Тема 4 Структура делового общения

Тема 4. Структура делового общения

 

План

Коммуникативная сторона делового общения.

Интерактивная сторона делового общения.

Перцептивная сторона делового общения.

 

Коммуникативная сторона делового общения

 

Выделяют вербальную (т.е. при помощи слов) и невербальную коммуникации.

Вербальная коммуникация

главную роль играют слова и фразы, их смысл, значение, глубина, точность, выразительность. Важны логичность, убедительность, ясность сказанного.

.

Готовясь к выступлению, можно написать текст полностью, можно написать только основные тезисы или вообще произнести экспромтом.

, если собеседник продолжает неуважительно относиться к Вам.

– непосредственно с речью (со словами) не связанное общение.

Восприятие невербальных факторов зависит от социокультурных факторов данной эпохи, от состояния здоровья, социокультурных характеристик аудитории, ее индивидуально-психологических особенностей.

:

язык жестов и поз, мимику (кинетическая система),

визуальный контакт,

акустическую систему,

язык пространства,

язык одежды и цвета.

 

Язык жестов и поз, мимика

 

улыбок «во весь рот», подмигиваний и т.д., необходимо держаться скромно, с достоинством, проявляя уважение к собеседнику.

.

и т.д.

.

.

Визуальный контакт: нельзя постоянно смотреть в глаза, но если собеседник смотрит искоса, то это свидетельство того, что либо он хочет избежать общения, либо он неискренен.

, что иностранные слова, которые Вы употребляете, произнесены и поняты Вами правильно.

Язык пространства

:

), ясно, что для ораторского выступления она не подходит,

) – хороша для разговора между друзьями,

) – подходит для выступления перед малознакомыми людьми, или же выступления начальника перед трудовым коллективом, или же в другом случае официального выступления,

и далее) – подходит для выступления перед большой аудиторией.

в дальнейшем несколько сократить дистанцию (если это возможно), как бы выдвигаясь вперед, к слушателям. Зоны довольно условны, определяются социокультурными и другими особенностями аудитории.

.

 

Интерактивная сторона делового общения

 

Уклонение (избегание) от общения

Когда для такого индивида исход конфликта не особенно важен, или когда ситуация слишком сложна, решение конфликта заберет много сил, а возможности для решения конфликта в свою пользу нет.

. Такой стиль говорит о сильном желании разрешить конфликт подавлением сопротивления участников конфликта (победа любой ценой).

– когда действия индивида направлены на сохранение или восстановление благоприятных отношений с оппонентами путем сглаживания разногласий за счет собственных интересов (такое возможно, если предмет конфликта для индивида не слишком важен, зато важно сохранить хорошие отношения с оппонентами, когда мало шансов на победу, мало средств к разрешению конфликта в свою пользу…).

– действия участников направлены на поиски решения за счет взаимных уступок, на выработку промежуточного решения, устраивающего обе стороны, при котором никто особо не выигрывает, но и не теряет. Такая ситуация возможна тогда, когда промежуточное решение временно устраивает, когда нет времени искать лучший вариант, нет сил на это…

– индивид активно участвует в поисках решения, удовлетворяющего всех участников общения, не забывая и о своих интересах. Предполагается открытый обмен мнениями, всестороннее обсуждение вопросов, заинтересованность всех участников конфликта в выработке общего решения, в котором учтены интересы всех сторон.

 

Перцептивная сторона делового общения

?

Что мешает адекватно воспринимать другого человека?

Наличие сформировавшихся стереотипов, убеждений, оценок, опираясь на которые делаются преждевременные заключения.

То, что люди склонны приписывать другим свои качества и психические состояния.

Чужая информация о данном человеке.

И наоборот, нежелание прислушаться к чужой точке зрения.

Инертность в изменении своего мнения о ком-то (не учитывается то, что люди меняются со временем).

негативная информация о ком-то, полученная в последний момент, может перечеркнуть собственное мнение.

 

 

:

 

Чем вызваны коммуникативные барьеры?

Что собой представляет вербальная коммуникация?

Что важно учитывать, готовясь к выступлению?

Нравственные аспекты вербальной коммуникации.

Что собой представляет невербальная коммуникация?

Какие факторы влияют на восприятие невербальных факторов?

Что собой представляет язык жестов, поз, мимики? Какие жесты бывают, какую роль играют, о чем свидетельствуют?

Что собой представляет акустическая система?

Градация пространственных зон.

С чем связана интерактивная сторона делового общения?

Какие стили поведения используются в конфликтной ситуации? Какому стилю отдали бы предпочтение Вы?

?

Что мешает адекватно воспринимать другого человека?

 

 

 

 

 

Тема Основы методологии и организации б у

ЛЕКЦИЯ № 3

»

.

Техника и формы б/у

А) Учетные регистры, их виды и содержание

Б) Исправление ошибок в счетных записях

В) Формы б/у

Г) Способы обобщения и проверки бухгалтерских записей

.

Нормативное регулирование б/у в РФ

терского учета.

).

нистерством финансов Российской Федерации.

ждено Министерством финансов РФ 9 декабря 1998 г.

№ 43н.

№44н.

.

ждены приказом Минфина РФ от 31 октября 2000 г.

на отчетный производственно-финансовый год.

т.п.

Техника и формы б/у

А) Учетные регистры, их виды и содержание

зации, оформляются первичными документами.

учетные регистры.

 

терского учета и в бухгалтерской отчетности.

ственной деятельности можно представить так:

Первичные документы Учетные регистры Бух. отчетность

техники или вручную) в учетных регистрах.

ским учетом в стране.

других машинных носителей.

по внешнему виду:

Книги (журналы).

Отдельные листы (ведомости).

Карточки.

4. Машинограммы.

 

Б) Исправление ошибок в счетных записях

деление его на два этапа: выявление и исправление ошибки.

способами:

корректурным,

сторнировочным,

дополнительных записей,

ильной цифры и написании правильной.

.

.

аписью.

ведены итоги.

представлена в соответствующие адреса.

та).

мирования итоговой информации.

суммы 100 руб.

1. Была сделана бухгалтерская запись:

100 руб.

Кредит счета 76 «Расчеты с разными дебиторами и кредиторами» — 100 руб.

жается ошибочная бухгалтерская запись):

Дебет счета 10 «Материалы» — 100 руб.

Кредит счета 76 «Расчеты с разными дебиторами и кредиторами» — 100 руб.

или:

Д 10 К 76

 

ми» — 100 руб.

 

бухгалтерская проводка.

ериалы — 3000 руб.

ыла сделана запись:

» — 5000руб.

Кредит счета 51 «Расчетные счета» — 5000 руб.

но»):

рядчиками» — 2000 руб.

или:

Д60 К 51 -2000 руб.

– 3 000 руб.

счетов.

Была сделана запись:

Дебет счета 20 «Основное производство» — 1500 руб.

Кредит счета 10 «Материалы» — 1500 руб.

Исправительная запись:

13500

руб.

 

2.3 Формы бухгалтерского учета

формой бухгалтерского учета.

и аналитического учета с применением учетных регистров.

ков информации.

обобщения информации для нужд управления.

В современном бухгалтерском учете применяются следующие формы бухгалтерского учета:

мемориалъно-ордерная,

журнально-ордерная,

ароматизированная (диалоговая)

упрощенная.

 

ля учета в банках.

в нем корреспонденции счетов.

регистрационный журнал.

Главной книги.

же данные в различные учетные регистры.

 

отчетный месяц.

счетов, т.е. реализуется способ двойной записи.

В бухгалтерском учете применяют следующие журналы-ордера:

Журнал-ордер № 1 — Учет кассовых операций

Журнал-ордер № 2 — Учет операций по расчетному счету

Журнал-ордер № 2/1 — Учет операций по валютному счету и т.д.

 

.

бухгалтерских записей

­бету и кредиту, вывести конечное сальдо.

зуемых в организации счетов.

Различают следующие виды оборотных ведомостей:

оборотная ведомость по синтетическим счетам;

оборотная ведомость по аналитическим счетам;

сальдовая оборотная ведомость;

шахматная оборотная ведомость.

каждый счет отводится одна строка.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ведомости:

равняться сумме сальдо по кредиту счетов за этот месяц;

же период;

равняться сумме сальдо по кредиту счетов за этот месяц.

 

исправить.

­ского баланса организации.

ся в денежном и натуральном измерении.

Оборотная ведомость по аналитическим счетам

г.

 

ма,

 

 

аналитическими счетами.

терском учете.

ция об остатках на счетах синтетического учета,

Сальдовая оборотная ведомость

 

.

Сальдо на

« » 200 г.

 

 

 

Сальдо на

И

 

 

 

 

 

основе заранее составленной корреспонденции счетов.

венства:

сальдо начальному кредитовому;

итогу по кредиту счетов за месяц;

сальдо конечному кредитовому.

ставлена неправильно или допущена ошибка при разноске. Ее необходимо найти и исправить.

Учетная политика организации

редной отчетный год учетной политики организации.

­галтерского учета.

т.д.

определяет:

и отчетности;

для внутренней бухгалтерской отчетности;

обязательств;

методы оценки активов и обязательств;

ки учетной информации;

порядок контроля за хозяйственными операциями;

контроля).

зей с другими функциями системы управления.

прав юридического лица (государственной регистрации).

 

Изменение учетной политики организации может производиться в случаях:

­галтерскому учету;

собов ведения бухгалтерского учета.

 

распорядительным документом.

 

 

1

 

ТГУ книга каз Кинашева

ЖАДЫРА БОЛАТҚЫЗЫ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ТЕОРИЯСЫ

 

 

Оқу құралы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

ББК 67.99 (2) я 729

 

 

С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ……….. әдістемелік Кеңесінің шешімімен жариялануға ұсынылған.

 

.- 112 бет

 

 

Оқу құралы мемлекеттік басқару мамандығы бойынша жазылған арнайы отандық және шетелдік оқулықтар мен оқу құралдары негізінде, «Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша мемлекеттік білім беру стандарттарының талаптарына сәйкес және осы пән бойынша жасалған типтік оқу бағдарламасы шегінде жазылды.

Оқу құралында жалпы мемлекет пен мемлекеттік басқаруға қатысты ұғымдар мен санаттарға түсінік беріліп, мемлекеттік басқару жүйесінің құрылуындағы объективті факторларды талдау ерекшеліктері турасында толымды мағлұмат қамтылған. Оқу құралы жоғарғы оқу орындарының күндізгі және сырттай бөлімінің «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығында оқитын студенттеріне, оқытушыларға арналып жазылған.

 

 

 

 

Пікір жазғандар:

 

Д. Серікбаев атындағы ШҚМТУ-нің профессоры, э.ғ.д. Ю.В.Баталов

С. Аманжолов атындағы ШҚМУ-нің доценті, э.ғ.к. Т.А.Болгауов

Д. Серікбаев атындағы ШҚМТУ-нің доценті, э.ғ.к. Г.И.Джемпеисова

 

 

МАЗМҰНЫ

1.1

1.2

1.3

1.4.

емлекет қоғамдық процестерді басқару субъектісі

2.1

2.2

2.3

2.4

2.5

емлекеттік басқару үрдісіндегі саясатты жүзеге

3.1

3.2

3.3

4.1

4.2

5.1

5.2

6.1

6.2

7.1

7.2

 

 

 

7.3

7.4

7.5

8.1

8.2

тық саясат. Басқарудың аймақтық

9.1

9.2

9.3

10.1

10.2

10.3

10.4

11.1

11.2

12.1

12.2

 

 

АЛҒЫ СӨЗ

 

 

Оқу құралы жоғары кәсіби білім берудің мемлекеттік білім стандартына сай 050510 – «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандықтарына «Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша қажетті көлемде білім беруді көздейді.

Мемлекеттік басқару теориясының пәнін мемлекеттің жалпы қоғамдағы және оның жекелеген бөліктері, процестері мен қатынастарындағы реттеуші мен қызметтік функцияларын қамтамасыз ету мақсатында, мемлекеттің биліктік-басқарушылық өкілеттілігін жүзеге асырудағы саяси, юстициялық, экономикалық және басқа да әлеуметтік теорияларының қосымшасы деп атауға болады.

Сондықтан Қазақстан Республикасындағы нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайындағы мемлекеттік басқарудың күрделілігін анықтау қазіргі басқарудың алғышарттарының бірі болып табылады. Аталған мәселенің өзектілігіне мемлекеттік органдардың алдындағы міндеттерінің күрделілігі мен көлемінің көбеюі, шаруашылық субъектілерінің және әртүрлі меншік формаларының үнемі көбейіп отыруы, ұйымдастырушылық-басқарушылық қатынастарының күрделену факторлары жатады. Бүкіл мемлекеттік басқарудың тиімділігі мемлекеттік органдардың өзара байланыстарының жүзеге асырылуынан, олардың міндеттерінің, ұйымдастыру әдістері мен формаларының дұрыс анықталуымен тікелей байланысты.

Мемлекет мақсаттары мен функцияларын жүзеге асырудағы тәжірибелік және кәсібилік қатысу, мемлекеттік органдар құзыреттігін іске асуын қамтамасыз етудегі кәсіби лауазым ретінде мемлекеттік құрылыстың ең маңызды басымдылықтарының бірі болып табылады. Бүгінгі күнде мемлекетіміздегі саяси, әлеуметтік-экономикалық, құқықтық алғышарттар мемлекеттік қызметтің нормативті-құқықтық негізін жаңартуға, оның функционалдануының тиімді формаларын жасақтауға мүмкіндік береді.

Әлемнің бәсекеге қабілетті елу мемлекеттің қатарына кіру контекстіндегі мемлекеттік билік дамуының қазіргі концепциясының талаптарына жауап беруші, саяси-әкімшілік және конституциялық реформаларды жүзеге асыру қажеттілігін, Қазақстан дамуындағы негізгі басылымдарының бірі ретінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев атап өтті.

ілім алушыларға:

пәннің ерекшелігі туралы түсінік беру;

емлекеттік басқарудың теориялық-әдістемелік негіздерін оқыту;

емлекеттің басқарушылық іс-әрекеті және оның санаткерлік әлуетіне зерттеу жүргізу арқылы талдау жасауды қалыптастыру;

;

.

Сондай-ақ, мұнда дәрістер, семинарлық сабақ материалдары, тақырыптарды бекіту мен білімді бақылауға арналған тестер енгізілген.

Осылайша, оқу құралының теориялық материалдарымен қатар, әдістемелік материалдары студенттер білімдерін тереңдетіп алып, олардың басқару процестерін зерттеу дағдысына ие болу мүмкіндіктерін арттыра түседі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

, ЭВОЛЮЦИЯСЫ МЕН БАСҚАРУ МЕКТЕПТЕРІ

 

Мемлекет түсінігі және оның ерекшеліктері

Мемлекеттік басқару түсінігі

Мемлекеттік басқарудың қалыптасу кезеңдері

Қазақстандағы мемлекеттік басқару теориясының дамуы

 

Мемлекеттік басқаруды қоғамдық процестерге нақты әсер етуші ретінде жалпы түсіну үшін оның мазмұндық ерекшеліктерін талдау арқылы білуге болады. Соңғысы мемлекеттік басқаруға мемлекеттің әлеуметтік міндеті мен мазмұнына негізделген жүйенің әмбебап басқарушысы ретінде сапалы анықтама береді. Мемлекеттік басқарудың мазмұны мен өзіндік ерекшеліктерін анықтау – қоғамдағы оның объективті қажеттілігін көрсететін негізгі белгілерін табудан тұрады. Мемлекеттік басқарудың әлеуметтік-саяси табиғаты оның бірнеше өзіне тән белгілерімен анықталады. Ең бірінші ондағы мықты биліктің күштің болуы.

.

інен бастап, мемлекет — территорияның, халықтың және биліктің (заңдары болса) бірлігі ретінде түсіндірілді. Мемлекеттің құқықтық анықтамасы осындай. Жан Боден осы түсінікті абсолютті және тұрақты билік ретінде дербестікпен қатар қойды. Содан бастап, дербестік мемлекеттік биліктің ажырамас атрибуты ретінде қарастырылады. Ежелгі кездерден бастап, мемлекеттің негізгі бір белгісі ретінде заңдылықтың болуы қарастырылған. Аристотельдің айтуы бойынша, адамдар бір мемлекетке бірігіп тұру үшін ғана емес, өмір сүру үшін біріккен, сондықтан да заңдардың болуы шарт. Бірақ, Аристотель заңдардың барлығы орындалып жатқанын немесе олардың мінсіз екенін айтқан жоқ.

.

.

. ХІХ-ХХ ғасырларда өз дамуының жоғары шегіне жеткен бұл теория барлық әлеуметтік өмірді биологиялық заңдылықтармен түсіндіруге тырысты. Олар қоғамды толығымен организмге теңестіріп, ал мемлекетті тіршілік етіп жүрген және болашақта дүниеге келетін азаматтардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын «жалғыз институт» деп санады.

қоғамның саяси ұйымдастырылуының формасы болып табылады. Оның негізгі міндеті – қалыптасқан құрылымды қорғау мен тәртіпті қорғау. Мемлекеттің белгісі – бұл белгілі бір территорияның болуы, онда сол мемлекеттің заңы, құқығы, билік қызметі, басқару жүйелерін жүзеге асырушы ерекше органдар құрылымы мен мекемелердің болуы. Мемлекеттік басқару жүйесі — өзіне мемлекеттік органдардың, мемлекеттік қызмет персоналдарының ұйымдастырушылық құрылымдарын, қолданылатын әдістер, қаржылар мен ресурстар кешенін қосады.

Мемлекеттік басқару түсінігі

болып табылады.

Мемлекеттік басқару теориясының мазмұны- қоғамды басқару институты ретіндегі мемлекеттің маңызды функцияларын, оларды жүзеге асырудың заңдылықтары мен қағидаларын оқып үйрену, басқарудың негізі ретіндегі мемлекеттік саясатты ғылыми негіздеу.

қатынастарды талдау болып табылады.

Тар (кәсіби) мағынада мемлекеттік басқаруды – мемлекеттің орындаушы-бөлуші органдардың құқықты-биліктік қызметі деп түсінуге болады. Бұл жағдайда мемлекеттік басқару теориясы пәніне тек мемлекеттің орындаушы-бөлуші органдардың (мемлекеттік басқару органдары) қызметін айтамыз.

Мемлекеттік басқарудың жағдайын бағалау, талдау мен даму болашағын анықтауда пайдаланылатын бірқатар аспектілер бар:

міндеті ролінде дамуы.

.

3. Мемлекеттік басқарудың жауапкершілігін және басқарудың әрбір деңгейінің белгілі мемлекеттік бағдарламалар мен қызметтермен шығындарды бөлу негізіндегі міндеттері мен ролін анықтау.

4. Мемлекеттік басқару мен Қазақстандағы жергілікті басқарудың заңдық, нормативтік-құқықтық базасын қалыптастыру, басқару органдарындағы мемлекеттік қызмет кадрларын дамыту.

басқару субъектісінің объектіні сапалы жаңа жағдайға аударуға мақсатты түрде бағытталған іс-әрекеті.

Басқару әмбебап құбылыс болып табылады, себебі ол барлық қоғамдарда, елдерде, адамдардың қоғамдық қызметінің барлық салаларында және өркениеттің барлығында бар. Басқару процесінің екі жағы бар: басқарушы және басқарылушы. Басқарушы жақты басқарудың субъектісі десе, басқарылушы жақты объектісі деп атайды.

бұл басқарушылық шешімдерді қабылдау өкілеттілігіне ие (басқаларға интеллектуалды) индивид немесе адамдар тобы, яғни бұл басқару органы және де оның негізгі қызметі мен міндеті басқаруды жүзеге асыру болып табылады.

бұл жұмысшылар, коллективтер, басқа да объектілер, яғни басқару шешімдерін орындайтын, басқару мақсатын жүзеге асыратын адамдар тобы.

Мемлекеттік басқарудың қалыптасу кезеңдері

Мемлекеттік басқару теориясының пайда болу тарихын әдетте 18ғ. Австрия мен Германия университеттерінде оқытыла бастаған «камералистика» ғылымдар курсы, яғни әкімгершілік және экономикалық пәндер циклымен байланыстырады. Камералистика — әкімгершілік қызметтер құрылымы мен оның жұмысын жақсарту жолдарын, құралдарын зерттеді. Сөйтіп, Германияда 18ғ. бастап 19ғ. дейін министрліктер құрыла бастады. 19ғ. аяғында камералды ғылымдардың ролі төмендей бастады, бұл кезде саяси ғылымдар мен мемлекеттік басқару теориясы ғылымы жоғары қарқынмен дами бастады және де оның орталығы АҚШ болды. Мемлекеттік басқарудың американдық ғылымдарының негізін қалаушы АҚШ-тың 28 Президенті Вудро Вильсон (1856-1924жж.) болды.

Пендлтон заңы бойынша мемлекеттік қызмет үміткерлеріне ашық конкурстық емтихандар жүргізілетін болды және де бұл жүйе АҚШ-та бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.

Бұл сатының хронологиялық шегін 1880 жылдан 1920 жылға дейінгі уақыт деп анықтауға болады.

Осыған ұқсас зерттеу орталықтары мен институттар Еуропада 1920-1930 жылдары пайда бола бастады.

Вебердің пікірі бойынша, идеалды мемлекеттік басқару – бұл бюрократиялық сатының қатаң принциптеріне негізделген басқару: басшының авторитарлық билігі, оның қол астындағыларға бұйрық, тапсырма беруі мен оның орындалуын бақылау.

В.Вильсон, Ф.Гуднау, М.Вебер мемлекеттік басқару теориясының екі негізгі идеясын өңдеді:

— мемлекеттік басқару реформасын жүзеге асыру үшін әкімгершілікті ғылыми тұрғыдан зерттеу;

— мемлекеттік аппарат саясаттан тыс болуы қажет.

Көптеген зерттеушілердің пікірінше, осы ғалымдардың жұмысының пайда болуы мемлекеттік басқару теориясының өзінше ғылыми бағыт ретінде дамуының бастамасы болады.

Мемлекеттік басқару теориясы өзінің әрі қарайғы дамуын классикалық мектеп пен «адами қатынастар» мектебінің еңбектерінде алды, бұл мектептер 20ғ. басында дамыған «ғылыми менеджмент» бағытын бейнеледі.

басқару теориясының дамуындағы екінші сатысы 1920-1950 жылдарды қамтиды. Әсіресе осы жылдары американдықтар үлкен жетістіктерге жетті, сол кезеңдердің өзінде Еуропа елдеріне қарағанда АҚШ-тың жоғарғы оқу орындары оқу бағдарламасын жасауда және оқытушыларды таңдауда үлкен бостандыққа ие болды. Олардың тәжірибе жасау, жаңа курстарды қеңінен енгізу мүмкіндігі болды, сол курстардың біріне жаңа ғылымның кең танылуына негіз болған әкімшілік-мемлекеттік басқару теориясы жатады.

.

курстары өзін мемлекеттік қызметке дайындағандар және болашақта жеке бизнестің іскерлік әкімшілік кадрын толықтырушылар үшін де АҚШ-тың көптеген оқу орындарында оқытылды. Бұл пәндерді оқытудың аудиториясы үлкен болғандықтан, көптеген профессорлар, олардың оқулықтары, зерттеу жұмыстары пайда болды. Мұның бәрі мемлекеттік басқару теориясының дамуына негіз болды.

тәжірибелік ұсыныстан құралды, негізделген реформалардың жобалары ұсынылды. Мұндай мемлекеттік басқаруды утилитарлық зерттеу әдістері ғылыми жұмыстарды жүргізу үшін мемлекеттік және жеке қаржыландыру көздерін тартуға мүмкіндік берді.

.

қағидаларын жасау болып табылады. Классиктердің көбі дерлік осы қағидаларды ұстану әртүрлі мемлекеттердегі мемлекеттік әкімшілікте жетістіктерге әкеледі деп тұжырымдады. Классикалық мектебінің бағытын ұстанушылар мемлекет ісінің әлеуметтік аспектілеріне аса мән бермеді. Олар басқарудың ұйымдастырылуына кең перспективалық көзқараспен қарауға тырысты, мемлекеттік ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы мен заңдылықтарын анықтауға тырысты.

Осы идеялардың барлығын «классиктер» мемлекеттік әкімшілікті зерттеуде пайдаланды.

азіргі күні басқару процесінде қоршаған орта, бәсекелестік, әлеуметтік және экономикалық талаптар сияқты факторлар ескерілуі қажет.

Файоль ғылымның алтын қорына енген басқарудың он төрт жалпы қағидасын тұжырымдады:

;

усыз. Жауапкершіліктің өзі биліктің тірегі, оның қажетті қосымшасы және шынайы нәтижесі);

;

4) басшылықтың бірыңғайлығы (бір мақсатты көздеген операциялардың жиынтығы үшін бір жетекшінің және бір бағдарламаның болуы);

5) жеке қызығушылықтың жалпы қызығушылыққа бағынуы (ұйымда қызметкерлер мен қызметкерлер тобының жеке бас қызығушылығы азаматтар мен азаматтар тобының қызығушылығынан жоғары тұруы керек);

дисциплина (бой ұсыну, талап ету, қызмет ету, өзін ұстау тәртібі, сыртқы сыйлау белгілері);

л кәсіпорын үшін тиімді);

9) иерархия (жоғарыдан төменге дейінгі басшылық қызметтер қатары);

;

11) әділдік (қызметкерді өз қызметін атқарудағы талпынысы мен адалдығын мадақтау үшін оған мейірбандылықпен қарау; әділдік мейірбандылық пен шыншылдықтың нәтижесі);

12) қызметкерлердің тұрақты құрамы (кадрлардың тұрақсыздығы біруақытта атқарылатын істің теріс нәтижесі мен себебі болады);

13) инициатива (ұсыныстар еркіндігі мен жоспарлардың жүзеге асуы);

14) қызметкерлердің бірлігі (қарым-қатынас үйлесімділігін бұзбай әрқайсынының еңбегін марапаттау, осылайша барлығының мүмкіндіктерін пайдалану кәсіпорынның қуаттылығын анықтайды).

Классикалық мектептің жасаған басқару қағидалары екі аспектіні қозғайды: оның бірі – мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесін негіздеу; екіншісі – ұйымдастырудың құрылымын жасауға қатысты. Классикалық теорияның барынша маңызды істерін келесідей қорытындылауға болады: дәстүрлі дағдылардың орнына ғылымды пайдалану, қарама-қайшылықтың орнына үйлесімділік, жеке жұмыс істеудің орнына бірлескен, әрбір жұмыс орнында максималды өндіріс.

Классикалық мектептің мемлекеттік басқару жүйесі жоғарыдан төмен қарай иерархиялық ұйымның сызықтық – функционалдық басқару түрі. Мұндай модель тұрақты әлеуметтік ортада және басқару ісінің бірыңғайлығында және жағдайында тиімді. Ол әлі күнге дейін мемлекеттік басқару әртүрлі деңгейінде өз орнын табуда.

Классикалық мектеп өкілдері (А.Файоль, Л.Уайт, Л.Урвик, Т.Вулси) мемлекеттік басқару жүйесі – бұл әрбір қызмет категориясының нақты функциясын анықтау мен тәртіпке келтірілген, сатыланған ұйым, деп қорытындылаған.

деп те атайды.

Кейінгі зерттеулер қызметкерлердің арасындағы жақсы қатынас әкімшілік ұйымдастырудың еңбек өнімділігінің ұлғаюына автоматты түрде әкелмейтінін көрсетті және қызметкерлерді жоғары жетістіктерге жетуге бағыттайтын мотивация ғана жай қанағаттанарлық жұмысқа қарағанда маңызды рөл атқаратындығын дәлелдеген. Адами қатынастар қозғалысының барысында мемлекеттік басқару теориясында қолданылатын әртүрлі мотивациялық модельдер жасалды.

деді. Бұл ең алғашқы дағдарысқа қарсы мемлекеттік саясаттың моделі болып табылады.

Мемлекеттік басқарудың кейнстік моделі келесі қағидалардан тұрады:

нарықтық қатынастардағы келеңсіздіктерден алып шығып, реттеу үшін бірнеше шаралар кешенін жүзеге асыруы қажет;

2. әлеуметтік жарылысты ескере отырып, мемлекет салық салу арқылы қаржыны білім беру мен денсаулық сақтау саласына жұмсайды;

е әкеледі;

4. айналымға қосымша ақша шығарылса бюджет тапшылығы мен төмен инфляция болу мүмкіндігі;

Кейнстің идеясы бүгінгі күні де нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеуде қолданылады.

мінез-құлық ғылымының тұжырымдамалары негізінде қолдануға үлкен деңгейде көмектесуге ұмтылумен ерекшеленеді. Бұл мектептің негізгі мақсаты – оның адами ресурстарының тиімділігін арттыру есебінен мекеменің тиімділігін арттыру болып табылады.

Қазақстандағы мемлекеттік басқару теориясының дамуы

Ұлы даланың аса ірі мемлекет басшысы – ханы, заманының ірі реформаторы дарынды қолбасшы, қазақ елін бір орталықтан басқаратын мемлекет құрған, көзі тірісінде «Әз Тәуке» (діни ұғым бойынша Құдайдың нұры түскен — дана, данышпан адам) атанған, билігін қырғыздар мен қарақалпақтарға да жүргізген, қазақ мемлекетінің құқықтық парламенті – «Билер кеңесін» құрған Әз Тәуке хан.

 

[16].

Ойран болды жауымыз – деп, жырлады.

бөлінді. Округтер 15-20 болыстардан, әрбір болыс 10-12 ауылдан, ал ауылдар 50-70 шаруашылықтардан тұрды.

Жоғарғы облыстық басшылық генерал-губернатор мен Омбы басшысының қолында болды. Сыртқы округтерді аға-сұлтандар және округтік приказчиктер басқарды. Аға-сұлтан қазақ сұлтанының арасынан 3 жылға сайланды.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

.

Мемлекеттік басқару теориясының ғылым ретінде қалыптасуының хронологиялық даму бағыттарына талдау жасаңыз.

н атаңыз.

4. Қазақ жеріндегі мемлекеттік басқару жүйесінің қалыптасуы мен ерекшелігі.

 

МЕМЛЕКЕТ ҚОҒАМДЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАСҚАРУ СУБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ

 

Қоғамның саяси жүйесі және ондағы мемлекеттің алатын орны

ң негізгі сипаттамалары

Мемлекеттің қоғамдық функциялары

тік басқарудың түрлері

Әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия және бюрократияшылдық

 

Қоғамның саяси жүйесі және ондағы мемлекеттің алатын орны

өзара бірігуі. Мұнда міндетті түрде екі шартты элемент болады: мүдде – мақсаттың қалыптасуы және саналы адамдардың саналы түрде бірігуі.

Ал, қоғамның саяси жүйесі, сәйкес мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың, еңбек ұжымдарының, бірігіп елдің саяси өміріне кірісіп, қоғамды дамытуға, нығайтуға үлес қосуы.

Саяси жүйенің негізгі элементтері: саяси және құқықтық нормалар, саяси құрылыс, саяси іс-әрекет, саяси сана және саяси мәдениет. Саяси жүйенің ең күрделі, ең маңызды элементі – мемлекет. Біріншіден, ол саяси жүйенің билігін, мүдде-мақсатын іске асыратын ең негізгі аппараты. Екіншіден, мемлекет саяси жүйенің барлық элементтерін біріктіріп, саяси функция арқылы қоғамның игілікті құндылықтарын әділетті болу процесін басқарып отырады.

Мемлекет қоғамның саяси жүйесіне кіретін барлық ұйымдарды, бірліктерді, одақтарды, ұжымдарды біріктіріп, көмек жасап отырады. Осылармен мемлекеттің ара-қатынасын атайтын болсақ:

— Мемлекет және саяси партиялар – бұл екеуі бірігіп қоғамды басқарудағы ең шешуші күш болып табылады. Олардың іс-әрекеті халықтың, үкіметтің үнемі бақылауында болады.

кет оларға көмек көрсетіп, жұмыстарын бақылап отырады.

— Мемлекет және еңбек ұжымдары — өндірісте, шарушылықта мәселенің басым көпшілігі еңбек ұжымдарының құзіретінде: шаруашылықтың нәтижелі жұмыс жасауы, тәртіптің жақсы дәрежеде болуы, адамдардың бірлігі, достығы, мәдени, рухани білімі, денсаулығы, т.б. осы бағыттағы мәселелерді ұжым мемлекетпен бірігіп іске асырады.

— Мемлекет пен жергілікті өзін-өзі басқару мекемелерінің қызметі – жергілікті басқару мекемелері өзінің әкімшілік-территориясында мемлекеттік билікті жүргізуге құзіреті болады және де ол үшін жауапты да. Жергілікті мемлекеттік басқару органы оларға жан-жақты көмек көрсетуге міндетті.

және ақпарат, радио, теледидар да өздерінің тілектерін, сын-пікірлерін айтуға құзіреті бар. Ал, мемлекеттік органдар көмек көрсетіп, толық бостандық беруге міндетті.

ң негізгі сипаттамалары

, оның белгілі бір территорияда жүретін билігі мен әлеуметтік процестерді басқару аппараты бар. Әдетте мемлекеттің мынадай белгілері бар:

емлекеттің егемендігі жүзеге асырылатын және мемлекеттік билік органдары өз өкілеттіліктерін жүзеге асыратын шектелген кеңістік;

– мемлекет территориясында өмір сүретін адамзат қоғамы;

;

– басқару органдары қамтамасыз етуге қажетті, жалпы міндеттелген, қайтарымсыз, алдын-ала белгіленген мөлшердегі, белгілі бір мерзімде алынатын төлемдер;

йда болуымен қалыптаса бастайды.

ып табылады;

ттік рәміз, бірыңғай ақша жүйесі, бірыңғай ақпараттық жүйесі, халықаралық тану да жатады.

Мемлекеттің қоғамдық функциялары

функция – орган – аппарат – мемлекет.

– бұл мемлекеттің қоғамның ішкі өмірін басқарудағы қызметінің негізгі бағыттары:

беріп дамыту; ғылым мен техниканы дамытып экономиканы көтеру; мемлекеттік өндірісті дамыту;

– азаматтар, әлеуметтік топтар, ұлттар кластарының арасындағы олардың саяси мүдделерінің жүзеге асуымен байланысты қатынастарын реттеу;

– мемлекеттің әлеуметтік саясатын өңдеу, қоғамның барлық мүшелеріне қалыпты жағдайды қамтамасыз ету, азаматтар мен әлеуметтік топтар арасында олардың қоғамдағы орнына байланысты қатынастарын реттеу;

ың заңды нақты және толық орындалуын қамтамасыз ету қызметі;

;

адамдардың денсаулығы, рухани сана-сезімі, білімі, әдет-ғұрып, салт-дәстүр, мораль, әдебиет, өнер, музыка, ғылым, тәрбие және т.б. мемлекеттің тұрақты бақылауында болып, оны тиісті дәрежеде дамытып отырады. Бұл күрделі функцияға жеке адамдар да, бірлестіктер де тиісті деңгейде үлес қосып отырады.

қоғамадағы барлық азаматтардың, бірлестіктердің, ұйымдардың, мемлекеттік бюджеттің шығысы мен кірісін реттеп-басқарып отыру. Бюджеттің дұрыс пайдаланылуын Қаржы министрлігі мен Парламент қатаң тексеріп, бақылап отырады. Жергілікті басқару аппараты өз бюджетінің дұрыс пайдалануын өзі бақылап, тексереді.

– бұл мемлекеттің халықаралық аренадағы қызметінің негізгі бағыттары:

БҰҰ арқылы, соның шеңберінде реттеп, шешуді қарастыру және әр мемлекеттің өзінің бейбітшілік саясатын дамытып, нығаюы керек.

Қазіргі заманда мемлекетаралық қатынасты қоғамның барлық саласын қамтуға, байланыстыруға болады: біріккен өндірістер, фирмалар, ұжымдар құру, бірігіп ғылыми-зерттеулер жүргізу, т.б.

– ғаламдық шиеленістерді болдырмау мақсатында халықаралық құқықтың жалпы нормаларын ұстап тұрумен байланысты функция;

арасындағы мәдени ынтымақтастық. Ғылыми-техникалық мәдени жетістіктерді пайдалану, алмастыру және т.б. бұл жұмысқа мемлекеттік емес ұйымдар да кеңінен қатысып жүр. Мысалы, дүниежүзілік демократиялық әйелдер, жастар, студенттер, архитекторлар, суретшілер, сазгерлер одағы; халықаралық ғылым одақтарының кеңесі; БҰҰ Юнеско Комитеті.

және т.с.с.

Жалпы алғанда мемлекет қоғамның өмір сүру қызметін ұстап тұруда түрлі функциялар атқарады және де олардың барлығы басқарумен байланысты, басқару жүйесі мен аппараты арқылы жүзеге асырылады.

тік басқарудың түрлері

басқару түрлерін бөліп көрсетуге болады.

тізбесі арқылы құрылады. Демократиялық басқару кез-келген мемлекеттік құрылымда болуы мүмкін. Мысалы, монархиялық Англияда барлық қажетті демократиялық институттар бар, ал Жапонияда монархизм, демократизм, коллективизм сияқты элементтер бір-бірімен үйлесіп жатады.

орта адамның еңбектен қашатындығынан, мансапқор еместігінен, жауапкершіліктен қашатындығынан өзін басқаруға келісетіндіктен туындайды. Авторитарлық басқаруды жауапкершілікпен бақылау негізінен жоғарғы деңгейде шоғырланған. Жетекшінің өте мол жеке билігі бар, ал оның қарамағындағылар жетекшінің бұйрықтары негізінде қызмет жасайды.

Соңғы кездері тоталитарлық, авторитарлық, либералдық және демократиялық мемлекеттердің классификациясы өте кең қолданылады.

Тоталитарлық мемлекетте адам мемлекеттік машинаның бұрандасы ретінде қолданылады. Тоталитарлық билік басқарушы элитаның немесе диктатордың және оның айналадағыларының қолында болады. Ал қалғандары билік пен басқарудан шеттетіледі. Құқықтық реттеуде «Заңмен рұқсат етілгеннен басқаның барлығына рұқсат жоқ» тәртібі ұстанылады.

Авторитарлық мемлекетке еркінділік пен заңдылық элементтерінің шектелген мөлшерде болса да енуімен тоталитарлық мемлекеттен ерекшеленеді.

Либералдық мемлекет қоғам өмірінде мемлекеттің мәнін төмендететін, либералдық ойлар мен доктриналардың негізінде құрылады. Либералдық мемлекетке мемлекеттің жеке сфераға негізсіз араласуына рұқсат бермейтін, құқықтық автономиядағы тұлғаға жағдай жасалады, бірақ үнемі азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалатындығына кепілдік жоқ, «Заңмен рұқсат етілмегеннің, бәріне рұқсат» тәртібі жүргізіледі. Дегенмен де саяси жоспарда мемлекеттік және қоғамдық қатарды өзгертуге бағытталған іс-әрекеттерге рұқсат жоқ.

Демократиялық мемлекетте мемлекеттің және қоғамның өзге істерінің шешімдеріне азаматтардың толық араласуына жағдай жасалады, барлық маңызды мемлекеттік органдар халықпен сайланады және халықтың бақылауында болады. Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары толығымен заңмен кепілдендірілген. Бұл жерде мемлекет қоғам мен тұлғаға қызмет етеді.

Қарастырылып отырған классификацияның ғылыми және тәжірибелік мәні бар екеніне күмән жоқ. Оның ең негізгі шарты саяси, нақты, мемлекеттік-құқықтық тәртіп болып табылады.

федерациялық немесе конфедерация формасында жүзеге асырылады. Федерацияның мемлекеттік билігінің бірыңғай органы болса, конфедерацияның биліктік бірыңғай органы болмайды. Федерация мүшелерінің жеке конституциясы, заңдық, атқарушылық, сот органдары болады. Сонымен қатар, мемлекеттік билік пен басқарудың бірыңғай федералдық органдары құрылады. Мысалы, Ресей федеративтік мемлекет болып табылады және де федерация субъектісі мен жергілікті өзін-өзі басқарудың түрлі формаларын қосады.

қатаң әкімгершілік бағынуға, басқару органдарының төменгі қызметтік тұлғаларға әсер етуге, басқарудың жоғарғы органдарынан түсетін бұйрықтарды орындауға күштеуге негізделеді. Басқарудың бұл түрі өзінің құрамында федеративтік бірлік жоқ, әкімгершілік-территориялық бірліктерге (облыс, аудан, т.б.) бөлінетін унитарлық мемлекетке тән. Унитарлық мемлекетте барлық деңгейдегі билік органдары бірыңғай нормативтер бойынша жұмыс жасайды, басқару аппараты қоғамдық жүйенің қажеттіліктеріне жауап береді, сол сияқты биліктің бөлінуі іс жүзінде болмайды. Субординациялық басқарудың мысалы ретінде бұрынғы КСРО-ның мемлекеттік жүйесін алуға болады.

– орталықтан бастап кәсіпорынға дейінгі параллельді вертикальді бағынушылықтың болуын пайымдайды. Басқарудың бұл түрі министрліктер арқылы тиімді жүзеге асады. Министрліктер салада бірыңғай техникалық саясатты жүзеге асырады, қажетті ішкі салалық және салааралық пропорцияларды қамтамасыз етеді. Функционалдық басқаруды қамтамасыз ету үшін мына бағыттарда атқарушы билік органдары құрылады: экономика, әлеуметтік даму, қорғаныс, мемлекеттік қауіпсіздік, т.б. бұл мемлекетке тиісті ішкі және сыртқы саясатты жүргізуге мүмкіндік береді. Мысалы, экономика саласындағы атқарушы билік органдары орталықта, аймақтарда мынадай функцияларды орындайды: болжау мен жоспарлау, меншікті басқару, кәсіпкерлікті реттеу, аквестициялар, салық салу, қаржыландыру, сыртқы экономикалық байланыстар және т.б.

– Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік билік органдары арқылы, жергілікті өкілетті және атқарушы органдары арқылы, жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырылады. Территориялық басқару өндірістің тиімді орналасуына, аймақтардың тереңірек мамандануына, кешенді дамуына, олардың экономикалық, әлеуметтік даму деңгейін теңестіруге және басқа да мемлекеттік аймақтық саясаттың міндеттерін шешуге бағытталған.

басқару объектілерінің мүддесіне шаруашылықтың заңдар арқылы, қаржылық, ақшалық және несиелік мемлекеттік саясат арқылы әсер етеді. Тікелей директивті күштеу немесе ынталандыру жоқ. Басқару объектісі әрекеттер вариантын таңдауды ерікті, алайда ол заңға қайшы болған жағдайда мемлекетке келтірілген шығындарды өтеуі тиіс. Мысалы, салықты төлемегенде айыппұл салынады немесе басқа да санкциялар қолданылады.

басқарылады.

меншік иесінің немесе мемлекеттік кәсіпорынның есебінен қаржыландырылатын, мүлікті меншік иесінен алған және өзінің қызметінің мақсаттары бойынша меншік иесінің тапсырмасы, мүліктің мақсаттылығы, иелік құқы, осы мүлікті пайдалану мен басқару құқы бойынша заңда белгіленген шекарада жүргізілетін заттық құқы болып табылады.

– кәсіпорынның банкротқа ұшырауының алдын алу үшін және банкроттық процедурасын жүргізу үшін енгізіледі, ол тапсырыс келісімі бойынша белгіленген борышкер – кәсіпорынның арбитраждық және конкурстық басқарушылары арқылы басқаруды қосады.

[18].

Стратегия келесідей болып бөлінеді:

Жалпы экономикалық — өсім тұрақтандыру, дағдарыстан шығу, құрылымдық қайта құру стратегиясы;

Салалық – материалдық, шикізаттық қорларды пайдалану, ғылыми сиымды өндірістің дамуы, космосты игеру, т.б;

Функционалдық – инфляцияны басу, инвестиция тарту, т.б.

Әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия және бюрократияшылдық

ол қоғамның барлық жақтарына қолданылатын ортақ ұйым теориясын ойлап тапты.

.

М. Вебердің айтуынша, басқарудың бұл түрі Пруссия сияқты бюрократиялық мемлекетте пайда болғанымен, ол барлық саяси жүйеге қолдануға негізделген. Бюрократияның араласуы, Вебердің келісімінше, мемлекет капиталистік экономиканың дамуымен тығыз байланысты болды, бірақ әкімшілік қажеттіліктер әдеттегі қаржымен қанағаттандырылмады.

.

Динамикалық үрдіс бойынша әлеуметтік өзгерістер ХХ ғ. аяғында мамандандырылған мемлекеттік қызметкерлер мен бастықтардың жаңа сапа мен ізденістерді талап етті. Олар жаңа әдістер мен мемлекеттік ұйымдарды реформалаудың жаңа түрлерін білуге, инновациялық үрдістерді басқару мүмкіндігіне ие болуға, бюрократиялық құрылымның әлеуметтік және ұйымдық жағдайдың селқостығының алдын алуға міндетті. Осыған байланысты саяси теорияны басқаруды, саяси шиеленісін сараптауға, шешім қабылдау теориясын, әлеуметтік болжамдауды білуі керек. Барлық бағдарламалар студенттегі оқымыстылық, мамандық және лидерлік қабілеттіліктерін дамыту мақсатында біріктірілген.

Вебердің айтуынша бюрократияның «мінсіз моделінен» қазіргі әкімгершілік-мемлекеттік қызмет моделі ерекшелігі жағынан өте күрделі. Оның негізгі дәлелі, ХХ ғасырдың аяғындаға ҒТР мен жаңа ақпараттық технология басқарушылық үрдіске аса мән берді. Мұндай технологиялар басқару қызметін рационализациялауда қажетті құрал ретінде қолданылды, онсыз қазіргі әкімгершілік-мемлекеттік басқару жүйесін елестету мүмкін емес.

ХХ ғ 90 жж. әкімгершілік-мемлекеттік қызметтің негізгі ерекшеліктерін бөліп көрсетейік:

.

қоғамдық құбылыстардың дамуындағы жағымды және жағымсыз беталыстарды болжау және тәжірибелік қызметтерге тіркеу, жергілікті мерекелерді құрастыру және жетіспеушіліктерді жою.

аудан, аймақ, мемлекеттердің жағдайының ерекшеліктерін әлеуметтік, саяси және экономикалық көрсеткіштерді талдау, жүйелеу.

тиімді басқару шешімдерін іздеу және сол шешімдерді қабылдау үшін облыстарда әлеуметтік-саяси, әлеуметтік-экономикалық үрдістерді меңгеруге байланысты эмпирикалық зерттеу жүргізуді ұйымдастыру және өткізу.

әлеуметтік, саяси, экономикалық және ғылыми мәліметтерге қажетті жаңа әдістерді қолдануды іздеу, өңдеу, сақтау және пайдалану.

Әкімгершілік-мемлекеттік басқару стилі де біртіндеп өзгереді. Егер шенеуніктер сол ғасырдың басында тәуекелден қашса, өзгерістерді қаламаса, әкімшілік жазадан қорқып қателік жасамаса, ХХ ғасырдың аяғында әкімгершілік-мемлекеттік басқару стилі міндетті түрде өзгеретін еді. 90 жылдардағы М.Вебер үлгісі бойынша «мінсіз бюрократ» пен мемлекеттік аппараттағы қазіргі «мінсіз» шенеуніктерді келесі кестеден салыстырмасын көруге болады:

 

 

 

 

ң айырмашылықтары

 

Мінсіз бюрократ

тәуекелден қашады

тек ұсынған жұмыстарды атқарады

қызметінің шегінде ғана шоғырланады

өзгерістерді ұнатпайды

қашады

шектелген нәрсеге мән береді

бірінші жоспарға қауіпсіздікті қояды

үйренуді қаламайды

үнемі мамандығын жоғарылатуға ұмтылады

 

[20].

Қазіргі таңда жоғары саяси дәрежеде отырған мемлекеттік шенеуніктер қоғам көңіліне қарап, парламенттің ойымен санасуға міндетті. БҰҰ-ның мамандары әкімгершілік-мемлекеттік басқаруға жаңа ыңғай енгізу керек деп санайды. Оның негізгі мәні «Қоғамның белгілі бір мақсаттарын дамытуға кең көлемде араласуын, мемлекеттік бағдарламалар мен жобалар бойынша жоспар құру, шешімдер қабылдау және оларды іске асыру». Әкімгершілік-мемлекеттік қызмет жетістікке жету үшін ол қоғам қалауы бойынша, әрбір күнге және азаматтардың өміріне қатысты өзгеруі керек.

а бастады.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

не талдау жасаңыз.

Мемлекетті басқару үрдісінде мемлекет пен қоғамның өзара әрекеттесуі, әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия, әртүрлі шиеленістерге тоқталып, өз пікіріңізді білдіріңіз.

Мемлекеттік басқарудың негізіне жататындар және қағидасына негізделген түрлеріне не жатады?

4. Әртүрлі критерийлерге байланысты басқару қандай түрлерге бөлінеді?

.

Мемлекеттің функцияларына талдау жасаңыз, кестені толтырыңыз.

 

Мемлекеттің функциялары

Түрлері

1.

1.

2…

2.

1.

2…

 

 

 

ТАҚЫРЫП 3. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ҮРДІСІНДЕГІ САЯСАТТЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ

 

руға қатысатын басқару органдары

шешімдердің түрлері және нысандары

ді қабылдау және жүзеге асыру технологиясы

 

– грек сөзі, Politic – мемлекетті басқару өнері деген мағынаны береді. Саясат – мемлекеттік істерді жүргізу, билік органдарының қызметінің мазмұны болып табылады. Мемлекеттік басқарудың әрбір элементі әлеуметтік топтардың, кластардың, ұлттардың мүдделерін бейнелесе, саяси нысанға ие болады. Саясат әрдайым белгілі бір мүдделерді бейнелейді, ол ең алдымен әлеуметтік-экономикалық мүдде.

– бұл мемлекеттік билік органдарының қоғам және оның жекелеген салаларының дамуындағы қоғамдық мақсаттарды шешудегі мақсатты бағытталған қызметі болып табылады. Ол мемлекетке құқықтық, экономикалық, әкімгершілік әсер ету әдістеріне сүйене отырып және де қолда бар ресурстарға сүйене отырып нақты облыста белгілі бір мақсатқа жету мүмкіндігін беретін құрал қызметін атқарады. Саясат ашық, бәсекелестік және нәтижелерге бағытталған бболуы қажет.

Мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаттары әлеуметтік топтардың, азаматтар мен олардың ұйымдарының іс-әрекеттерін реттеуге байланысты. Бұл іс-әрекеттерді реттеу өзіне төмендегі мәселелерді қосады:

– азаматтар, олардың қызметтері мен оларға тиесілі меншікті қорғау;

– әлеуметтік белсенділікті қамтамасыз ету;

– халыққа қажетті тауарлар мен өндірісіне жағдай жасау.

4 кезеңнен тұрады:

– қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау (саясатты анықтау, атау).

– мемлекеттік саясатты өңдеу және оның алға қойылған мақсатты шешу мүмкінділігі (саясаттың қалыптасуы).

– мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы және мониторингі (саясаттың жүзеге асырылуы).

– мемлекеттік саясаттың реттелуі және бағалануы (саясаттың бағалануы).

Шаралар мен бағдарламалардың мақсаты мен міндетін, оны өңдеуде басты рольді кім атқаратындығына байланысты мемлекеттік саясаттың келесі үлгілерін атап көрсетуге болады.

, мұнда шешімдер басқарудың жоғарғы деңгейінде қабылданып, сонан кейін төменгі деңгейлер мен нақты атқарушыларға жеткізіледі. Атқарушылар мұнда пассивтік роль атқарып, тек жай атқарушы ролінде болады.

мұнда саясаттың қалыптасуы мемлекеттік басқарудың төменгі құрылымдарынан басталады, түрлі бағдарламалар мен жобаларды өңдеуге, жүзеге асыруға қатысатын қоғамдық топтар мен ұйымдар белсенді түрде мемлекеттік саясаттың қалыптастырылуына тартылады.

өзіне жоғарыдағы екі үлгіні біріктіреді. Мұнда саясаттың өңделуіне азаматтар мен мемлекеттік қызметкерді тарту күшейтілген орталықтандырылған басқару механизмдері арқылы жүзеге асырылады.

Әдетте мемлекеттік саясатты билік органдарының қоғамдық өмірдің жекелеген салаларында шешуге қажетті мәселелері мен сұрақтарының мазмұны, нысаны және бағытына қарай бөледі. Мемлекеттік саясаттың мынадай түрлері бар: экономикалық, әлеуметтік, отын-шикізаттық, әкімгершіліктік, экологиялық, шет елдік, ұлттық қорғаныстық, кадрлық, демографиялық, мәдени, ақпараттық, аграрлық, құқықтық, ғылыми-техникалық және т.б.

қаржылық, ақша және бағалық саясат, құрылымдық саясат, аграрлық саясат, әлеуметтік саясат, аймақтық экономикалық саясат, сыртқы экономикалық саясат.

Мемлекеттік саясатты басқа критерийлер бойынша да бөлуге болады, мысалы: саясатты өңдеу мен жүзеге асырудағы қатысушылар арасындағы қатынас нысаны бойынша, белгілі бір саясаттың конфликтілік деңгейіне қарай, бөлушілік, реттеушілік, әкімгершілік-құқықтық, стратегиялық және тығырыққа қарсы (антикризистік) саясат.

Бөлушілік саясат билік органдарының халықтың түрлі топтары арасында материалдық игіліктер мен табыстарды (пайдаларды) бөлудегі іс-әрекетімен байланысты. Олар әлеуметтік бағдарламалар, білім беру, ғылым және т.б.

Қайта бөлушілік саясат белгілі бір ресурстарды халықтың бір тобынан келесі бір тобына салықтардың, тарифтердің, трансферттердің көмегімен беруді білдіреді.

Реттеуші саясат мемлекеттік басқару органдарының әр түрлі қызметтерді реттеу шараларын қосады, олар экономикалық реттеу, тұтыну рыногын қорғау және т.с.с. болуы мүмкін.

Әкімгершілік-құқықтық саясат мемлекеттің нормативтік қызметімен тікелей байланысты.

Стратегиялық саясат шет елдік мемлекеттермен арақатынасты қамтиды және де шет елдік, қорғаныстық саясаттарды қосады.

Антикризистік саясатты мемлекет төтенше жағдайлар туындап, арнайы іс-әрекеттерді талап еткен жағдайларда жүргізеді.

Шешілетін мәселелер мен қамтитын қоғамдық салалар масштабтарына қарай мемлекеттік саясаттың үш деңгейін атап көрсетеді:

– макродеңгей, ел немесе елдер тобын қамтитын ғаламдық масштадта;

– метадеңгей, жекелеген салалар мен бағыттарға қатысты;

– микродеңгей, жекелеген мәселелердің шешілуін көздейтін деңгейдегі саясат.

Жоғарыда аталған кезеңдерде қоғамдық мәселелердің кешенді талдауы жүргізіледі. Осы кешенді талдау негізінде, ол мәселеге әсер ететін факторлар мен мәселенің ерекшелігін ескере отырып саясаттың мақсаты мен міндеттері анықталады. Бұл мақсат пен міндеттер белгілі бір мәселені шешуге арналған шаралар жиынтығын өңдеуге, олардың негізгі бағыттарын таңдауға мүмкіндік береді.

Ғылыми әдебиетте мемлекеттік саясаттың мына аспектілеріне баса назар аударылады: саясатты өңдеу процесі, белгілі бір саладағы саясаттың мазмұны, саясаттың нәтижелері мен салдары, саясаттың негізделу әдістері, талдау зерттеулері және т.б.

Мемлекеттік саясаттың әр түрлі аспектілеріне зерттеуде туындайтын негізгі сұрақтар мыналар:

1. Мемлекеттік саясаттың мақсатын кім және қалайша анықтап, өңдейді?

2. Мемлекеттік саясат қалай жүзеге асырылады және де оның нәтижелерін кім бағалайды?

3. Мемлекеттің жекелеген қоғамдық салалардағы саясаты қандай болмақ, мысалы: әлеуметтік, экономикалық, әскери тұрғын-үйлік, экологиялық және т.б. салаларда?

4. Мемлекеттік саясаттың түрлі қатысушылары арасында қандай қарым-қатынастар қалыптасады және халықтың ресми мемлекеттік стратегия мен саяси бағытына көзқарасы қандай?

[18].

Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы бұл – қойылған мақсаттарға жетудегі тұрақты, динамикалық процесс. Мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуының құрамдас бөлігі оның жүзеге асырылу механизмін анықтау болып табылады. Бұл механизм келесі шаралар кешенінен тұрады: ұйымдастырушылық-басқарушылық, нормативтік-құқықтық, қаржылық-экономикалық, әлеуметтік-психологиялық.

Мемлекеттік саясатты жүзеге асыруда басты рольді жергілікті құрылымдардан бастап орталық органдарға дейінгі атқарушылық билік органдары алады. Екінші орында белгілі бір саясаттың жүзеге асуына мүдделі және де оған тікелей қатысатын үкіметтік емес ұйымдар алады.

Саяси мақсаттардың жүзеге асырылу процесі тиісті заңдық құжаттардың қабылдануынан кейін басталады және де мемлекеттік атқарушылық билік органдарының нақты іс-әрекеттері мен шараларынан тұрады. Жүзеге асыру процесіндегі мемлекеттік билік органдарының ролі қажетті ресурстарды алуда, тиісті жоспарлар мен бағдарламаларды өңдеуде, қатысушылардың қызметін ұйымдастыру мен бақылауда, қойылған мақсаттарға жету шараларын жүзеге асыруда болып табылады.

Мемлекеттік шешімдердің түрлері және нысандары

– бұл мемлекеттік органдардың немесе қызметтік тұлғалардың өкілеттік шеңберінде қабылданған мемлекеттік актілерде бекітілетін ресми бейнеленген формадағы мемлекеттік биліктің ерекшелігі болып табылады.

– бұл саясат жетекшілерінің шешімдерін дайындауға, қабылдауға және жүзеге асыруға қажетті жағдайда қамтамасыз етуге бағытталған.

 

 

Мемлекеттік шешімдердің нысандық белгілері келесі:

Мемлекеттік билік органдарының құқықтық актілері ретінде қабылдаған шешімдері олардың әрекеттерінің заңдық маңыздылығын айқындайды;

Міндеттілік;

Мемлекеттік биліктің күші бар органдарының шешімдері ережеге сәйкес міндеттейді, тыйым салады, өкілеттілік береді, қысқартады, рұқсат береді, ынталандырады, жазалайды;

Шешімдер белсенді ұйымдастырушылық ролін атқарады;

Мемлекеттік шешімдерге ережелер жүйесінің болуы.

Басқару шешімдерінің барлық түрлеріне тән параметрлерді атап өтуге болады:

Субъектілік, объектілік қатынастың болуы;

Шешімдердің мазмұны;

Шешімдерді қабылдау процедурасы;

Шешім формасы

Шешімдердің жүзеге асу уақыты.

Мемлекеттік шешімдер келесі құқықтық құжаттарда бейнеленеді: Заңдар, қаулылар, Жарлықтар, бұйрықтар, ережелер, инструкциялар.

болады:

– көпшілікке мәлім.

ұлттық қауіпсіздікпен, оперативті іздестірумен, әскери сыртқы саясат шеңберінде қабылданады.

Жалпы мемлекеттік шешімдерді келесідей топтауға болады:

Басқару субъектілеріне қарай:

а) жалпыхалықтық

ә) аймақтық, жергілікті

б) заңдық, атқарушылық, сот билігі

в) бірегей коллегиялық шешім

2. Жүзеге асыру мақсаты және уақытына байланысты:

а) стратегиялық

ә) тактикалық

б) оперативтік

3. Жүзеге асу масштабына қарай:

а) жалпымемлекеттік

ә) локальдық

б) ведомствалық

   4. Нормативтік табиғатына қарай:

а) жалпы нормативтік

ә) жеке

5. Заңдық күшіне қарай:

   

ә) заңдық

6. Мемлекеттік басқару түрлеріне қарай:

а) азаматтық

ә) әскери

7. Құқықтық актілердің формасына қарай:

а) заңдар, қаулылар

ә) ережелер, бұйрықтар

8. Қабылдау тәртібіне қарай, бейнелену тәсілі және заңдық күшінің берілуіне қарай:

а) алғашқы

ә) екінші, яғни басқа шешімдер арқылы жүзеге асырылатын және бекітілетін шешімдер

9. Өңдеу әдістеріне қарай:

а) қарапайым, қалыпты (аналогиялық)

ә) ерекше, қалыпсыз (оригиналдық)

Мазмұнына қарай:

а) саяси

ә) технологиялық

б) экономикалық

в) әкімгершілік

г) ұйымдастырушылық

11. Мазмұны мен формасына қарай:

а) жазбаша

ә) ауызша

12. Жүзеге асу шеңберіне қарай:

а) тікелей

ә) шеңберлік

13. Атқарылу маңызына қарай:

а) міндетті

ә) кепілдемелік

14. Әсер ету нысанына қарай:

а) ынталандырушы

протекционистік

15. Ашықтық дәрежесіне қарай:

а) жалпы пайдалануға

ә) қызметтік пайдалануға

б) құпия

в) өте құпия

Мемлекеттік басқарушылық шешімдерді қабылдау және жүзеге асыру технологиясы

классификация мемлекеттік шешімдер кешенінің жүйелік мінездемесін бейнелейді. Шешімдерді қабылдау процедурасы 3 кезеңнен өтеді:

дайындау

қабылдау

шешімді орындау.

Басқарушылық шешімдерді дайындау кезеңі – мәселені анықтаудан басталып, нормативтік акт жобасын жасау және оны қабылдау процедурасы келісілетін әкімгершілік органға немесе өкілетті тұлғаға беруден аяқталады.

Қабылданатын шешім жобасын безендіру, ұсыну мен келісілу процестерін қосатын екінші кезең өз кезегінде жеті кезеңнен тұрады, олар:

1) нормативтік инициатива құқығына ие мемлекеттік органдар тізімін жасау;

2) нормативтік акт жобасын қарастырылатын органға енгізу тәртібін өңдеу;

3) нормативтік акт жобасын талқылауға дайындау;

4) нормативтік акт жобаларын талқылау мәжілісін дайындау мен жоспарларды қалыптастыру;

5) нормативтік акт жобаларын талқылау мәжілісін өткізу процедурасы;

6) нормативтік актіні қабылдау процедурасы;

7) басқа мемлекеттік органдар мен халықты қабылданған нормативтік акт туралы хабардар ету.

Шешімді орындау кезеңі немесе үшінші кезеңде мәселені шешуді ұйымдастыруда шешім функция, өкілеттілік және жауапкершілікті бөлу негізінде енгізу қарастырылады.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік саясат дегеніміз не және оның қалыптасуы.

Мемлекеттік саясат үлгілерін атаңыз.

Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық даму жоспарларын құрастыруда шаралар қандай бағыттарда өңделеді?

Мемлекеттік саясаттың деңгейлерін атаңыз.

ҚР Конституциясының мемлекеттік саясатты жүзеге асырудағы маңызы

не талдау жасаңыз.

ТАҚЫРЫП 4. МЕМЛЕКЕТТІК БИЛІК ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ: ҚАРЫМ – ҚАТЫНАСЫ МЕН ӨЗАРА ӘРЕКЕТТЕСУ МЕХАНИЗМІ

 

емлекеттік билікті жүзеге асырудағы мемлекеттік басқару формасы

Қазақстан Республикасындағы билік жүйесі

 

Мемлекеттік билік және мемлекеттік билікті жүзеге асырудағы мемлекеттік басқару формасы

Мемлекеттің формасы дегеніміз – мемлекетте билік жүргізуді ұйымдастырудың арнайы сыңарларының мәндік жиынтығы. Мемлекеттің формасы негізінде үш сыңардан тұрады:

формасы

мемлекеттің құрылымы

саяси режим.

– мемлекеттік биліктің ұйымдастырылу формасы болып табылады, оның екі түрі бар: монархия және республика.

Монархияның белгісі: мемлекетті басқаратын адамның билігі оған әкесінің немесе басқа туыстарының қолынан көшуі. Сондықтан оның билігі – мұралық билік. Монархия екіге бөлінеді – шексіз және шектелген монархиялар.

. [21].

к республикалар.

Мұндай республикаларда президент мемлекеттің басшысы, оның биліктері өте аз болады. Парламенттік республикаға Монғолия, Италия жатады.

Президенттік республикада билік үшке бөлінеді: заң шығару — парламенттің қолында, атқару билік — президент пен үкіметтің қолында, ал сот билігі – тәуелсіз сот органдарында.

Президенттік басқару формасында мемлекеттік билік органдары маңызды орын алғанымен, басыңқы рольде болмайды (АҚШ, Сирия, Зимбабве, Бразилия, Мексика, Уругвай).

Президенттіктің үш негізгі элементі бар:

– президент мемлекет басшысы да, үкімет басшысы да болып табылады;

– президент халықпен сайланады;

президент республика бірлігінің тұтастығының символы.

Аралас республиканың келесі нысандары бар:

– президент мемлекет басшысы, алайда ол үкімет басшысы емес;

– премьер-министр институтының болуы;

жауапты;

– мемлекет басшысының парламенттің бір палатасын мерзімінен бұрын тарату мүмкіндігі;

– мемлекет басшысы жалпы халықтық сайлау арқылы сайланады.

конфедерация. Кейде мемлекеттік құрылымның мынадай формаларын бөліп көрсетеді:одақ, достастық, бірлестіктер.

) – бірыңғай орталықтандырылған өзін-өзі басқарушы бірліктерге бөлінбеген мемлекет. Қазіргі заманғы мемлекеттердің көпшілігі унитарлық болып табылады.

Мемлекеттік құрылымның унитарлық формасы келесі белгілермен ерекшеленеді:

1) бірыңғай территория, әкімгершілік бөлініс бар, алайда әкімгершілік бірліктердің саяси жекелігі жоқ, кей жағдайда кейбіреулеріне автономия статусы берілуі мүмкін;

2) елдің бүкіл территориясында шектеусіз жүзеге асыратын бірыңғай конституция, мемлекеттік биліктің жоғарғы органдарының бірыңғай жүйесі – парламент, мемлекет басшысы, үкімет, сот органдары;

3) құқықтың бірыңғай жүйесі мен сот жүйесі, бірыңғай азаматтық;

4) бірыңғай мемлекеттік бюджет, салықтық, валюталық жүйелер.

Унитарлық бүкіл мемлекеттік аппараттың орталықтандырылуын пайымдайды, жергілікті билік органдарына тікелей және жанама бақылауды пайымдайды.

Құрама мемлекет – күрделі мемлекет, ол федерацияның мүшелерін біріктіреді. Мемлекеттік органдар екіге бөлінеді: жалпы федерацияның органдары және әрбір мүшесінің жеке органдары. Федерацияның субъектілері өз ішкі істерін өздері шешеді, ал федеративтік орталық органның қолында барлық ішкі-сыртқы билік болады. Федеративтік республика халықаралық құқықтың алдында тек бір мемлекет болуға тиіс. Федерацияда конституция, астана, азаматтық, заңдар, сот және қаржы жүйесі бәрі екіге бөлінеді.

Конфедерация – белгілі бір мақсатқа жету үшін бірнеше ерікті мемлекеттердің уақытша одағы. Конфедерацияда орталық биліктің шешімдері тек конфедерация субъектінің мемлекеттік органдарына жайылады да, жеке адамдарға және ұйымдарға жайылмайды. Конфедерацияның субъектілері халықаралық қарым-қатынастардың субъектілері болып қала береді. Конфедерациялар өте әлсіз және тұрақты емес.

им жатады.

Қазақстан Республикасындағы билік жүйесі

«Әкімшілік реформалардың басымдығы қазір де көкейкестілігін жоғалтқан жоқ. Ең алдымен бұл — билікті орталықсыздандыру. Біздің елімізде әкімшілік реформа табысты жүзеге асырылуда. Атқарушы органдардың орталық органдары өз функцияларының көп бөлігін өңірлерге беруде. Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту және билікті орталықсыздандыру бұл күрделі жүйелі үдеріс. Барлық жүйелі үдеріс сияқты ол жүйелі және жоспарлы негізде жасалуы тиіс».

.

нысанын қалдырды.

ткен жылдар ішінде мемлекеттіліктің негізгі институттарының саяси-құқықтық мазмұны өзгерді. Президенттік институт мемлекеттік жүйеде негізгі орынды алды, ол ел ішіндегі жағдайға, мемлекеттік биліктің барлық үш тармағының келісіп жұмыс істеуіне, ішкі және сыртқы саясаттың қалыптасуына ықпал етеді.

жүзеге асырылды. Парламент аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі қағидалар мен нормаларды белгілейтін заңдар шығаруға құқылы.

Атқарушы билік Үкіметтің тікелей басшылық етуімен қызмет етеді, оларға күнделікті мемлекеттік басқару, заңдардың орындалуын ұйымдастыру, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негізгі бағыттарын әзірлеу, экономикалық реформаларды жүзеге асыру жүктелген.

Мемлекеттің биліктің жеке тармағы ретінде сот жүйесі де өзгеріске ұшырады. Жалпы және төрелік соттар бүгінде Жоғарғы сот басқаратын бір жүйеге біріктірілді.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік билік формаларына талдау жасаңыз.

Шығыс мемлекеттер мен Батыс мемлекеттерінің басқару нысанадарының айырмашылықтарыс мен ерекшеліктерін талдаңыз.

Қазақстандағы билік жүйесіне талдау жасаңыз.

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ

 

андары және әдістері

.2 Қоғамдағы мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару механизмдерінің дамуы

 

Мемлекеттік басқарудың функциялар жүйесі, нышандары және әдістері

; мемлекеттік аппарат мекеме мен органдардың байланыс жүйесі; мемлекет органдарының қызметі ұйымдастырушылық, материалдық және әкімшілік кепілдіктерімен қамсыздандырлады; мемлекеттік аппарат азаматтардың заңды мүдделер мен құқықтарын қорғау үшін құрылады.

реттелінеді.

:

— әкімшіліктер.

.

.

Мемлекетік билік органдарын саяси-әкімшілік реформалауы мемлекеттік қызметтің тиімділігін арттыру мақсатында іске асырылады. Аталған жағдай мемлекеттік қызметтің ашықтығы, азаматтардың билік органдарына сенімділігі, белгілі билік органдарының халыққа бұқаралық қызмет көрсету сапасын арттырмай мүмкін емес.

атқаратын функцияларын өкілетті және тікелей демократияның тетіктері арқылы бақылай алады.

деп тең құқықтық идеясы өз шешімін тапқан. Яғни мемлекеттік органдарды қалыптастыруды және олардың құрамында барлық халықтардың қызмет істеуіне тең құқықтың болуы.

мемлекеттік басқарудың ең негізгі талаптарының бірі. Барлық мемлекеттік органдардың, лауазымды адамдардың және азаматтардың ҚР Конституциясын, оған сәйкес қабылданған барлық нормативтік құқықтық кесімдерді бұлжытпай орындаулары қажет.

мемлекеттік лауазымды адамдары, қызметкерлері нормаларды жоғары этикалық дәрежеде орындауы қажет. Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың негізгі қағидаларын мойындай отырып, адам құқығын қорғауды ең басты құндылықтар қатарына көтерді.

билік өзінің бөліну қағидасына сәйкес заң шығарушы, атқарушы және сот билігі болып бөлінеді. Олар бір-бірінің қызметтерін тежемелік және тепе-теңдік жүйе арқылы бақылап отырады.

кәсіптік деңгейді тест, анкета арқылы анықтап барып, мемлекеттік қызметке конкурс арқылы қабылдау.

Халықтың мемлекеттік органдарға және лауазымда адамдарға үлкен сеніммен қарайтындықтан, қабылданған шешімдері үшін жауап берулері ең басты талап болып табылады.

Қоғамдағы мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару механизмдерінің дамуы

.

:

1) тиісті аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту, соның ішінде қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село), ауылдық (селолық) округ әкімдері іске асыратын (әрбір қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село), ауылдық (селолық) округ бойынша жеке-жеке) бюджеттік бағдарламаларды бекіту;

сәйкес өзге де мәселелердi шешу;

3) Қазақстан Республикасының Үкіметі жергілікті мемлекеттік басқарудың үлгі құрылымдары негізінде қалыптасқан әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару схемасын әкімнің ұсынысы бойынша бекіту;

4) өздерiнің қарауына жатқызылған әкімшілік-аумақтық құрылыс мәселелерін шешу;

5) әкімнің ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешiмімен тиісті Әкімдіктің дербес құрамын келісу;

6) атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті органдарға мәслихат шешімдерін орындамағаны үшін мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарын, сондай-ақ ұйымдарды жауапқа тарту туралы ұсыныстар енгізу;

7) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыру;

7-1) Қазақстан Республикасының сайлау туралы заң актiсiне сәйкес аумақтық, округтiк және учаскелiк сайлау комиссияларының мүшелерiн жасырын немесе ашық дауыс берудi өткiзу жолымен сайлау;

8) Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес, бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылық белгіленетін ережелерді бекіту;

9) жергілікті бюджеттің, аумақты дамыту бағдарламаларының атқарылуына бақылау жасау;

10) мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарын құру, олардың қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихаттың жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу;

11) халықтың жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу мен кедейлікті азайту бағдарламаларын бекіту;

12) әкімнің ұсынуы бойынша ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша әкімдік жанындағы консультациялық-кеңесші органдардың дербес құрамын бекіту;

12-1) әкімнің ұсынысы бойынша «Облыстың (қаланың, ауданның) құрметті азаматы» атағын беру;

12-2) «Облыстың (қаланың, ауданның) құрметті азаматы» атағын беру ережелерін бекіту;

13) Қазақстан Республикасының жер заңдарына сәйкес жер қатынастарын реттеуді жүзеге асыру;

14) азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Республикасы Конституциясының, заңдарының, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметі актілерінің, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің нормаларын орындауына жәрдемдесу;

15) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерінде белгіленген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асыру жатады.

) – облыстық (республикалық маңызы бар қаланың, астананың), ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын, өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы орган. Бұл Қазақстан Республикасының атқарушы органдарының бірыңғай жүйесіне кіреді, тиісті аумақтың мүддесімен және даму қажеттілігімен ұштастыра отырып, атқарушы биліктің жалпы мемлекеттік саясатын жүргізуді қамтамасыз етеді.

:

Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) әкімдіктің құзыреті

сәйкес:

1-1) аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің атқарылуын қамтамасыз етеді;

1-2) аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің атқарылуы туралы жылдық есепті тиісті мәслихатқа табыс етеді;

1-3) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тиісті қаржы жылына арналған бюджеті туралы аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының шешімін іске асыру туралы қаулы қабылдайды;

1-4) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органның стратегиялық жоспарын бекітеді;

) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның құрамын айқындайды;

) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында көзделген жағдайларда ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тиісті қаржы жылының бірінші тоқсанына арналған облыстық қаржы жоспарын бекітеді;

) әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзірлеп, мақұлдайды және ауданды (облыстық маңызы бар қаланы) дамыту бағдарламасын мәслихаттың бекiтуiне ұсынады, оның орындалуын қамтамасыз етедi;

2) заң актілеріне сәйкес аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) коммуналдық меншікті басқарады, оны қорғау жөніндегі шараларды жүзеге асырады;

3) азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Республикасы Конституциясының, заңдарының, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкімет актілерінің, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің нормаларын орындауына жәрдемдеседі;

4) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) аумағында кәсiпкерлiк қызмет пен инвестициялық ахуалды дамыту үшiн жағдай жасайды;

5) аграрлық сектордың ұтымды және тиiмдi жұмыс iстеуiн қамтамасыз етедi;

6) осы ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) аумағындағы кенттер мен ауылдар құрылысын салудың бас жоспарларын әзірлейді және оларды аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) мәслихаттың бекітуіне ұсынады, аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) коммуналдық меншік объектілері мен әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер салу, реконструкциялау және жөндеу бойынша тапсырысшы болады, кентішілік (қалаішілік) және ауданішілік коммуналдық желілер мен құрылыстарды салуға рұқсат береді;

7) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) су құбырларын, тазарту құрылыстарын, жылу мен электр желiлерiн және басқа да көлiктiк және инженерлiк инфрақұрылымдар объектiлерiнiң құрылысын салуды және пайдалануды ұйымдастырады;

8) әскери тiркелу мен әскери қызметке шақыру жөнiндегi, сондай-ақ азаматтық қорғаныс мәселелерi жөнiндегi iс-шаралардың ұйымдастырылуын қамтамасыз етедi;

9) кентішілік (қалаішілік) және ауданішілік қоғамдық жолаушылар тасымалын ұйымдастырады;

10) Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес жер қатынастарын реттеуді жүзеге асырады;

11) аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) маңызы бар жолдарды салуды, пайдалануды және күтiп ұстауды ұйымдастырады;

12) мемлекеттік коммуналдық тұрғын үй қорының тұрғын үйін салуын және оны бөлуін ұйымдастырады;

12-1) мемлекеттік тұрғын үй қорының сақталуын ұйымдастырады;

12-2) тұрғын үй қорына түгендеу жүргізеді;

12-3) мемлекет қажеттіліктері үшін жер учаскелерін алып қоюды, оның ішінде сатып алу арқылы алып қоюды жүзеге асырады;

12-4) республиканың сейсмикалық қауіпті аймақтарында орналасқан тұрғын үй-жайлардың сейсмикалық беріктігін орнықтыруға бағытталған іс-шараларды өткізеді;

12-5) авариялық және ескі үй-жайларды бұзуды ұйымдастырады;

12-6) тұрғын үй көмегін көрсетеді;

12-7) Қазақстан Республикасының заң актілеріне сәйкес азаматтардың жекелеген санаттарын тұрғын үймен қамтамасыз етеді;

;

;

15) аудан (облыстық маңызы бар қала) аумағындағы экологиялық, тарихи, мәдени немесе ғылыми құндылығы бар табиғат объектiлерiн және өзге де объектiлердi табиғаттың, тарих пен мәдениеттiң қорғалатын ескерткiштерi деп жариялау туралы ұсыныс енгiзедi;

16) қоғамдық орындарды абаттандыру және сыртқы безендiру мәселелерiн шешедi;

17) ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша консультациялық-кеңесшi органдарды құрады.

17-1) Қазақстан Республикасының ақпараттандыру туралы заңнамасына сәйкес өз құзыреті шегінде ақпараттық жүйелерді пайдалана отырып, электрондық қызметтер көрсетеді;

18) тиiстi аумақта ветеринариялық iс-шаралар жүргiзудi, мал шаруашылығында пайдаланылатын арнаулы көмбелер (көмiндiлер) салуды және ұстауды ұйымдастырады, сондай-ақ ауру малдарды санитарлық союды ұйымдастыруды жүзеге асырады;

білім алу құқығының іске асырылуын жүзеге асырады;

шегінде аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдардың штат санының лимитін белгілейді;

21) салық төлеушіні тіркеу есебіне алу орны бойынша салық органының аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) бюджетке толық көлемінде келіп түсетін салықтарды төлеу жөніндегі салық міндеттемелерін орындау мерзімдерін өзгерту туралы шешімдерін келіседі;

заңдарында белгіленген жағдайлар мен тәртіпте лицензиялауды жүзеге асырады;

23) терроризм профилактикасына, сондай-ақ аудан, облыстық маңызы бар қала аумағындағы терроризм зардаптарын барынша азайтуға және (немесе) жоюға қатысады.

2. Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) Әкімдік Қазақстан Республикасының заңдарында өзiне жүктелген өзге де өкiлеттiктердi жүзеге асырады.

3. Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) Әкімдік өзiне жүктелген мiндеттердi iске асыруда аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) мәслихат алдында жауап бередi.

.

еспубликасының заңдарына сәйкес мемлекеттік басқару өкілеттігі берілген, тиісті аумақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының жай-күйіне жауапты өкілі. Ол, әрине облыстарда, республикалық маңызы бар қалада және астанада ірі лауазымды тұлға болып табылады, оны Премьер-Министрдің ұсынуы бойынша Республика Президенті қызметке тағайындайды және босатады. Өзге әкімшілік-аумақтық бөліністердің әкімдері (облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың әкімдерінен төменгілерін) Президент айқындаған тәртіппен қызметке тағайындалады немесе сайланады (Конституцияның 87-бабы, 4 тармағы). Республика Президенті өзінің ұйғаруы бойынша әкімдерді қызметтерінен босатуға хақылы. Демек, бұл туралы Президенттің жарлығы не өкімі қабылдануы тиіс.

Облыс (республикалық маңызы бар қала, астана) әкімдерінің өкілеттігі жаңадан сайланған республика Президенті қызметіне кіріскен кезде тоқтатылады. Бұл ретте әкімдер Республика Президенті тиісті әкімді тағайындағанға дейін өз міндетін атқаруды жалғастырады.

Әкім нормативтік-құқықтық сипаттағы шешімдер және әкімшілік-басқарушылық, жедел және дербес сипаттағы мәселелер бойынша өкімдер шығарады. Әкімдердің шешімдері мен өкімдерінің күшін тиісінше Қазақстан Республикасының Президенті, Үкіметі не жоғары тұрған әкім жоюы мүмкін, сондай-ақ олардың күші сот тәртібімен жойылуы мүмкін.

):

1) агроөнеркәсіп кешенін және ауылдық аумақты дамытудың аймақтық бағдарламаларын әзірлеу, мәслихаттың бекітуіне ұсыну;

2) агроөнеркәсіп кешенінің субъектілеріне мемлекеттің осы саладағы саясатының бағытын, механизмдерін түсіндіру жұмыстарын жүргізу;

3) ауыл шаруашылығы өнімінің өндірісін дамытудың орта-мерзімді жоспарларын әзірлеу бойынша ұсыныстар жасау;

еру, оларды дайындау, кадрмен қамтамасыз ету шараларын жүзеге асыру;

5) ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу бағдарламасының қатысушыларын анықтау бойынша комиссия жұмысын ұйымдастыру;

6) агроөнеркәсіп кешенінде инновациялық тәжірибені тарату бойынша жұмысты ұйымдастыру және т.б.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік органдардың өзіне тән ерекшеліктерін атаңыз.

Мемлекеттік аппараттың қағидаларына талдау жасаңыз.

Маслихат пен әкімдіктің маңызы, мәні және негізгі атқаратын қызметтері.

 

. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДАҒЫ ҚАТЫНАСТАРДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ

 

6.1 Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар

6.2 Мемлекеттік басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызы

 

Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар

Мемлекеттік басқару әлеуметтік басқарудың маңызды бір түрі ретінде түрлі көзқарас негізінде зерттелуі мүмкін: тарихи, саяси, құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық, институционалдық, технологиялық, психологиялық, әлеуметтік, этикалық, т.б.

ерекше бір сферасын бейнелейді.

құқық нормаларымен реттелген қоғамдық қатынастар. Ол адамдар мен ұйымдар арасында түрлі қызмет саласында пайда болады.

– мемлекеттік билікті жүзеге асыруда мемлекет пен қоғам істерін басқару қажеттілігіне басты қалыптасатын құқықтық нормалармен реттелген қоғамдық қатынастар.

Құқықтық қатынастар құрылымы келесі элементтерден тұрады:

құқықтық қатынас субъектілері (жақтар, қатысушылар)

құқықтық қатынас мазмұны (субъектілік құқықтар мен заңдық міндеттемелер)

құқықтық қатынас объектісі

құқықтық қатынастардың пайда болу негіздері (заңдық фактілер, жағдайлар).

– белгілі бір әрекеттерді жасау құқығы мен міндеттеріне ие тұлғалар. Мемлекеттік басқару саласында, бұл ең алдымен мемлекеттік органдар, өкілетті тұлғалар, билік өкілдері, мемлекеттік қызметкерлер.

— мемлекет пен қоғамның ісін басқару бойынша субъектілерінің мемлекеттік-биліктік қызметтерді жүзеге асыруға байланысты іс-әрекеттері.

Заңдық фактілер қатынастардың пайда болуына, өзгертілуіне немесе тоқтатылуына негіз береді. Құқықтық қатынастар бөлінеді:

Өзінің мазмұнына қарай – материалдық (басқару саласында туындайтын) және процессуалдық (басқару процесінде, оның тәртібі мен процедурасын реттеуді жүзеге асыруда қалыптасатын);

Қатысушылардың құқы мен міндетінің ара қатынасына қарай – вертикальді, мұнда қатысушылардың бірі екіншісіне бағынады; горизонтальді, мұнда қатысушылар бір-біріне бағынбайды;

Заңдық фактілердің нысанына қарай – құқықтық және құқықтық емес.

Қазіргі таңда мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі шоғырланған:

мемлекеттік саясатының жүзеге асуының құқықтық механизмін өңдеуге;

шаруашылықтық қызметінің құқықтық негіздерін анықтау, бекітуде, мысалы, кәсіпкерліктің мемлекеттік ынталандыру, тұтынушы құқығын қорғау, монополизмді қысқарту, т.б.

Мемлекеттік басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызы

– мемлекеттің қоғамдық қатынастарға әсер ету процесінде жүзеге асыратын, оның көмегімен бұл қатынастардың қатысушылары құқық нормасындағы талаптарға сай келтірілетін заңдық функциясы.

қатынастарға тыйым салу.

арасындағы бейбіт өзара байланыстарға сай болуы керек.

талады.

қажет.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар.

Мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуіне сипаттама беріңіз.

ҚР мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі қандай заңдық қаражат, әдістер мен қабылдаулардан тұрады?

Орталық және жергілікті атқарушы органдардың арасындағы басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызын анықтау, кестені толтырыңыз:

 

Мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі

 

 

Құқықтық қатынастар

1

Мемлекет пен қоғам

2

Мемлекет пен оның азаматтары

3

Мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілер

4

Мемлекет пен қоғамдық-саяси ұйымдар

5

Орталық және жергілікті атқарушы органдар

 

 

ТАҚЫРЫП 7. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАР ЖҮЙЕСІ

 

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдар жүйесінің түсінігі және олардың түрлері

Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық мәртебесі және заң шығарушы билік

Парламенттің құрамы және олардың жұмыс істеу нысандары

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі атқарушы билік

Сот билігінің түсінігі және оның қоғамдағы ролі

 

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдар жүйесінің түсінігі және олардың түрлері

Мемлекеттік аппарат басқарудың бір-бірімен тығыз байланыстағы жүйесі. Қазақстан Республикасында мемлекеттік аппарат өркениетті елдердің озық тәжірибелерін пайдалана отырып, өтпелі кезеңнің ерекшеліктері мен саяси, ұлттық жағдайларға байланысты қалыптасып, құрылды.

Мемлекеттік орган мемлекеттік қызметкерлерден тұрады, бұлардың айрықша түрі – лауазымды тұлғалар болып табылады. Мемлекетік қызметкерлерді материалдық игіліктерімен қамтамасыз ету – қоғамның міндеті.

Мемлекеттік органның биліктік өкілеттері болады. Олар:

— атқарылуы міндетті болып келетін нормативтік- құқытық актілерді қабылдау үшін берілген мүмкіндіктер;

— мемлекеттік органдар қабылдаған актілерді басшылыққа алып, алуан түрлі әдістерді қолдана отырып мемлекет бағдарламаларын жүзеге асыру, оларды орындауды қамтамасыз ету болып табылады.

Демократиялық құқықтық, әлеуметтік мемлекет ғасырлар сынағынан өткен принциптерге негізделіп құрылады. Мұндай мемлекеттердің механизмі мынандай органдардан тұрады:

Қазақстан Республикасында өкілдік органдар екіге бөлінеді:

заң шығаратын орган.

мәслихаттар.

Қазақстанда мемлекет басшысы – Президент. Президент мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және үкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді.

Қазақстанда жоғарғы атқарушы орган – Үкімет. Жергілікті атқарушы органдар — әкімшіліктер.

Қазақстанда оларға: министрліктер, мемлекеттік комитеттер, агенттіктер, ведомстволар жатады.

Қазақстанда оларға: Жоғары Сот, жергілікті соттар, әскери соттар жатады.

заңдардың біркелкі орындалуын қадағалайтын орган.

ған мемлекеттің әр саладағы қарулы күштері жатады.

бақты, бас бостандығынан айырылған адамдарды ұстап тұратын орындар.

Мемлекеттік органдар түрлі негіздер бойынша жіктеледі:

1. Туынды тәсілдер бойынша:

а) Бастапқы (өкілдік берілген) органдар, мысалы, мұрагерлік монархия, парламент, президент. Бұл органдар басқа қандай бір органдар арқылы құрылмайды;

б) Туынды (үкімет, прокуратура,т.б). Бұларды бастапқы органдар құрады және бұларға үкіметтік (биліктік) өкілеттерді солар береді.

2. Биліктік өкілеттіктердің көлемі бойынша:

а) Ең жоғары (үкімет);

б) Жергілікті (әкімшілік);

3. Құзырларының ауқымдылығы бойынша:

а) Құзырлары жалпылама болып келетіндері (үкімет);

б) Құзырлары арнайы түрде белгіленіп берілетіндері (ішкі істер органдары).

4. Билік бөлінісі қағидаттары бойынша:

а) Заң шығару органдары (Парламент);

б) Атқарушы(Әділет және т.б. министірліктері);

в) Сот органдары (соттар);

5. Шешім қабылдау тәртібі бойынша:

а) Алқалы органдар, яғни шешімді алқалы түрде қабылдайтындар (Парламент,Үкімет және т.б.)

б) Жеке дара басшылық органдар, яғни шешімді жеке дара басшылықпен қабылдайтындар (Президент, министрліктер, комитеттер).

.

Мемлекет аппаратының, оның барлық бөлімшелерінің мазмұнын қоғамдық өмірдің барлық салаларының тиісті ұйымдасуы мен тиімді қызмет етуін қамтамасыз етуге бағытталған басқарушылық, ұйымдастырушылық қызмет құрайды.

Бұл қызметтің нысандары көп жағдайда басқарудағы заңдар мен құқықтық механизмдердің қолданылу шамасына байланысты. Осыған сәйкес, мемлекеттік аппарат қызметінің келесі нысандарын бөліп қарастыруға болады:

тікелей басқарушылық – бұл ғылыми ұсыныстар жасаумен, тәжірибе алмасумен байланысты, құқықтық сипатты иеленбеген қызмет түрлері;

құқықтық нысандар – бұл құқықтық заңды сипаттағы қызмет түрлері, яғни, олар барлық субъектілер үшін міндетті болып табылады және мемлекеттік міндетті салдарды туындатады.

Мемлекет аппараты қызметінің негізгі құқықтық нысандарына мыналар жатады:

жобаларын дайындауға, оларды қабылдау мен жариялауға байланысты қызмет;

асырумен байланысты қызмет;

және қадағалаумен, кінәлі тұлғаларды заңды жауапкершілікке тартумен т.б. байланысты қызмет.

Осы жерде мемлекеттік аппараттың жалпы сипаттағы белгілеріне тоқталып өтелік.

Біріншіден, мемлекеттік аппарат арнайы басқарумен шұғылданатын адамдардан тұрады (заң шығарумен, заңды орындаумен, оларды бұзудан қорғайды).

Екіншіден, мемлекеттік аппарат органдардың және мекемелердің қиын жүйесі, өздерінің негізгі билік қызметтерін іске асыруға тығыз байланыста болады.

.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік аппаратының құрылымына мыналар жатады:

өздерінің тікелей биліктік функцияларын жүзеге асыру барысында тығыз байланыстағы және өзара бағыныстылықтағы мемлекеттік органдар;

биліктік өкілеттіктерге ие емес, алайда, экономика, білім беру, мәдениет, денсаулық қорғау, ғылым т.б. салаларда жалпы әлеуметтік функцияларды атқаратын мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар;

басқарумен арнайы айналысатын мемлекеттік қызметшілер;

].

Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық мәртебесі және заң шығарушы билік

Қазақстанда президенттік лауазым КСРО-ның ыдырауы қарсаңында енгізілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1990 жылы 24 сәуірде Қазақ КСР-інің тұңғыш президенті етіп Н.Ә.Назарбаевты сайлады. Заң мемлекеттің жоғарғы органдары жүйесіндегі Президенттің орнын анықтады. Президенттің өкілеті шектеулі болады. Ол үкімет басшысы болып саналған жоқ. Жоғарғы Кеңестің билігі шектеусіз болды, ол барлық мәселелер бойынша заң қабылдайтын, Президентті қайта сайлай алатын т.б. болады. Тәуелсіз Қазақстан мемлекеті құрылған кезден бастап Президент мемлекет басшысы деп жарияланды.

Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы елімізді президенттік басқару нысанындағы мемлекет деп жариялады.

ақысы бар, яғни ол заңды пысықтай түсу үшін Парламентке қайтара алады. Президент өзіне белгілі бір мерзімге арнап заң шығаратын өкілеттілік беру жөнінде Парламентке ұсыныс енгізуге хақылы. Егер Парламент Президенттің өтінішін қанағаттандыратын болса, Президент заң қабылдай алады. Демек, белгілі бір мерзім ішінде Президент заң қабылдау мәселелері бойынша Парламентті алмастырады. Сонан соң, егер Парламент Президенттің өте тығыз деп санайтын заңын қабылдай алмайтын болса, онда Президент заң күші бар жарлық қабылдай алады.

сыз алауыздыққа келетін болса, онда Президент Парламентті таратып жібере алады.

Резиденттің халықаралық келіссөздер жүргізетін және халықаралық шарттарға қол қоятын құқығы болады. Ол шарттар Парламент бекіткеннен кейін заң күшіне енеді. Бұл халықаралық шарттарды бекіту (ратификация) деп аталады. Сөйтіп, Парламенттің қызметіне Парламентте әсер етіп отырады.

Президент атқарушы билік тармағына: үкіметке, жергілікті атқару органдарына тікелей ықпал етеді. Президент:

– премьер-министр лауазымына адам ұсынады;

– үкіметтің құрылымын анықтайды;

– министрлерді қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;

– министрліктерді, мемлекеттік комитеттерді құрады және таратады;

– үкімет мүшелерінің антын қабылдайды;

– үкіметтің ерекше маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарына төрағалық етеді;

– мәжіліске заң жобаларын енгізу жөнінде үкіметке тапсырма береді;

– үкімет шешімдерінің күшін жояды немесе тоқтата тұрады.

Президент жергілікті атқарушы органдардың жұмысына да басшылық етеді. Ол облыстық әкімдерді тағайындайды және босатады, әкімдердің шешімін тоқтата тұрады. Әкімдер Президенттің облыстағы тікелей өкілі болып табылады, сондықтан өздерінің жұмыстары үшін оның алдында жауапты болады. Президент әкімдермен кеңес өткізеді, олардың жергілікті жердегі жұмысы туралы, заңдарды қалай орындап, өз міндеттерін қалай атқарып жатқандары жайлы есептерін тыңдайды.

Президенттің сот органдарын жасақтауға тікелей қатысы болады. Бірақ мұның өзі Президент судьялардың қылмыстық және азаматтық істерді қарау жөніндегі жұмысына араласады деген сөз емес. Судьялар сот істерін қараған кезде ешкімге тәуелді болмайды, тек қана заңға бағынады.

халықтың мемлекетті басқару ісіне тікелей қатысуының бір түрі. 1995 жылы Президенттің бастамасымен Президенттің өкілеттілігін ұзарту және Конституциямен Президенттің өкілеттілігін ұзарту және Конституцияны қабылдау жайлы екі референдум өткізіледі. Референдум – халықтың мемлекетті басқаруға тікелей қатысуының бір нысаны. Жоғарғы өкілеттік органдарды халық сайлайды.

Парламенттің құрамы және олардың жұмыс істеу нысандары

Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, оның он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы әрбір үш жыл сайын қайта сайланып отырады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі – алты жыл.  Палатаны мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан жасырын дауыс беру арқылы Палата депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен сайланған Төраға басқарады. Сенат Төрағасының қызметіне кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады.

жүз жеті депутаттан тұрады. Мәжілістің тоқсан сегіз депутаты саяси партиялардан партиялық тізімдер бойынша жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды. Мәжіліс депутаттарының кезекті сайлауы Парламенттің жұмыс істеп тұрған сайланымы өкілеттігінің мерзімі аяқталардан кемінде екі ай бұрын өткізіледі. Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімі – бес жыл.

].

Қазақстан Республикасының Конституциясының 54-бабына сәйкес, Парламент палаталарының бөлек отырысында мәселелерді әуелі Мәжілісте, ал содан кейін Сенатта өз кезегімен қарау арқылы:

заңдар қабылдайды;

емлекеттік салықтар мен алымдарды белгілейді және оларды алып тастайды;

мәселелерін шешу тәртібін белгілейді;

әскери және өзге де атақтарын, сыныптық шендерін, дипломатиялық дәрежелерін белгілейді, Республиканың мемлекеттік рәміздерін белгілейді;

де көмек көрсетуі туралы мәселелерді шешеді;

азаматтарға рақымшылық жасау туралы актілер шығарады;

күшін жояды.

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық Заңының 9-бабына сәйкес, Палаталарды мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан Палаталар депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен жасырын дауыс беру арқылы Сенат пен Мәжіліс сайлаған төрағалар басқарады. Сенат Төрағасының қызметіне кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады. Мәжіліс Төрағасының қызметіне кандидатураларды Палатаның депутаттары ұсынады.

Парламент Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар Қазақстан Республикасының заңдары, Парламенттің қаулылары, Сенат пен Мәжілістің қаулылары түрінде заң актілерін қабылдайды.

.

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі атқарушы билік

лып жүрген заңдарда белгіленген.

«Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық Заңның 1-бабына сәйкес, Үкімет Қазақстан Республикасының атқарушы билігін жүзеге асырады, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды.

Үкіметті Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі, орынбасарлары, Республика Үкіметінің аппаратының басшысы, Республика министрлері, мемлекеттік комитеттердің төрағалары құрамында Республика Президенті құрады.

].

:

емлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады;

Парламентке республикалық бюджетті және оның атқарылуы туралы есепті әзірлеп ұсынады, бюджеттің атқарылуын қамтамасыз етеді;

әжіліске заң жобаларын енгізеді және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді;

емлекеттік меншікті басқаруды ұйымдастырады;

Республиканың сыртқы саясатын жүргізу жөнінде шаралар әзірлейді;

инистрліктердің, мемлекеттік комитеттердің, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдардың қызметіне басшылық жасайды;

Республиканың министрліктері, мемлекеттік комитеттері, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдары актілерінің қолданылуын толық не бір бөлігінде жояды немесе тоқтата тұрады;

Үкімет құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;

].

министрлік және 11 мемлекеттік комитет. Олар өздерінің құзыреті бойынша бұйрық және инструкция қабылдайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметіне Конституцияда және Республика Президентінің алдында жауапты. Премъер – Министр және оның орынбасарлары, Үкімет аппаратының басшысы Төралқаның құрамына кіреді. Премьер-Министр өзінің өкімімен Төралқа құрамына Үкіметтің басқа да мүшелерін кіргізуге хақылы. Министрлік тиісті мемлекеттік басқару саласына басшылықты, сондай-ақ заңдармен көзделген шекті-салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын Республика орталық атқарушы органы болып табылады.

.

«Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Заңның 4-тарауы Республика Үкіметінің қызметін ұйымдастыруға арналған.

Үкіметтің отырыстары айына кем дегенде бір рет өткізіліп отырады. Үкіметтің отырыстарын Премьер-Министр не Республика Президенті шақырады.

Үкіметтің отырыстарында Премьер-Министр төрағалық етеді, ол болмаған кезде міндеттердің бөлінуіне сәйкес Премьер-Министрдің міндетін атқаратын Премьер-Министрдің орынбасарлары төрағалық етеді. Үкімет ерекше маңызды мәселелерді қарағанда оның отырыстарында Республика Президенті төрағалық етеді.

Үкімет мүшелерінің кемінде үштен екісі Үкімет отырысына қатысса, отырыс құқылы болып саналады.

Үкімет мүшелері оның отырыстарына алмастыру құқығынсыз қатысады.

Үкімет отырыстары ашық нысанда өткізіледі. Президенттің не Премьер-Министрдің бастамасымен Үкіметтің жабық отырыстары өткізілуі мүмкін. Үкімет отырыстарын әзірлеу мен өткізу тәртібі Үкімет Регламентімен белгіленеді.

].

 

Сот билігінің түсінігі және оның қоғамдағы ролі

].

Республиканың тәуелсіздік алуына байланысты 1993 жылы қабылданған Республикалық Конституцияда сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа және Жоғарғы Төрелік Сотқа, сондай-ақ заң бойынша құрылатын төменгі соттарға тиесілі екені көрсетіліп, сот билігінің өзге мемлекеттік биліктердің қатарында екендігіне кепілдік берілді. Аталған Конституция судьялардың сайлануы мерзімін 10 жылға дейін ұзартты.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі Комитет құрылып, сот билігі атқарушы биліктің ықпалынан толығымен шығарылды.

].

.

Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және оның мақсат-міндеті азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республика Конституциясының, заңдардың, өзге де нормативтік-құқықтық актілерінің, халықаралық шарттардың орындалуын қамтамасыз ету.

].

Судья сот төрелігін іске асыру кезінде тәуелсіз және Конституция мен заңға ғана бағынады.

Сот төрелігін іске асыру жөніндегі соттың қызметіне қандай да болсын араласуға жол берілмейді және ол заң бойынша жауапкершілікке әкеп соғады. Нақты істер бойынша судьялар есеп бермейді.

Заңды қолданған кезде судья төмендегі принциптерді басшылыққа алуға тиіс:

— адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол жасалған қылмысқа кінәлі емес деп есептеледі;

бір құқық бұзушылық үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық немесе әкімшілік жауапқа тартуға болмайды;

сотта әркім өз сөзін тыңдатуға құқылы;

жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, азаматтарға жаңа міндеттемелер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ол үшін жауапкершілік заңмен алынып тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады;

айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;

ешкім өзіне-өзі, жұбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген шектегі жақын туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға міндетті емес;

заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың заңды күші болмайды. Ешкім өзінің жеке мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс емес;

адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күдік айыпталушының пайдасына қарастырылады;

қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол берілмейді.

Сәйкес,

р саласында) сәйкес деп танылуы;

уі;

;

уі;

;

не қол жеткізу.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

;

бірлігінің кепілі;

;

.

 

ТАҚЫРЫП 8. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫ АУМАҚТЫҚ ҰЙЫМДАСТЫРУ

 

Қазақстан Республикасындағы аймақтық басқарудың ерекшеліктері

8.2 Мемлекеттік аймақтық саясат. Басқарудың аймақтық модельдері

 

азақстан Республикасындағы аймақтық басқарудың ерекшеліктері

бағытта жүргізу көзделеді:

механизмін одан әрі жетілдіру;

;

үшіншісі — жергілікті өзін-өзі басқару әдістерін жетілдіру.

барынша пайдалануға бағытталады.

.

Муниципалды менеджмент жергілікті меншікті басқару формасы ретінде жергілікті өзін-өзі басқаруға ұқсас.

Муниципалды менеджмент рыноктік қатынастар дамуы мен құрылуы жағдайында басқарудың жаңа жүйесі ретінде өте тиімді.

Басқарудың бұл түрі өзінің бастапқы этабында экономикалық дағдарыстар мен заңдық актілердің болмауы сияқты қиындықтарды өткерді.

Экономикалық бағыттағы мамандықтардың оқу үрдісіне енгізілген басқа да жаңа экономикалық пән тәрізді муниципалды менеджмент пәні де мемлекеттік және жергілікті басқару бойынша болашақ мамандардың игеруіне қажетті жаңа түсініктер, терминологиялар ұсынады.

«Муниципалды», «жергілікті» терминдері сөз тіркесі ретінде жергілікті өзін-өзі басқарудың барлық деңгейінде (кәсіпорын, ұйымдар, мекемелер, меншік объектілері) қолданылады. «Муниципалды меншік» түсінігі жергілікті құрылым (аймақ, қала, ауыл т.б.) меншігі деп ұйғарылады. Муниципалды меншікті жергілікті өзін-өзі басқару органдары басқарады. Муниципалды құрылымдардың жергілікті өзін-өзі басқару органдары бекітетін және сол арқылы қалыптасатын жергілікті бюджеті болады. Оларды мемлекеттік басқару органдарының қатысуымен және бақылауымен жүзеге асырып отырады.

Муниципалды қызмет – жұмысшылардың кәсіптік қызметін жергілікті өзін-өзі басқару органдарында уәкілдікті орындау бойынша тұрақты негізде басқаруы.

.

Басқарудың бұл жолы әр мемлекетте әр түрлі дамыған, айталық, оның шығыс-еуропалық, азиялық, латынамерикалық, арабиялық сияқты үлгілері бар. Бұл үлгілердің даму барысында ұлттық, діни, нәсілдік, әлеуметтік-экономикалық және тағы да басқа көптеген факторлар ескерілген.

Н.И.Лазаревскийдің жариялау құқығы бар заңды тұлғасы ретінде танылатын қауымды аумақтық корпорация ретінде қарастыруға болады деп тұжырым жасауына осы жағдай себеп болған еді. Америкада қоғамдастықтар муниципалдық үлгілерді таңдауда дербес. Себебі, ондай үлгілердің саны елу шақты. Соның ішінде муниципалдық басқарудың алты түрін атауға болады, олар: графство, қалалар, бороу, виллиджи, таун, туаншиптар (вилиджи 17 штаттан, таун 30, бороу – 13 штаттан, Солтүстік-Батыста – тауншиптардан тұрады). Олардың ішінде ең негізгілері – мыналар:

«комиссиондық» үлгі 1901 жылы (Техас штатында) алғаш рет қолданылған. Осы схема бойынша халық 3-5 жылға муниципалдық кеңесті сайлайды;

Муниципалдық кеңес менеджерді тағайындайды (кеңес-менеджер үлгісі), соңғысы контракт негізінде жұмыс жасайды, ол атқарушы аппаратқа басшылық етеді. Менеджерге кандидатура іздеу жұмысын жеңілдету мақсатында менеджерлердің Ұлттық ассоциациясы құрылған, онда кандидаттар ғана емес, сондай-ақ, бос орындар туралы да мәліметтері болады;

Сайланған муниципалдық кеңес өзінің құрамынан мэр сайлайды (кеңес-мэр үлгісі). Бұл басқару схемасының екі нұсқасы бар: а) мэр (әлсіз мэр) 3-5 жылға сайланады, кеңеске есеп береді және рәсімдеу, өкілеттілік сияқты функцияларды орындайды, вето құқығына ие болады; ә) күшті мэр (тағайындалған) атқарушы аппаратқа дербес жетекшілік етеді және муниципалды қауым шегінде өзінің шешімін жүргізеді.

Бұдан жергілікті басқаруда менеджменттің рөлі зор екендігін байқауға болады. Ал осы үлгілер жөнінде дүние жүзі тәжірибесін зерттей келе, заңгер Е.С.Шугрина оларды былайша (ұйымдастырушылық-құқықтық нысанда) бөліп көрсетеді:

1) «күшті кеңес — әлсіз мэр» нысаны атқарушы органдар іс-әрекетін үйлестіру мәселесінде мэр құқығын кеңес шектейді;

2) «күшті мэр — әлсіз кеңес» нысанында мэрді халық тікелей сайлайды;

3) «кеңес-менеджер» нысаны жергілікті істі басқаруға саяси бағыты бейтарап маманды тартуды сипаттайды;

4) комиссиялық нысан, комиссия мүшелері жергілікті үкіметтің өндірістік бөліміне басшылық жүргізеді;

5) құрамдастырылған нысан, мэр сайлаушылардың мүддесін ескере отырып, бас әкімді тағайындайды.

Муниципалды қызмет туралы заңдар бойынша муниципалды қызметкерлер топтар бойынша жіктеледі. Жергілікті өзін-өзі басқарудың жауапты тұлғалары 2 категорияға бөлінеді:

1) сайланып қойылатын жауапты тұлға – яғни халықтың сайлауы бойынша немесе жергілікті басқару органдарының өз арасынан тағайындалатын жауапты тұлға.

.

өндіргіш күштердің әлеуметтік-экономикалық аймақтық орналасуы мен экономика салаларының дамуын, аймақтардың маңызды табиғи-экономикалық, демографиялық, экологиялық ерекшеліктерін, аймақаралық, аймақішілік экономикалық байланыстарын зерттейді.

Экономикалық аймақ шегінде келесі мәселелер зерттеледі:

Мемлекеттің аймақтық саясаты;

Әлеуметтік және экономикалық дамудың аймақтық бағдарламаларын құру және орналастыру;

Аймақтың тиімді мамандануы және комплексті дамуы;

Экономикалық аудандарды құру;

Аудандық жоспарлау және аймақтың басқа да комплексті дамуы және өндірістік күштердің орналасуына байланысты мәселелерді шешеді.

Аймақ экономикасы өндірістің орналасуын реттеуді дамытудың және экономикалық механизмін құрайды. Өндірістік еңбек динамикасы — ұлттық табыстың аймақтық бөлінуі, негізгі факторлардың тиімділігі мен бөлімдері, бағалар мен тарифтердің территориялық дифференцияциясы және т.б. терең талдау жасауға негізделген экономикалық фактор.

Аймақтық басқару құрылымдары арасындағы қарама-қайшылықтар мен реттелімсіздіктер нарықтық қатынастарға бағытталған аймақтық экономиканы басқарудың жаңа моделіне көшуден бастау алады. Қазіргі жағдайында Қазақстанның аймақтық менеджментінің қалыптасу алғышарттары:

Жаңа қатынастар аймақтық шаруашылықты басқарудың жоспарлық директивалық әдістерінің жойылып, нарықтық әдістерінің жаңа қалыптасу кезеңдеріне сай келеді,сәйкесінше қалыптасу үстіндегі аймақтық субъектінің басқару әдістеріне жаңа жағдайлар мен жұмыс принциптеріне бейімделуге тура келеді;

Жаңаша қалыптасу прцессінде аймақтар негізгі меншік субъектілеріне айналып, аймақтарға шаруашылық субъектілеріне меншік құқын береді, осы жағдайларда аймақтағы субъектілердің экономикалық ішкі тәуелсіздікке ұмтылысы артады;

Экономиканы мемлекет тарапынан салалық басқару әдісінің жойылуы, ел экономикасында әрекет етуші аймақтық субъектілердің өзара қарым-қатынастары байланстырады;

Бұл жағдайларда аймақтық басқару субъектілерінің реттеуші және ынталандырушы функцияларының орын алмасады. Яғни, түрлі шаруашылық ету сфераларында құрылған кез-келген кәсіпкерлік қызметті қолдау көрсетімді, және меншік формасы түрлеріне әсер етудің тең дәрежеде жұмыс істеуді қамтамассыз ететін, юридикалық құжаттар қабылданады;

Өндірістік және әлеуметтік салаларда нарықтық қатынастарды дамытуға, аймақтық басқару аппараттарының атқаратын нақты міндеттері мен функцияларын заң жүзінде бекіту қажет.

Аймақтық менеджмент арнайы менеджмент түрлерінің бірі ретінде, аймақтың шаруашылыққа әсер етудің принциптерінің, әдістерінің және құралдарының жиынтығы болып табылады.

аймақтағы әлеуметтік-экономикалық процесстерді нарықтық қатынастарға көшу жағдайларын басқару.

Аймақты шарушылықты басқарудың жоспарлы директивтік жүйесінен аймақтық менеджментке ауысудың мәні келесідей өзгерістерде:

Аймақ дамуын ең негізгі құндылық болып табылатын адам өмірін жақсартуға әлеуметтік мәселелерді шешуге бағыттау;

Аймақтағы барлық шаруашылық субъектілердің экономикалық еркіндік пен шаруашылық дербестік принциптерін жүзеге асыруын қамтамассыз ететін, ұйымдастырушылық экономикалық шарттар қалыптастыру;

Аймақтың инвестициялық және құрылымдық саясатын сұраныс пен нарық қажеттіліктеріне ішкі және аймақаралық тұтынушыларға шетел және ішкі нарықта сұранысқа ие тауарлар өндірісін қалыптастыруға бейімдеу;

Аймақтық стратегиялық және тактикалық бағдарламаларын жүзеге асыру негізі болып табылатын аймақтық маркетингті қалыптастыру;

Аймақтық статистикадан аймақтағы әлеуметтік-экономикалық саяси-экологиялық жай күйді жаңаша ақпараттың құралдарымен талдап бақылайтын аймақтық мониторингке көшу;

көрсеткіштеріне тәуелді аймақтық менеджменттің соңғы нәтижесін бағалау;

Аймақтық басқарудың ғылыми негізі келесілерден тұрады:

Аймақтық менеджмент принциптері;

Аймақтық менеджмент әдістері мен модельдері;

Аймақтық менеджмент жүйесі.

Аймақтық менеджменттің негізгі тапсырмалары:

Аймақтың тұрғылықты халқының өмір сүру деңгейі жоғары дәрежеде қамтамассыз ететін ұдайы өндірісті ұйымдастыру;

аймақ шаруашылығын экономикалық және әлеуметтік трансформациялау. Аймақтық дамуды талдау,болжау және бағдарламалау;

қаржылық салымдарды оптимизациялау аймақты экономикалық базасымен муниципалдық бірліктердің шарттары мен механизмдерін нығайту;

аймақтағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамассыз ету;

құрылымдық инвестициялық ғылыми-техникалық саясатты қалыптастыруды жүзеге асыру, нарықтық инфроқұрылымды дамыту.

Аймақтық басқарудың объектісі келесі белгілері бойынша классификацияланады:

объектінің қандайда бір формаға меншік тиімділігі;

шаруашылық субъектілерінің өндіретін тауарлары мен қызметінің сипаты;

шаруашылық субъектілердің аймақтағы экономикалық, әлеуметтік-экологиялық және басқа да құбылыстарға әсер ету сипаты мен деңгейі;

айы өндіру.

Аймақтар экономикасын жүйелі түрде басқару мақсатында аймақтарды типтеу негізгі шарт болып табылады. Аймақтарды типтеудің негізгі мәні-әрбір аймақтың мүмкіндіктерін жекелей ескеру, артықшылықтары мен кемшіліктерін ескере отырып аймақты басқарудың шаралар кешенін қалыптастыру. Аймақтарды типтеу көбінде әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер мен аймақтық шаруашылықтың салалық бейімделуіне негізделеді.

Мемлекеттік аймақтық саясат. Басқарудың аймақтық модельдері

Макроэкономикалық саясаттың құрамдас бөлігі болып отырып, аймақтық саясат әрбір аймақтың экономикасының тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы экономиканың тиімділігін көтеруді өзінің басты мақсаты етіп қояды. Қойылған мақсатқа жету үшін, әрине, міндеттердің қойылуы шарт. Олардың қатарына жататындар:

;

аумақтық дамудың әрекетті механизмін жасақтау;

аймақтық ресурстық, ғылыми, еңбек әлеуметін барынша пайдалану.

әрбір аймақтың экономикалық тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономиканың тиімділігін көтеру.

. Стратегияны іске асырудың бағыттары мыналар болып табылады:

елдің өңірлік және әлемдік экономикада ұстанымдануының тиімді стратегиясын тұжырымдау мен іске асыру;

елді тиімді аумақтық ұйымдастыру;

өңірлерді тиімді экономикалық ұйымдастыру;

аумақтардың экологиялық жай-күйін жақсарту;

аумақтық дамуды институттық қамтамасыз ету.

Қазақстанның өңірлік және әлемдік рынокта ұстанымдануының бағыттары мынадай болып табылады:

Әлемдік рынокта:

Қазақстан-минералдық шикізаттың, астық өнімдері мен қайта өңдеу өнімдерінің ірі өндірушісі мен жеткізушісі. Осы бағыт аясында негізгі міндет-сыртқы рыноктарда орныққан ұстанымдарды күшейту және өндірістің озық технологияларын енгізу мен жаңа әлемдік рыноктарға шығу есебінен сапалы минералдық шикізат, металлургия және астық өнімдерін ірі әлемдік жеткізушілер қатарына кіру болып отыр.

Қазақстан-Европа, Азия-Тынық мұхиты және Оңтүстік Азия экономикалық жүйелерінің өзара әрекеттесуінің трансқұрлықтық экономикалық көпірі. Мұнда негізгі міндет-Батыс пен Шығыс (Европа мен Азия) арасындағы кеңістікте ресурстардың ағыны үдерістерін технологияландыру болып табылады.

Өңірлік рынокта:

Қазақстан-өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізуші ретінде. Аталған бағыт аясындағы негізгі міндеттер-өңірлік рынокта бәсекеге қабілетті әлеуметке ие салаларды, оның ішінде кластерлік тәсілді қолдана отырып дамыту, технологиялық трансферт аймақтарын құру мен дамыту, «ғаламдық бренттерді», мысалы Қазақстанда филиалдары жұмыс істеп жатқан «LG», «Knauf», «Philip-Morris» сияқты компанияларды тарту, сыртқы рыноктардағы маркетинг қызметтерін жандандыру.

Қазақстан-қазіргі заманғы сервис орталығы ретінде. Қолда бар әлеуметті пайдалана отырып, Қазақстан өңірлерінің халықаралық стандарттағы жауап беретін қызмет көрсетушілердің кең ауқымын ұсыну бойынша дамыған сервис орталығына айналуға тиіс.

Қазақстан-өңірдің инновациялық орталығы ретінде. Аталған бағыт шеңберіндегі негізгі міндет-бұрын елден басқа жаққа кеткен ғалымдар мен әзірленушілерді, сондай-ақ көршілес елдерден мамандарды тарта отырып, білімберу инновациялық, бизнес-технологиялық және қолдаушы кешендерді біріктіретін өңірлік инновациялық жүйелер құру болып табылады. олардың негізіне ЕЭА-да жатады.

.

«Классикалық» еркін экономикалық аймақ арасында келесілерді бөліп қарастыруға болады:

Салықсыз зоналар-халықаралық транспорттық жүйе қиылысында орналасқандар;

Экспорттық өндірістік зоналар-сыртқы саудаға негізделген өңірлер;

Импортты-өндірістік зоналар-мұнда жергілікті кәсіпорындар-жоғары технологиялық қамтамасыз етілгендер;

Технологиялық даму паркі-ғылыми-техникалық потенциалы жоғары, бірақ шет ел капиталы мен прогрессивті құралдарды қолданатын, ноу-хау, коммерциялық немесе маркетингтік тәжірибесі бар аймақ;

Сақтандыру және банктік қызмет көрсету нормасы.

Тәжірибеде, тізімдегідей «таза күйінде» өте аз кездеседі, көп жағдайда аралас күйінде болады. Қандай да бір елде ЕЭА құру, ең алдымен сол өңірдің дамуына себеп болады. Мұндай өңірлердің дамуы ұлттық экономикадағы дағдарыстық ситуацияны азайтады.

Еркін экономикалық аймақтар технологияларды мадернизациялауға, ноу-хау алуға, мамандарды оқытуға, сонымен қатар отандық шикізат ресурстарын қолдануға және халықты жұмыспен қамтуға мүмкіндігі жоғары.

БҰҰ эксперттерінің көмегімен арнайы конценция өңделді, онда ТМД елдері үшін еркін аймақтардың әлемдік тәжірибесі қолданылған. Мұндай функционалды экономикалық аймақтар технопарктер, технополистер және инкубаторлар құрып, жаңа техникалар шығаруға негізделген.

Технопарк-өңірдің бір бөлігінде жинақы орналасқан комплекс, оған жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу лабораториялары, технологиялық орталықтар жатады.

Технополис-технопаркке ұқсас құрылым, бірақ өзіне кіші қаланы қосады. Технополиске ғылым, жоғары технология, дәстүрлі әдістер өзара тығыз байланысты.

шарттарға маманданған ғылыми-техникалық идеялар.

Жетістігі мол ЕЭА құру үшін шарттар мен міндеттерді анықтаудың маңызы зор. Ең бірінші, территория, таңдалған экономикалық зона қажетінше кең, географиялық жағынан жақсы жерде, үлкен қала жанында, ғылыми-техникалық потенциалы күшті жерде орналасуы тиіс.

ТМД елдерінде ЕЭА концепциясына сәйкес шетел және жергілікті инвесторларға жеңілдіктер қарастырылған. Ол жеңілдіктерге жататындар:

Еркін аймақтық импорттары мен экспорттарын кеден салықтарынан босату;

Салық және аренда төлемдеріне жеңілдіктер;

Инфрақұрылымдық қызметтермен қамтамасыз ету;

Амортизация мерзімін өз еркінде белгілеу;

Өнімдерге еркін баға қою мүмкіндігі;

Экономикалық зонаны басқаруда отандық және шет ел инвесторларының қатысуға құқығы.

жүргізілуге міндетті. ЕЭА тиімділігін Қытай ұлттық республикасынан көруге болады, себебі ҚҰР ЕЭА-тың кешенді бағдарламасын қолданады.

Елдің дамуын әлеуметтік-экономикалық жоспарлау мен болжау жүйесінде табиғатты қорғау қызметіне және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды жоспарлауға көп көңіл бөлінеді. Табиғатты пайдалану жоспарларын жасаудың негізгі ерекшелігіне жоспарлаудың объектісі тек қана әлеуметтік-экономикалық процесс болып табылмағанында, сондай-ақ табиғи құбылыстар да табылады.

Қоршаған ортаны қорғауға байланысты жасалған шаралары табиғатты қорғау заңдылықтарының талаптары мен мемлекеттік және басқа да бағдарламалардың есебімен елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының болжамдық көрсеткіштері құрамымен сипатталады.

Жалпы қоршаған ортаны қорғау саласында жүргізілген мемлекеттік саясаттың есебімен экология-экономикалық жоспарлау жүзеге асырылады. Оның негізгі бағыттарына жататындар:

Табиға ресурстардың барлық түрлеріне мемлекеттік меншіктің болуы;

Қоршаған ортаны, елдің барлық территориясында тірі және тірі емес объектілерді табиғи қорғалатын территориялардың жүйесін құру арқылы қорғау;

Қоршаған ортаны, қорғауды және табиғи ресурстарды пайдалануды мемлекеттік бақылау;

Жоспарланған, құрылып жатқан және жұмыс жасап жатқан шаруашылық объектілерге мемлекеттік экологиялық экспертиза жасау;

Қоршаған ортаны қорғауды экономикалық механизммен қамтамасыз ету;

Табиғатты қорғау заңдылықтарын бұзудағы жауапкершілік шараларының жүйесі, оның дұрыс жүзеге асырылуы.

Алғашқы жағдайда өңірдің бәсекеге қабілеттілік көздері барынша дамыған және барынша арзан өндіріс факторлары есебінен қамтамасыз етіледі (негізінен еңбек және капитал). Ал екінші жағдайда бұл – ең алдымен, өңірдегі бәсекелестік өндірістердің дамуына ықпал ететін институционалды шарттар. Яғни, бәсекеге қабілеттіліктің өңірлік саясаты дегеніміз — өңірлік бәсекелестік артықшылықтарды қамтамасыз ету мен жетілдіру саясаты (1-сурет).

Біздің көзқарасымыз бойынша, өңірлік бәсекелестік артықшылықтар дегеніміз белгілі бір өңірде қалыптасқан және осы өңірді басқа аумақтық құрылымдардан ерекшелендіретін ресурстық, технологиялық және институционалдық шарттар болып табылады. Мұндағы:

ресурстық бәсекелестік артықшылықтар: табиғи ресурстар, арзан, әрі білікті жұмыс күші, тиімді географиялық орналасу, дамыған инфрақұрылым;

— технологиялық артықшылықтар: заманауи технологиялардың болуы, дамыған ғылыми-біліми әлеует, ақпараттық-байланыс технологияларының дамуы;

институционалдық бәсекелестік артықшылықтар кәсіпкерлік қызметті жетілдіруге қатысты жалпы экономикалық шарттардан: рыноктық инфрақұрылымның дамуы, қолайлы салықтық режим, кредиттерге қол жеткізу жеңілдігі, әкімгершілік кедергілердің төмендігі сияқты шарттардың жиынтығынан құралады.

мемлекеттің қатысуымен өңірлік дамудың екі түрін бөліп көрсетті:

Экзогенді даму – мемлекеттік органдар билігі тарапынан өте күшті бақылау;

Эндогенді даму – мемлекеттік араласудың әлсіздігі, яғни жанама реттеу (салықтық жеңілдіктер, гранттар).

].

н түрлі желілік құрылымдардың қалыптасуын да ескерген жөн. Қазіргі әлемде рыноктарда жеке бір кәсіпорын емес, олардың бірлестіктері бәсекеге төзімдірек екендіктерін дәлелдеп отыр.

 

 

— Бәсекеге қабілеттілікті жетілдірудегі өңірлік саясаттың негізгі бағыттары

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

мақсаты және негізгі міндеттері;

ерекшеліктеріне талдау жасаңыз;

ілікті өзін-өзі басқарудың орны;

Жергілікті өзін-өзі басқарудың артықшылықтары мен кемшіліктері.

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ

 

Мемлекеттік қызмет әлеуметтік-экономикалық институт және қызмет аясы ретінде

Мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық мәртебесі және жіктеу негіздері

9.3 Мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік құқықтары мен міндеттері

 

Мемлекеттік қызмет әлеуметтік-экономикалық институт және қызмет аясы ретінде

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметі жүйесін дамыту мемлекеттің тәуелсіздік жылдарындағы рөлінің өзгеруі, саяси жүйенің, экономиканың, қоғамдық қатынастардың қалыптасу, мемлекеттік басқару жүйесін оңтайландыру процестерімен тығыз байланысты. 

   Тәуелсіз Қазақстан Республикасының мақсаттары мен басымдықтарын іске асыру үшін кадрларды іріктеу мен жоғарылатудың тиімді жүйесін құру, мемлекеттік аппарат қызметінің кәсібилігі мен ашықтығын қамтамасыз ету қажет болды.

.

Жарлықтың қабылдануы мемлекеттік қызмет қағидаттарын, мемлекеттік лауазымдардың сатылығын белгілеу жолымен мемлекеттік қызмет қатынастарын реттеуге, мемлекеттік қызметшілердің құқықтық мәртебесін айқындауға және әлеуметтік кепілдіктерін белгілеуге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер енгізуге мүмкіндік берді.  

1997 жылы мемлекеттік дамудың ұзақ мерзімді басымдығы ретінде кәсіби үкімет құруды айқындап берген «Қазақстан – 2030» стратегиясы мемлекеттік қызметті дамытудағы келесі кезеңі болды. 

Қазіргі кезде Заң және оны іске асыру үшін әзірленген тиісті нормативтік құқықтық актілер мемлекеттік қызметке кіру, оны атқару және тоқтату мәселелерін реттейді.

Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті орган және оның аумақтық бөлімшелері жұмыс істейді.

Мемлекеттік қызмет — әр елдің барлық даму сатысындағы басты атрибут, ал мемлекеттік қызметшілер — өзгерістерді негізгі орындаушылар. Қазіргі заманғы тиімді мемлекеттік қызмет және басқару құрылымын жасаудағы Мемлекет басшысының Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында «Кәсіби үкіметке» басым бағыт беруі тегін емес.

Мемлекет мақсаттары мен функцияларын жүзеге асырудағы тәжірибелік және кәсібилік қатысу, мемлекеттік органдар құзыреттігін іске асуын қамтамасыз етудегі кәсіби лауазым ретінде мемлекеттік құрылыстың ең маңызды басымдылықтарының бірі болып табылады. Бүгінгі күнде мемлекетіміздегі саяси, әлеуметтік-экономикалық, құқықтық алғышарттар мемлекеттік қызметтің нормативті-құқықтық негізін жаңартуға, оның функционалдануының тиімді формаларын жасақтауға мүмкіндік береді.

].

Жарлығында нормативті бекітілуіне ие болды. Бұл нормативтің құжат ең алғаш мемлекеттік қызметті кәсіби іс-әрекеттің ерекше саласы ретінде тапты. Мемлекеттік қызметті институционалды рәсімделуінің жаңашылығы болып:

біріншіден, мемлекеттік қызметшілердің заңмен бекітілген ерекше мәртебесі мен олардың құқықтық ережесі;

екіншіден, мемлекеттік қызметші лауазымының жіктелуін ендіру және мемлекеттік қызмет институты жүйесіндегі олардың градациясы;

].

Олар Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызмет институтын ұйымдастырудың жалпы концепциясының құқықтық бекітілуі болған, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңды жасау мен қабылдау процесінде анықтаушы факторлар болды.

Қазіргі Қазақстан мемлекеттік қызметі әлі де қалыптасу сатысынан өтіп жатқандықтан, жинақталған тәжірибені ұғыну, талдау мен келешегін анықтау қажет. Қазіргі мемлекеттің тұрақты дамуы, Республиканың әлеуметтік — саяси және экономикалық тұрақтылығы, мемлекеттік басқару мен оның жүзеге асырушы, қоғам тіршілік әрекеті — барлық салаларының тұрақты және жақсы дамуының кепілі болып табылатын, мемлекеттік қызметшілердің тиімділігі мәселесін өзектендіреді.

.

.

Мемлекеттік қызмет мемлекеттік құрылымының қажетті және маңызды элементі болып табылады. Ол мемлекет пен қоғам арасындағы байланыстырушы звено ролін атқарады.

Мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық мәртебесі және жіктеу негіздері

Мемлекеттік қызмет туралы қазіргі заңнама мемлекеттік қызметтің жаңа үлгісіне негіз қалады. 1998 жылғы 18 қыркүйекте мемлекет басшысының шешімімен мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік және оның аумақтық органдары құрылды, сондай-ақ Президенттің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы құрылды.

]:

мемлекеттік саяси қызметшілердің құрамына кірмейтін, мемлекеттік органда тұрақты кәсіби негізде лауазымдық өкілеттікті жүзеге асыратын мемлекеттік қызметші;

мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік органдардағы мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған лауазымдық өкілеттілігін атқару жөніндегі қызметі;

мемлекеттік органда заңдарда белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттен не ҚР Ұлттық Банкінің қаржысынан ақы төленетін қызметті атқаратын және мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымдық өкілеттікті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының азаматы.

Мемлекеттік қызмет кең мағынасында мемлекеттік органдардағы, кәсіпорындардағы, мекемелер мен ұйымдардағы кез-келген қызметкердің қызметін білдіреді. Өйткені, ол тұтасымен мемлекеттік міндетті шешуге, оның функцияларын атқаруға бағытталған. Алайда, әкімшілік-құқықтық мағынада мемлекеттік қызметті тікелей материалдық құндылықтар жасаушы жұмысшының функциясынан айыра білу керек. Тар мағынасында – бұл қызметшілердің өз міндеттерін мемлекеттік органдарда орындаулары.

Осылайша, олардың бірінші кезектегі міндеттердің бірі – мемлекеттік қызметті ұсынудың халықаралық, сервистік тәртібіне көшу. Қатаң бәсекелестік жағдайында үнемі өз қызметтерінің сапасын арттыратын жеке меншік секторлардан мемлекеттік органдардың айырмашылығы — өздерінің даралығынан бұл мәселелерге аз көңіл бөлінді.

Осы кезге дейін еліміздің заңнамасында «мемлекеттік қызмет» және «мемлекеттік қызметтердің стандарттары» деген түсініктер болған жоқ, сол себепті қызметтерді мемлекеттік органдардың міндеттерімен шатастырады. Сондықтан Елбасы мемлекеттік органдардың рейтингтік бағалауының негізгі критерийінің арасынан ұсынылатын мемлекеттік қызмет сапасын ерекше белгіледі.

Еліміздегі мемлекеттік қызметкерлер жұмысының өзіндік кәсіптік ерекшеліктері бар:

– биліктік және басқарушылық құрылымдарға қатысу;

– заңды білу мен құқық нормаларын сақтау;

– мемлекеттік тәртіптің талаптарын орындау;

– аппараттық жұмысты қадағалау;

– қабылданатын шешімдер мен іс-әрекеттерге жауапкершіліктің жоғарғы деңгейі;

– нақты ситуацияға байланысты ерекше шешімдер таба білу;

– қызмет жағдайына байланысты моральдық-психологиялық (күшке) жүктемеге бейім болу.

заңмен қорғалған.

 

«Қазақстан – 2030» стратегиясында айқындалған мемлекеттік қызметті дамытудың басымдықтары: «кадрларды жалдау, даярлау және жоғарылату жүйесін жақсарту»; «мемлекеттік қызмет – ұлтқа қызмет ету»; «мемлекеттік қызметтің жоғары абыройын қалыптастыру және қолдау» осы тұжырымдамамен Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің жаңа моделін қалыптастыру негізіне алынған.

үш корпусқа негізделген мемлекеттік лауазымдардың жаңа тізілімін бекітуді көздейді.

Мемлекеттік саяси қызметшілер корпусына мемлекеттік саясатты қалыптастыратын, мемлекеттік басқару саласына (аясына) басшылық етуді жүзеге асыратын, тиісті саладағы мемлекеттік дамудың стратегиялық бағыттарын айқындайтын қызметшілер, сондай-ақ тағайындалуы саяси-шешуші сипатқа ие қызметшілер енгізіледі.

орталық мемлекеттік органдардың, Қазақстан Республикасы Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін органдардың бірінші басшылары, олардың орынбасарлары, облыстардың, астананың және республикалық маңызы бар қаланың әкімдері және олардың орынбасарлары, сондай-ақ тізбесін Қазақстан Республикасының Президенті айқындайтын басқа да мемлекеттік лауазымдар енгізілетін болады.

Оны пайдалану тиімділігін қамтамасыз ету үшін кандидаттың «А» корпусының кадр резервінде тұру міндеттілігін көздейтін құқықтық норма қарастырылатын болады.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделінде мемлекеттік саяси лауазымдар тізілімі қайта қаралып, мемлекеттік саяси қызметшілер саны шектелетін болады. Жауапты хатшы лауазымына тағайындалған адамның рөлі мен жауапкершілік дәрежесі нақты айқындалып, оны тағайындаудың ашық, транспарентті, сіңірген еңбегіне негізделген тетігі әзірленетін болады.

Мемлекеттік әкімшілік қызметтің «А» корпусына іріктеу өздерін кәсіби құзыретті және тиімді жұмыс істейтін қызметкерлер ретінде көрсеткен «Б» атқарушылық корпусына жатқызылған мемлекеттік қызметшілер қатарынан тұрақты рекрутинг негізінде жүргізілетін болады.

Сонымен қатар, қолда бар кадр әлеуетін кеңейту және мемлекеттік қызмет жүйесінің ашықтығы «әлеуметтік лифт» тетігі есебінен қамтамасыз етілетін болады.

Осы тетік мемлекеттік қызметшілер болып табылмайтын, бірақ мемлекеттік ұйымдарда және жеке секторда басшы лауазымдарды атқаратын кәсіби даярлығы бар кадрларға «А» корпусының кадр резервіне енгізу үшін конкурстық іріктеуге қатысуға мүмкіндік береді.

Қызметшіні «А» басқарушылық корпусы лауазымына тағайындау және лауазымынан босату Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияның шешімі негізінде мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органмен келісілетін болады.

Кәсіби және басқару дағдыларының жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік қызметшілерді ротациялауды жүргізу көзделеді.

Мемлекеттік қызметшілерді ротациялау жүйелі негізде мынадай: деңгейаралық («орталық – өңір, өңір – орталық»), өңіраралық («өңір – өңір»), сектораралық («орталық – орталық») схемалары бойынша жүргізілетін болады, бұл орталық мемлекеттік органдарға, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдарға кәсіби кадрлардың көптеп келе бастауын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жұмыс істеп жатқан мемлекеттік әкімшілік қызметшілерді басқарушылық корпусқа және атқарушылық корпусқа бөлу лауазымдық критерий бойынша жүзеге асырылатын болады (мемлекеттік қызметшінің қазіргі кезде атқаратын лауазымына сәйкес).

Мемлекеттік әкімшілік кызметтің «Б» атқарушылық корпусына атқарушы лауазымдардағы мемлекеттік кызметшілер («А» корпусына жатпайтын лаузымдар) кіретін болады.

«Б» корпусындағы мемлекеттік қызметшілерінің негізгі міндеті «А» басқарушылық корпусындағы мемлекеттік қызметшілердің талаптарын сәйкес мемлекеттік саясатты іске асыру (атқарушылық қызмет) болады.

.

 

Мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік құқықтары мен міндеттері

Ең алдымен мемлекетік қызметтің саяси — құқықтық негізін, оны ұйымдастыруды және мемлекеттік қызметшілердің құқықтық тәртібін реттейтін нормативті — құқықтық актілер құрайды, бұлар Қазақстан Республикасының Конституциясы мен мемлекеттік қызметтің институционалдық қалыптасуының саяси — құқықтық бастамасының бірінші тобын құратын тағы да бірқатар заңдар. Бұл заңдар негіз бола тұра, қазақстандық мемлекеттік қызметтің жалпы негіздерін реттейді.

Қазақстан Республикасының нормативті — құқықтық актілері құрайды, оған мемлекеттік қызметті реттеуде жедел рөл атқаратын Президент Жарлықтары, Үкімет қаулылары жатады. Президенттік жарлықтардың қатарында мемлекеттік қызметтің қызмет ету тәртібін анықтайтын Қазақстан Республикасының Президентінің «Мемлекеттік қызмет өткеру туралы ережелер» жарлығын бөліп көрсетуге болады, осының негізінде мемлекеттік қызмет институтын жетілдіру, оның түрлері мен деңгейлерін арттыру, мемлекеттік қызметшілерге кететін шығындарды жеңілдету және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметін ресурстық қамтамасыз етуді дамыту жүзеге асырылады.

Бірқатар саяси — құқықтық нормалар, Президент Жарлықтарын мемлекеттік қызмет туралы заңдардың тәртіптерін және нормаларын анағұрлым нақтылайды және толықтырады, бұл Қазақстан Республикасының Президентінің Мемлекеттік «Әкімшілік қызметшілердің лауазымдық тізбесі және мемлекеттік әкімшілік қызметшілердің санаттарының тізбесін бекіту туралы жарлығы», мемлекетік қызмет саласындағы қатынастарды реттейтін, Кадрлар резервін қалыптастыру тәртібі және де мемлекеттік қызмет саласындағы қатынастарды реттейтін басқа да актілер: мемлекеттік қызметшінің мүлкін сенімді басқаруға беру тәртібі туралы Үкімет қаулысы, мемлекеттік қызмет жөніндегі Қазақстан Республикасының Агенттігінің актілері.

Мемлекеттік қызметтің ұлттық нұсқасының институционалданған аспектісі мемлекеттік қызметтің саяси — құқықтық мәртебесінде де және мемлекеттік қызметшілердің, тұлғалық, кәсіптік, лауазымдық және адамгершіліктерінде де көрінеді.

Мемлекеттік қызметтік саяси — құқықтық қамтамасыз етудің келесі бір шарасы мемлекеттік қызметшілердің әкімшілік, тәртіптік және тағы да басқа жауапкершіліктерін анықтайтын бірқатар құжаттардың қабылдануы болып табылады.

).

].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— Әкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық қорғалуы

 

Сондықтан біздің ойымызша мемлекеттік қызметтің институтына лайықты бірқатар мәнді белгілерді (ерекшеліктерді) бөліп көрсетуге болады:

мемлекеттік лауазымдарда жүрген тұлғалардың, мемлекетік органдардың өкілеттігін атқаруды құзыретті және үздіксіз қамтамасыз етуді қарастырады;

яғни лауазымды тұлғалардың және мемлекеттік органдардың өкілеттілігін интелектуалды, талдаулы, ұйымдастырулы, ақпаратты, болжамалық, бақылаулы және тағы басқа кәсібилік атқаруды қамтамасыз етеді;

мемлекеттік қызмет, ресми, ашық және мемлекеттік және қоғамның жалпы, жинақы мүдделерін қамтамасыз ететін, қоғамдық қызмет.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің ұлттық нұсқасының құрылу процесі және жаңа ғасырдың басына таман әрі қарай институционалдық қалыптасуы, оның саяси-құқықтық сипаты заңдылық, жүйелік, мақсаттылық және бақылау сияқтыларды анықтайтын ерекшеліктерге ие болғанын атап өту маңызды.

Қазақстан Республикасындағы қазіргі таңдағы заңдары бүтіндей жалпы мемлекеттік саяси-құқықтық негізге ие, бұл оның кәсіптік сипатын көрсетеді, Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің бүтіндей жүйесінің бекітілуіне ықпал етеді.

Елбасы Қазақстанның алдында әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіруде және мемлекеттік қызметті одан әрі жетілдіруде басым бағыттардың бірін анықтап, оны жоғары халықаралық стандарттарға дейін жеткізу міндетін қойды.

Мемлекеттік қызметтің жұмыс істейтін құрылымын талдау оның өзгешелігін анықтауға мүмкіндік береді, оларға жанама және тікелей бойынша биліктің бөліну қағидасынан туындайтын, мемлекеттік қызмет жүйесінің дифференциациясы; қызметкерлік қатынастарды реттеу мен зорлық пен заңсыз жұмыстан шығаруға жол бермейтін мемлекеттік қызмет жүйесіндегі тұрақтылық; лауазымдар, дәрежелер, атақ, мамандық дәрежелер мен талаптар біртұтас номенклатурасын болжайтын, мемлекеттік қызметке қойылатын талаптар бірлігі; құқық пен заңдылықтың, кәсібилік, мемлекеттік қызметшілердің біліктілігі мен жауапкершілігінің үстемдігі жатады.

аңына және жалпы қабылдаған моральдық-этикалық нормаларға сәйкес Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілері мінез-құлқының стандарттарын Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің ар-намыс кодексі немесе мемлекеттік қызметкердің қызмет этикасы ережелері белгілейді.

ҚР Президентінің 2005 жылғы 3 мамырдағы №1567 жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің ар-намыс кодексінде — қоғам мемлекеттік қызметші өзінің барлық күш-жігерін, білім мен тәжірибесін атқаратын кәсіби қызметіне жұмсайды, өзінің Отаны — Қазақстан Республикасына адал да қалтқысыз қызмет етеді деп сенім білдіреді.

]:

ҚР Президенті саясатын қолдауға және оны дәйекті жүзеге асыруға, өзінің іс-әрекетімен мемлекеттік биліктің беделін нығайтуға, мемлекет мүдделерін қорғауға;

Азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін сақтау мен қорғауды қамтамасыз ету;

Мемлекет және еңбек тәртібін бұлжытпай сақтауға, өзінің қызметтерін адал, әділ де сапалы атқаруға;

Өзінің іске көзқарасымен және жеке мінез-құлқымен ұжымда орнықты және жағымды, моральдік-психологиялық жағдай туғызуға ықпал етуге;

Басқа мемлекеттік қызметшілер тарапынан қызмет этикасы нормаларын бұзу фактілеріне жол бермеуге және жолын кесуі т.б. жалпы саны 18 пункттен тұратын міндеттерді орындауға міндетті.

Ал, азаматтармен және заңды тұлғалармен қарым-қатынастарда мемлекеттік қызметшілер:

— азаматтардың мемлекет институттарына сенімін нығайтуға ықпал етуге;

— қарапайымдылық танытуға, өзінің лауазымдық жағдайын, соның ішінде көлік, сервис және өзге де қызметтерді алу кезінде баса көрсептеуге және пайдаланбауға;

— өзінің іс-әрекеттерімен және шешімдерімен қоғам тарапынан негізді сынға ұшырамауға, сынағаны үшін қудалауға жол бермеуге, оған төзімділікпен қарауға, оң сын-ескертпелерді кемшіліктерді жою мен өзінің кәсіби қызметін жақсарту үшін пайдалануға;

— өтініштерді қарау кезінде төрешілдік пен сөзбұйдаға салу көріністеріне жол бермеуге, олар бойынша белгіленген мерзімде қажетті шаралар қолдануға;

— шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайларына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге қарым-қатынасына, сеніміне, тұрғылықты жеріне немесе кез-келген өзге де жағдайларға қарамастан адамның және азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеуге;

— жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларды сақтауға, мемлекеттік тілге және басқа тілдерге, Қазақстан халқының салттары мен дәстүрлеріне құрметпен қарауға;

— сыпайы және әдепті болуға тиіс.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

не талдау жасаңыз;

андай принциптерге негізделеді;

ан шықты және сипаттама беріңіз;

ерінің қызмет этикасы ережелері;

Әлеуметтік-құқықтық институт ретінде мемлекеттік қызмет нені білдіреді?

 

 

 

 

 

 

10. ҚОҒАМДЫҚ ҚЫЗМЕТ АЯЛАРЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ

 

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың негізгі бағыттары

мемлекеттік басқару

10.3 Қаржы — несие салаларындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері

ерекшеліктері

 

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың негізгі бағыттары

Әлеуметтік – экономикалық процестерді мемлекеттік басқару –бұл экономикалық және әлеуметтік салаға тиісті өзгерістерді қамтамасыз ету үшін табиғи және қоғамдық процестерге мақсатты ықпал жасау болып табылады. Оның мәні — өткізілген өнім көлемі, өндірістік қуаттылық деңгейі, ЖІӨ, күнкөріс минимумы, жұмыссыздық деңгейі сияқты көрсеткіштерінің өзгеруінің қарқынымен анықталады.

әлеуметтік-экономикалық процестердің 3 негізгі бағыты бар:

1. Экономикалық цикл фазаларымен немесе экономикалық реформа жүргізумен және олардың әлеуметтік салдарымен анықталатын процестерге бағытталған. Бұл бағытта мемлекет дағдарысқа қарсы реттеу шараларын пайдаланады- банкроттық пен төлем қабілетсіздігін жою, өндіріс құлдырауын жеңу, жұмыссыздықты азайту, тұрғындар табысын көбейту.

2. Баға құрылымы, салық салу, кәсіпкерлікті және тауарөндірушілердің технологиялық базаларын дамытуды несиелендіру және инвестициялау сияқты тиімді реттегіштерін пайдаланады.

3. Мемлекеттік басқару қолда бар қаржылық, еңбектік, табиғи және материалдық ресурстарды пайдалануды жақсартумен байланысты процестерді қамтиды.

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың атқаратын қызметі:

— реттелетін экономикалық жүйенің іс-жүзіндегі жағдайын айқындау мақсатымен экономикалық және әлеуметтік процестерді талдау және бағалау;

— экономикалық және әлеуметтік процестердің даму тенденциясын бағалау;

— экономикалық және әлеуметтік процестердің дамуын стратегиялық жоспарлау;

— экономикалық реттеу процестерін ұйымдастыру;

— жобалық және нормативтік шешімдерді жүзеге асыру.

Әлеуметтік – экономикалық процестерді мемлекеттік басқаруды ұйымдастырудың мақсаты – экономиканы дамытуда тиімді стратегиясы мен тактикасын (концепциялар, болжаулар, бағдарламалар) қажетті институционалдық шешімдер арқылы жүзеге асыру болып табылады. Мемлекеттің экономикадағы өз ролін тиімді жүзеге асыруы оның салалық және аймақтық құрылымына және мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігіне тәуелді.

аядағы мемлекеттік басқару

Әкімгершілік-саяси сала қорғаныс, қауіпсіздік, ішкі істер, әділет, сыртқы істер салаларын қамтитын мемлекеттік басқарудың кешендік құрылымын бейнелейді. Бұл сала жеке тұлғаның құқығы мен еркіндігінің қорғалуын қамсыздандырады, азаматтық қоғамның дамуын, тұрақты экономикалық тәртіп пен демократиялық саяси режимді қамсыздандырады.

ҚР Конституциясының 44 бабының 12 пунктіне сәйкес ҚР Президенті ҚР Қарулы Күштерінің Бас Қолбасшысы болып табылады. Қарулы Күштердің тікелей басқаруын қорғаныс министрі, ҚР Қорғаныс Министрлігі мен ҚР ҚК Бас штабы арқылы жүзеге асырады. Бұл министрлік ҚР дайындығын қамтамасыз етеді, мемлекетте біртұтас әскери-техникалық саясат жүргізеді, қару-жарақ пен әскери техниканың, азық-түліктің, заттай және басқа да мүліктің сатып алынуын тапсырады, қаржыландырады.

Қорғанысты мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі азаматтық қорғанысты ұйымдастыру мен жүргізу шаралары болып табылады. Азаматтық қорғаныс халық пен республика экономикасын аппаттық салдарынан, ірі қақтығыстардан қорғау және төтенше жағдай пайда болған аудандарда құтқару жұмыстарын жүргізу шараларының жүйесі болып табылады.

Әкімгершілік-саяси салаға қауіпсіздік те енеді. Қауіпсіздіктің негізгі объектілеріне мыналар жатады: жеке тұлға – оның құқықтары мен еркіндігі; қоғам – оның материалдық және рухани құндылықтары; мемлекет – оның конституциялық құрылымы, егемендігі мен территориялық біртұтастығы.

Қауіпсіздік мәселелері бойынша мемлекеттік орган – ҚР Қауіпсіздік Кеңесін Президент қалыптастырады.

Әкімгершілік-саяси саланың келесі бір ажырамас бөлігі – ішкі істер. Ішкі істерді тікелей мемлекеттік басқаруды ішкі істер органының жүйесі атқарады. Оған Ішкі істер министрлігі, қала, аудан, қаладағы аудандық ішкі істер органдары (басқармалар) темір жол, әуе жолы мен су көлігіндегі ішкі әскер басқармалары, мемлекеттік өрт сөндіру қызметі және басқа да бөлімшелер, кәсіпорындар, мекемелер жатады.

ҚР Ішкі істер министрлігі адамның құқығы мен еркіндігін қорғау, құқықтық тәртіпті сақтау, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету облыстарында мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады. Ол оперативтік-іздестіру және сараптық-криминалистикалық қызметті, ұйымдасқан қылмыспен күресу шараларын, коррупциямен күрес шараларын ұйымдастырады және тікелей жүзеге асырады.

Әкімгершілік-саяси саланы мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі әділет саласы, Әділет министрлігі және оның жүйесіне кіретін органдар мынадай негізгі міндеттерді жүзеге асырады: соттық реформаның ұйымдық-құқықтық қамсыздандырылуы, заңдық қызметтер жүйесінің ұйымдастырылуы мен оны дамыту, заңды тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер, атқарушы органдардың нормативтік-құқықтық актілерін, заңдық құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу, нотариалдық қызметті ұйымдастыру.

сыртқы саясатты басқаруды жүктейді. Заң бойынша мемлекет басшысы келіссөздер жүргізеді және халықаралық келісімдерге қол қояды, дипломатиялық өкілдердің сенім және лебіз грамоталарын қабылдайды.

ҚР Сыртқы істер министрлігі ҚР шет елдік мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен қатынастар облысындағы мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын атқарушы билік органы болып табылады. Бұл министрліктің негізгі міндеттері: ҚР сыртқы саясатының жалпы стратегиясын өңдеу, республиканың сыртқы саяси курсын жүзеге асыру, халықаралық байланыстарды үйлестіру, егемендікті дипломатиялық қорғау құралдарымен қамсыздандыру, шетелдік мемлекеттермен дипломатиялық және консулдық қатынастарын қамтамасыз ету.

Қаржы — несие салаларындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері

Мемлекеттік қаржыны басқару келесі функциялармен анықталады:

 

Республикалық бюджетті дайындау, бекіту;

Мемлекеттік қаржылық ресурстарды басқару;

Мемлекеттік қаржыны пайдалануын бақылау.

«Түпкілікті нәтижеге бағышталған мемлекеттік жоспарлау жүйесін енгізудегі мақсат — мемлекеттік саясаттың басымдықтарына сәйкес, мемлекеттік қаржыны жоғары деңгейде тиімді басқару үшін қызмет көрсету болып табылады». Яғни, «мемлекеттік органдардың шешім қабылдау мен оларды орындаудағы дербестігін көтеруге бағытталған бағдарламалық құжаттар мен жоспарлардың жобасын жасау мен олардың мазмұнына қатысты жаңаша көзқарастар қарастырылған мемлекеттік жоспарлау жүйесінің тетіктерін жасап қолданысқа енгізу, сондай-ақ, көрсетілген қызмет үшін жауапкершілікті күшейту мен мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізуге саяды».

.

.

ҚР Қаржы Министрлігі және Экономика және бюджетті жоспарлау Министрлігі мемлекеттік қаржыны, бюджеттік қарызды, бюджеттік несие беруді қамтамасыз етеді. Ол Қазақстанның ішкі және сыртқы қарыздарының мемлекеттік кітабын жүргізеді. Елдің мемлекеттік қарызын басқаруды жүзеге асырады. Шетелдік несиелік ресурстарды тартуға байланысты жұмыстарды ұйымдастырады. Бюджет қаражатын алушылардың қаржылық жағдайына тексеру жүргізеді және бюджет қаражатын тиімді пайдалану нәтижелігі мен оның алу шарттарын сақтауға тексеру жүргізеді.

.

ерекшеліктері

– бұл мемлекеттің жеке және заңды тұлғалардан алатын міндетті төлемдері болып табылады. Оны мемлекет өз шығындарын жабу үшін өз қолына шоғырландырады. Салықтық саясат арқылы мемлекет ұдайы өндіріс пропорцияларын реттейді, экспорттық-импорттық қызметті басқарады, өндірістің өсу қарқынын тежейді немесе ынталандырады, инфляция мен бағаның өсу қарқынын тежейді және антимонополиялық саясат жүргізеді. Салықтық механизм азаматтық табыстың қайта бөлінуіне ықпал етеді, әлеуметтік қорғауды қамтамасыз етеді, халықтың жеке табыстылығын реттеуші ролін атқарады.

Салық салуды мемлекеттік басқару мемлекеттік билік органдары салықтық іс-әрекеттерді үйлестіріп және бағыттап отыратын әдістер, тәсілдер мен құралдар жиынтығын бейнелейді. Салық салуды мемлекеттік басқару қосады:

1) басқару органдарының жүйесі;

2) салықтық іс-әрекеттерді және салықтық тәжірибені реттеуші, сол сияқты салық заңдарын бұзғаны үшін жауапкершілік шараларын анықтайтын ережелер мен нормалар жиынтығы.

сындағы салықтық органдар ҚР мемлекеттік табыстар министрлігі мен оның аймақтық бөлімшелері болып табылады. Салықтық органдар салық пен жиналымдар туралы заңдардың сақталуына жауапты, салық төлеушілердің есебін жүргізеді, салық пен жиналымдар туралы заңдардың қолданылуына байланысты түсіндірме жұмыстарын жүргізеді.

мыналар:

1) кәсіпорынның табыстылығының өсуіне болжам есептерінің негізінде салықтық түсімдердің көлемін болжамдау;

2) салық салудың құқықтық негіздерін өңдеу;

3) салық механизмінің қызмет ету жағдайын қамтамасыз ету;

4) салық салу және жалпы салық жүйесінің жаңа тұжырымдамаларын дайындау мен жетілдіру;

5) сыртқыэкономикалық қызмет облысында протекционистік саясатты қамтамасыз ету үшін салықтық негізді құру;

6) салық жиналымын бақылау мен есептеу жүйесін құру.

Жалпы алғанда салық және кедендік саясат облысындағы мемлекеттік басқару мыналардан тұрады: салықтық жоспарлау, салықтық реттеу, салықтық бақылау.

Салықтық жоспарлау мен болжамдау өзіне қосады: өткен кезеңдегі жағдайды бағалау, алдағы кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық дамуды болжамдау мен осының негізінде салықтық түсімдердің көлемінің деңгейін бағалау, салық салу тұжырымдамасын дайындау, нақты салықтар мен жиналымның ставкілерін бекіту, салық бойынша бюджетті бекіту.

Салықтық реттеу мемлекеттік салықтық басқарудың құрамдас бөлігі ретінде инвестициялық процестерді реттеуге салықтық саясаттың әсер ету құралдарын, технологияны жаңарту, бюджетті теңестіру, әлеуметтік міндеттерді шешуді қосады. Ағымдық салықтық реттеу процесінде салықтық жеңілдіктер түріндегі ынталандыру әдістерімен бірге, айыппұл салу, банкроттық процедура және т.б. сияқты жазалау шаралары да қолданылады.

Салықтық бақылау мемлекеттік бақылау органдарының есептеудің дұрыстығын бақылау процесінде жүргізетін, заңды және жеке тұлғалардан бюджетке, бюджеттен тыс қорларға салық пен жиналымдардың уақтылы және толық түсуіне бақылау жүргізу процесіндегі іс-әрекеттері болып табылады.

ҚР кедендік қызметі валюталық, экспорттық-импорттық және басқа да сыртқыэкономикалық операциялар облысындағы бірегей мемлекеттік саясатты жүзеге асырады. Ол резидент және резидент еместердің нормативтік актілерді сақтауын бақылаудың бірыңғай жүйесін ұйымдастыруды қамтамасыз етеді, сыртқысаудалық операциялар мен шет елге капитал аударылымдарының негізіне тексеру жүргізеді.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Әлеуметтік – экономикалық процестер мемлекеттік басқарудың объектісі ретінде маңызы қандай?

ару қызметіне сипаттама беріңіз;

Елдің қорғанысы мен қауіпсіздігін мемлекеттік басқарудың маңызы не және ол қалай жүзеге асырылуда?

истрлігінің қызметі мен міндеті;

Қаржы саласындағы мемлекеттік басқару объектісіне не жатады?

Қаржылық ресурстарды оперативтік басқару дегеніміз не?

ҚР мемлекеттік қаржы ресурстарына бақылау қалай жүзеге асырылуда?

ҚР қаржы саласының деңгейі қандай?

Салық салуды мемлекеттік басқару дегеніміз не?

;

Салықтық жоспарлауға не жатады? Салық ісін реттеудің негізгі әдістері қандай?

 

ТАҚЫРЫП 11. БАСҚАРУШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТ СТИЛІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДАҒЫ ЖАУАПКЕРШІЛІК

 

жүйесінің моралдық климатын жақсартудағы жауапкершілік

 

11.1 Басқару қызметі стилінің түсінігі мен оның өсіңкілігі

кооперативтік) және либеральдық.

Директивті стильге биліктің шектен тыс орталықтандырылуы көпшілік пен және бағыныштылармен санаспаушылық тән, мұнда нені қалай істеу керектігін басшы өзі шешеді.

Демократиялық стильде- бағыныштыларға еркіндік беру арқылы, олардың белсенді түрде араласуы нәтижесінде шешімдер әзірлеп, қабылданады. Жұмысты орындауға қажетті алғышарттар жасалып, оның нәтижесі әділ бағаланады. Адамдармен сыйласымды қатынастар орнатылады.

Либеральдық стильде- басшының бағыныштылардың іс-әрекеттеріне араласпауымен сипатталады. Ол жауапекршіліктен қашқақтап, тіпті ұжым қызметінің ең күрделі мәселелерін шешуге де қатыспайды.

.

.

Басқарудың дұрыс стилін таңдай білу әлеуметтік-психологиялық проблеманың ең өзектісі. Басқармадағы жұмыскерлердің шынайы мәдениетіне неғұрлым толық, әрі түбегейлі баға басшы жұмысының стилі бойынша жүзеге асады. Басқару қызметіндегі әрбір басшы тек өзіне ғана тән стильде қызмет міндетін орындайды. Адамдардың қарым-қатынасында, соның ішінде басқару қызметін жүзеге асыруда стильге ерекше мән беріледі.

лықпен өзіне бекітілген жұмысты орындауына ықпал ете алатындығында, қарамағындағылардың іс-әрекеті нәтижесін қалай бақылайтындығында. Қабылданған стиль ұжымда ерекше жағдай мен қарым-қатынас туғызады.

, өйткені көптеген мамандардың бағалауынша стильге әдетте ырғақтылық тән, олардың тұжырымдауынша «ең дұрыс басшылық – бұл ырғақтылық» және де «басшылық ете білу – бұл басшылық стилін өзгерте білу».

.

да: «Тәсіл мен стильді музыка шығармаларын орындау нотасымен және мәнерімен салыстыруға болады: нота барлығына бірдей, алайда әрбір орындаушы шығарманы өзінше бейнелейді».

Басшының дербес және жалпы стилі болады. Әрбір басшының дербес стилі бар, мұның өзі оның іс-әрекетінде көрініп, басқару аппаратының және бүкіл ұжымның жұмысына елеулі ықпал етеді.

Дербес стиль нақты құбылыс – оны түгелдей, егжей-тегжейлі қайталауға болмайды. Басшының дербес стилі алуан түрлі объективтік факторлардың ықпалымен қалыптасады:

1. Іс-әрекет сипаты;

2. Басшы мен бағыныштылар арасындағы өзара байланыс;

3. Психологиялық қасиеті;

4. Орындау тәртібінің жағдайы т.б.

процесс. Әрбір басшы өзінде және өзінің қарамағындағыларға алуан сипатта тексерілген тәсілдер мен амалдарды қолдана білуі тиіс.

өнеге алуға, үйренуге талаптанады.

келген мәселе туралы пікірлесуге, ұсыныс айтуға болады.

.

тығыз байланысты, олар өзара қалыпты, әрі бірін-бірі жетілдіріп отырады.

жүйесінің моралдық климатын жақсартудағы жауапкершілік

Басшының ұжыммен қарым қатынасы көбінесе оның жеке басына және де сол ұжыммен ынтымақты, дұрыс жұмыс істей білуіне байланысты. Осыған орай басшының ұжыммен қарым-қатынас орната білуінің ұйым үшін зор маңызы бар. Басшының ұжыммен қатынасы бірқатар ерекшеліктерімен сипатталады.

-ұжымдағы қарым қатынас жағдайына басшының тиісті құқық пен өкілеттілік біршама ықпал етеді. Ұжым алдында тұрған міндеттерді шешу үшін қажетті осындай құқықтарды жүзеге асыру басшының ұжыммен ресми, іскерлік қарым-қатынас орнатуының негізі болып табылады, бұл қарым-қатынаста жеке адамдардың үйлесуі де, үйлеспеуі де мүмкін.

-көпшілік ұжым үшін басшы — бұл лауазымды бедел ғана емес, белгілі бір білімді және ұжым мен ұйым ісін басқару саласында қабілеттілікті қажет етеді. Осыған орай кәсіптік этиканың алуан түрлі болып саналатын басшы этикасы, басшылық этикасы туралы айтуға тура келеді.

-басшының ұжыммен қарым-қатынас этикасы топтасқандық- тың, ұжымды ұйымдастырудың, олардың өз қызметін орындаудың маңызды факторы болып саналады.

-ұжым құрамына қарай басшы өзін жақсы жағынан да, нашар жағынан да көрсетуі мүмкін. Мұндайда адамдар басшының кейбір дағдысына еліктейтіндігін өздері де аңғармай қалады. Сондықтан, басшылық психологиясы мынаған байланысты:

— сөйлеу мәдениетіне, өз ойын сауатты, айқын жеткізе білуіне;

— еңбек мәдениетіне, жұмыс уақытын ұтымды ұйымдастыруына;

— мінез-құлық мәдениетіне: этика, эстетикаға байланысты. Себебі, басшының сыртқы мәдениеті ішкі мәдениетіне үнемі сәйкес келе бермейді.

ХХ жүзжылдықта менеджменттің дербес ғылымында біріктірілген құрылымның (басқару-біріктірілген құрылым) байламы түрлі деңгейдегі шаруашылық жүйелердің жұмыс істеу тиімділігіне үлкен әсер ететін факторлармен жағдайлардың ерекшеліктерін және әлеуетін анықтау мақсатында бірлестіктерді басқару туралы білімді бір жүйеге келтіру мүмкіндігі пайда болды. Басқару факторларына — ұйымдастыру, технологиялық және нарықтық факторларды шоғырландыру мен басқару құрылымын оңтайландыру жатады.

Ұйымның басқару факторларына:

ұйымдастыру;

технологиялық және нарықтық факторларын шоғырландыру;

басқару құрылымын оңтайландыру жатады.

Ұйымдастыру стратегиялары көп жағдайда бірегей, сондықтан барлық жағдайда жағымды әмбебап шешімдер жоқ. Стратегиялық міндеттерді шешудің ережесі мен тәртіптерінің «стандартты» жиынтығы жоқ, сондықтан бейімделме тетіктердің жұмысын түсіну үшін ұйымдастырудың мынадай негізгі құрылыс бөліктерін анықтайтын ғалымдар пікірлерімен келісуге болады:

ұсынылатын қажеттіліктер;

мақсаттар мен стратегиялар;

ресурстар;

ы өнімге айналдыру тәсілдері);

нәтижелер;

орташа ұйымдастыру (ішкі,сыртқы).

Ұйымдастырудың түрлі қағидалары бар, дегенмен тәжірибе жүзінде көп таралғаны Г.Файолдың әзірлеген «13 қағидасы» болып табылады:

 

Ұйымдастыру қағидалары

 

 

Соңғы нәтиже

тәртіп

мақсат пен басшылықтың тәртіп (дисциплина) тұрақтылық

бірлігі

орталықтандыру мен орта- қызметкер сыйақысы бастама

лықсыздандыру арақатынасы

билік пен жауапкершілік командалар бірлігі

мақсат бас мүддеге бағыну

 

 

:

офы Протагор).

Мақтанышыңды жарияға жар салма (Аристотель мен Платонның көзқарастарынан).

Жақсылыққа апармайтын әрекеттерді жасама (әлемдік діндер тіркестерінен алынған).

Заңға қайшы әрекеттер жасама.

Қоғамға жағымсыз жақтары көп әрекеттер жасама.

Өзінің басқа біреуден қаламайтын әрекет жасама (И.Кант).

Басқалардың құқығын бұзатын әрекет жасама.

Заңдар аясында көп табыс әкелетін жағдай жаса (А.Смит).

Қоғамның әлсіз топтарын абыржытпа.

Басқалардың дамуына қарсы болма.

Мемлекеттік қызметшілердің этикалық мінез-құлық стандарттары «мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлық кодекстері» деген жалпы атауға ие болған арнайы нормативтік құқықтық актілерде қамтылған.

Нормативтік құқықтық актілерде бекітілген мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлық стандарттары мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық міндеттерін атқаруы кезіндегі мінез-құлқының негізгі бағыттарын айқындауға арналған.

стандарттар мемлекеттік қызметшінің мемлекеттік қызмет құндылықтары мен қағидаттарына және қоғамның үмітіне сай келетін белгілі бір мінез-құлық стилін қалыптастыруға ықпал етеді.

ды.

кінші деңгейде әрбір мемлекеттік органның мемлекеттік қызметшілері үшін мейлінше нақтыланған мінез-құлық қағидалары мен нормалары әзірленеді.  

Мемлекеттік қызметшілер мінез-құлқының ведомстволық қағидаларында нақты мемлекеттік органның қызметшісі өзінің лауазымдық міндеттерін атқару процесінде кездесетін, этикалық тұрғыдан алғанда проблемалы болып табылатын жағдайлар толық сипатталады және осындай жағдайлардағы нақты мінез-құлық қағидалары көзделеді.

Әкімшілік этиканы басқару жүйесін қалыптастыру үшін «мемлекеттік қызмет этикасы» ұғымын және мемлекеттік қызметшілердің этикалық мінез-құлқы жөніндегі негізгі қағидаттарды заңнамалық тұрғыдан бекіту қажет етіледі.

Сондай-ақ, мемлекеттік органдардың бірінші басшыларының жауапкершілігін күшейту, оның ішінде осы органдардағы басшы адамдар сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығын жасаған жағдайда оның орнынан түсуіне дейінгі тетік пысықталатын болды.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделінде мемлекеттік қызметтің негізгі қағидаттары мен ережелерін біртұтас құжатта біріктірген жөн, оның қолданысы мемлекеттік қызметтің барлық түрлеріне, атап айтқанда мемлекеттік қызметшілердің негізгі құқықтары мен міндеттерін, оларға қолданылатын шектеулер мен әлеуметтік және құқықтық кепілдерді көздейтін мемлекеттік қызмет кодексінде қолданылатын болады.

Бұрын қылмыстық жауапкершілікке тартылған адамдардың мемлекеттік қызметке кіру фактілерінің жалпы алғанда азаматтардың мемлекеттік аппаратқа деген сеніміне теріс әсер ететінін атап өту керек.

Осыған байланысты, мұндай адамдардың мемлекеттік қызметке кіру мүмкіндігін заңнамалық деңгейде айқындаған жөн.

.

 

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

меттік қарым-қатынас мәселелері;

қызметінің бағалануы;

4. Менеджердің және ұйымның имиджі.

 

ТАҚЫРЫП 12. МЕМЛЕКЕТТІ БАСҚАРУ ЖӨНІНДЕГІ ҚЫЗМЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ

 

Мемлекеттік басқару нәтижелерін талдау әдістемесі және оларды бағалау

12.2 Жалпымемлекеттік және аймақтық деңгейлердегі басқарушылық қызмет тиімділігінің экономикалық астары

 

Мемлекеттік басқару нәтижелерін талдау әдістемесі және оларды бағалау

.

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің функционалдануына әсер етуші қолайлы және жағымсыз факторларын зерттеу арқылы оның тиімділігін арттыру жолдарын анықтау оңайырақ болары сөзсіз.

.

ншалықты нәтижелі екенін айқындау сияқты міндеттерді көздейді.

Бағалау объектісі, яғни тиісті әкім немесе мекеме басшысы үш кезең бойынша бағаланады. Бірінші кезеңді рейтингілік бағаны облыс әкімінің салық орынбасары береді (мысалы, қаржы департаментінің басшысына облыс әкімінің қаржы-экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары береді).

Екінші кезең-сараптамалық бағалануы. Бұл жағдайда сараптамашы ретінде тиісті мәслихаттың депутаттары тартылады. Бұл әлеуметтік зерттеудің жанама әдісіне жатады. Бұдан бөлек “Кері байланыс” принципі бойынша әкімдер мен облыстық мекеме басшылары бір-бірінің кәсіби деңгейлерін бағалайды.

Үшінші кезеңде сауалнама әкімдер мен облыстық құрылымдар басшыларының бағынысындағы қызметкерлер арасында анкета толтыру арқылы жүргізіліп, олар өз басшыларына қатысты берген қоғамдық бағалауы алынады. Бұл әлеуметтік сауалнама жүргізудің тікелей әдісі болып саналады.

.

дығын көруге болады.

Әлемдік практикада мемлекеттік қызметшілердің қойылған мақсаттар мен міндеттерді, лауазымдық нұсқаулықты, орындалатын жұмыс пен қол жеткізілген нәтижелерді салыстыруға негізделген жұмысының түпкілікті нәтижелерін бағалау қолданылады.

Бағалау нәтижелері қызметкерлерді ынталандыру, оларды қызметтік саты бойынша жоғарылату, қосымша оқыту қажеттігі туралы кадрлық шешімдер қабылдау үшін негіз болып табылады.

Жаңа модельде мемлекеттік қызметшілердің қызметін бағалау жүйесі жетілдірілетін болады.

Мемлекеттік қызметшілер жұмысының тиімділігін бағалау түпкілікті нәтижеге бағдарланатын болады және мемлекеттік қызметшілерге сыйақы беру мен оларды көтермелеу, қайта даярлау мен біліктілігін арттыру қажеттігін айқындау, қызмет бойынша жоғарылату үшін негіз болады.

бағалау нәтижелері бойынша қызметі тиімсіз болып табылған мемлекеттік қызметшілерге ғана қолданылатын болады.

құқықтық актімен айқындалатын болады.

Мемлекеттік қызметші мансабының белгіленген әлеуметтік және лауазымдық мәртебеге жоғарылатуды сипаттайтын және мемлекеттік қызметшінің біліктілік деңгейі мен жұмыс тәжірибесіне сәйкес оның кәсіби және әлеуметтік тұрғыдан өзін өзі көрсетуі қамтамасыз етілетін ынталандыру жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылатындығы ескеріле отырып, «мансаптық жоспарлау» ұғымы нормативтік тұрғыдан бекітілетін болады.

Мемлекеттік қызметшілерді мансаптық жоғарылату мемлекеттік қызметшінің атқаратын лауазымындағы қызметінің тиімділігін бағалау нәтижелеріне негізделетін болады.

.

Жалпымемлекеттік және аймақтық деңгейлердегі басқарушылық қызмет тиімділігінің экономикалық астары

Мемлекеттік қызмет «ұлтқа (қоғамға) қызмет ету» ұғымының синонимі болуға және мемлекеттік қызметтерді тұтынушы болып табылатын халыққа бағытталуға тиіс.

кәсібилендірудің басты факторы болып табылатын адами фактордың маңыздылығын тануға және тиімді кадр жұмысын жүргізуге бағдарланған.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделі тиімді кадр тетіктерін – мемлекеттік қызметке кірудің тиімді әрі айқын тәртібін, үздіксіз кәсіби даму мүмкіндігін, жұмыс нәтижелері мен ынталандыру жүйесінің өзара байланысын қалыптастыруға бағытталған.

.

Осылайша, «Қазақстан – 2030» Стратегиясының ережелері негізге алына отырып:

1) мемлекеттік қызмет жүйесіндегі тиімді кадр саясаты және адами капиталды басқару жүйесі;

2) мемлекеттік қызметтер көрсетудің жоғары сапасы және мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігі;

3) мемлекеттік қызметшілердің оң имиджі және мінез-құлық этикасы мемлекеттік қызметтің жаңа моделін қалыптастырудың үш тұғырлы мақсаты болып табылады.

Үш тұғырлы мақсатқа сәйкес:

1) мемлекеттік қызмет жүйесінде жаңа кадр тетіктерін қалыптастыру және қолданыстағыларын жетілдіру;

2) мемлекеттік қызметшілердің жұмысын мемлекеттік қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыру және мемлекеттік қызметшілердің жұмысын мемлекеттік қызметтерді тұтынушы ретінде халыққа бағдарлау;

мемлекеттік қызметтің жоғары мәртебесі мен беделін қамтамасыз ету, мемлекеттік қызметшілер мінез-құлқының этикалық нормаларын қалыптастыру мемлекеттік қызметтің жаңа моделін қалыптастырудың міндеттері болып айқындалады.

   Мемлекеттік қызметті сапалы кадрлық жаңарту мен кәсібилендіруді жүйелі түрде қамтамасыз ету үшін оның ұйымдастырушылық құрылымы және нормативтік құқықтық базасы жаңғыртылатын болады.

   Жаңа модельді қалыптастырудың нәтижесі нақты нәтижеге және мемлекеттік қызметтерді сапалы түрде көрсетуге бағдарланған, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық дамудың өзекті қажеттіктеріне сай келетін кәсіби мемлекеттік қызмет болмақ.

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызмет институтын шетелдік тәжірибеден, оның жағымды жақтары мен қызмет етуінде орын алған қателерден бөлек қарастыруға болмайды. Институционалды қалыптасуы процесінде көрініс табатын, мемлекеттік қызметтің демократизациясы, мәні мен ерекшеліктері, әр мемлекетте өзінің өзгешеліктеріне ие.

басқарудың екі нұсқасы арасындағы ауыспалы тепе-теңдік, яғни, бір жағынан жалпы ұлттық тәртіпті орнататын орталықтанған билік, екінші жағынан жергілікті құрылым ерекшеліктерін ескеретін, орталықсыздандыру.

Халықаралық практикада мемлекеттік қызметтің екі үлгілік моделін бөліп қарастыруға болады – баспалдақтық және позициялық.

). Мемлекеттік қызметтің мансаптық жобасы Германия, Австрия, Жапония елдерінде кең тараған. Ал, позициялық жоба Ұлыбритания, АҚШ, Канада елдерінде кең тараған.

  

 

 

кадрларды мақсаттылықпен оқыту;

бастығы

кәсібилендіру;

кәсібиліктің жоғары деңгейі;

өмір бойға тағайындау;

консерватизм және бюрократиялық

иерархия.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— Мемлекеттік қызметтің мансаптық жобасы

 

және позициялық жобалар бойынша Еуропа елдерінің мемлекеттік қызметтегі қызмет үлгісінің, оқу жүйесінің және аударымдардың айырмашылықтарын талдауға тырыстық. Бұл жерде мансаптық жоба біздің еліміздің мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуда көбірек қажеттігі туындайды. Себебі, шетелдік тәжірибелердегі мансаптық жобадағы мемлекеттік қызмет жұмысының ашықтығы және олардың қоғам алдында есеп беру қағидаты кезең-кезеңімен енгізіледі.

алықаралық практикада мемлекеттік қызметтің екі үлгілік моделін бөліп қарастыруға болады – баспалдақтық және позициялық.

   Мемлекеттік қызметке кіру мен оны атқару тәртібіне қатысты осы модельдердегі айырмашылықтарға қарамастан, оларға мемлекеттік қызмет тиімділігін қамтамасыз ететін бірқатар жалпы шарттар тән.

   Біріншісі – мемлекеттік қызметшілерді саяси «тағайындалатындар» және кәсіби «орындаушылар» деп бөлу. Екіншісі – мемлекеттік қызметке конкурстық негізде қабылдау, бұл мемлекеттік қызметке білікті әрі құзыретті мамандарды іріктеп алуға мүмкіндік береді және кадрларды іріктеу мен жоғарылатудың патронаждық жүйесі үшін мүмкіндіктерді азайтады.

Мемлекеттік қызметтің жоғары беделі мен мәртебесі шетелдердегі мемлекеттік қызмет жүйесінің маңызды ерекшелігі болып табылады.

Қазіргі кезде, көптеген елдер мемлекеттік басқарудың ұлттық жүйесінің ерекшелектерін ескеретін мемлекеттік қызметтің аралас моделін құруды жөн көреді.

   Мемлекеттік қызметтің көптеген тиімді модельдерінде (Нидерланды, Сингапур, АҚШ, Италия) жоғары мемлекеттік қызмет институты қолданылады, ол саяси шешімдер қабылдау процесін оларды іске асыру процесінен ажыратуға бағытталған. Жоғары мемлекеттік қызметтің функциялары жалпы мемлекеттік саясатқа сәйкес басқару талаптарын әзірлеу және әкімшілік қызметті жүргізу болып табылады.

).

 

 

 

Басқарма бастығы

Сынақ негізінде іріктеу;

бастығы

Қабылдаудың келісім-шарттық түрі;

Қызмет көрсетудің жоғары сервисі;

Қызметтегі тұрақсыздық;

Адам ресурстарын басқаруды игеруге

көңіл бөледі;

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің жаңа моделі мемлекеттік қызметтің баспалдақтық және позициялық модельдерінің элементтерін қамтып, аралас болып қалады.

Мемлекеттік қызметтің екі нұсқасында да мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау және біліктілігін көтеру олардың қосымша кәсіби білімдерінің негізгі үлгісі болып табылатындығын байқауға болады.

Дегенмен, әр елде оқу бағдарламалары, оқыту жүйесі сол елдің даму заңдылықтары мен ұлттық нұсқаларына бағытталғандығын куәландырады. Мысалы, Франция мен Германияда мемлекеттік басқарудың аймақтық институттарымен (Франция) және мемлекеттік қызмет колледждерімен (Германия) орындалатын ұзақ мерзімді оқу кестелері жасалынған. Соған қоса, Францияда міндетті оқыту бағдарламасы да оқу жүйесіне енгізілген, яғни директордың орынбасары сияқты белгілі бір лауазымда отырған қызметкерлерді оқытудың міндетті бағдарламасы бар. Францияда міндетті оқыту белгіленген мерзімдерде өткізіледі. Оқу Мемлекеттік басқарудың Ұлттық Мектебімен (ENA, 1945 жылы құрылған), аймақтық институттармен және министрліктердегі мамандандырылған мектептермен өткізіледі. ENA-дан бітіріп шығу жоғары әкімшілік лауазымдарға отыруға мүмкіндік ашады. ENA жыл сайын 100 студент қабылдайды (оның ⅓ — шетелдіктер).

).

].

Аталған кестелерден елімізге тиімді мемлекеттік қызмет нұсқасын алу қажеттілігі туындайды.

).

Ал, біздің елімізде мемлекеттік қызметшілер лауазымдық міндеттерін үлгілі орындағаны, мінсіз мемлекеттік қызметі, ерекше маңызды және күрделі тапсырмаларды орындағаны үшін және жұмыстағы басқа да жетістіктері үшін көтермеленуі мүмкін. Біздің еліміздегі қызметтік өсу де шетелдік тәжірибелерге жалпылама ұқсағанмен, кейбір елдердің нұсқаларын пайдалану артық болмас еді.

Мемлекеттік қызмет нысанындағы аударымда мансаптық жүйенің жүзеге асырылуы бізге қызықты болып көрінді. Осылайша Еуропа елдерінде мемлекеттік қызметшілерді басқарудың өзіндік тәртіптеріне қысқаша шолу жасадық.

әрбір мемлекет мәдениетінің ерекшелігі өзінің алға қойған стратегиясына сәйкес, мемлекеттің және оның қызметшілерінің рөлін орындауда өз жолын анықтайды және ерекше құқықтық алаң, ортақ деонтологиялық қағидалар және барлығына ұқсас кадрларды дайындау, жұмысқа қабылдау қызметпен өсу және аттестация технологиясы, әкімшіліктің модернизацияға ұмтылуы сияқты негізгі көрсеткіштермен анықталады.

дамыған Еуропа елдерінде жүзе асатын орталықсыздандыру процесі саяси-әкімшілік жүйені модернизациялайтын елдерде әмбебап болып табылады.

Германияның тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік қызметтің ортақ мәртебесі, күшті жергілікті билікке қарсы келмейді; Францияда орын алған мемлекеттік қызмет институты, концептуалды тұрғыда бюрократия формуласына ұқсас болып келеді: біліктілік, адалдық, тұрақтылық. Жүйелі түрде бұлардың Қазақстанда пайдалануы өз кезегінде пайдасын тигізері анық.

өмірлік жұмысбастылығымен сипатталатын мемлекеттік қызметші мансабының Француздық «жабық жүйесінің» Қазақстанда қолданылуының маңызы жоқ болып көрінді. Өйткені шенеуніктің әлеуметтік жұмылдыру механизмі жасақталмаған және қызметтік іс-әрекеттің тиімді ынталандыруы жеткіліксіз дамыған

Бесіншіден, мемлекеттік қызметшінің кәсіби кодексін деонтологиялық басшылық түрі бойынша толық жасақтау және оның Қазақстанның саяси-әкімшілік ортасына өзінің ерекшелігін ескеру арқылы ендіру қажет.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

;

«Кәсіби әкімдік» бағдарламасына талдау жасаңыз.

 

  

   

 

жүйе

Франция

Германия

Греция

Франция мен Германияда мемлекеттік басқарудың аймақтық институттары мен (Франция) және мемлекеттік қызмет колледждерімен (Германия) орындалатын ұзақ мерзімді оқу кестелері жасалынған. Мұндай бағдарламалардың оқу жоспары мен емтиханның емтихандық рәсімдері заңдық актілермен реттеледі. Қорытынды емтихан тапсыру (Германияда) немесе қанағаттандырарлық қорытынды алу (Францияда) мемлекеттік қызметке қабылдауға ең қажетті талап болып саналады. Емтиханды тек қана бір рет қайта тапсыруға болады. Францияда қанағаттандырарлықсыз қорытынды алған жағдайда студентке төменгі санаттағы лауазым ұсынылады, немесе, сирек жағдайда, курсты қайта өтуге рұқсат етіледі.

Францияда директордың орынбасары сияқты белгілі бір лауазымда отырған қызметкерлерді оқытудың міндетті бағдарламасы бар.

Францияда міндетті оқыту белгіленген мерзімдерде өткізіледі. Оқу Мемлекеттік басқарудың Ұлттық Мектебімен (ENA, 1945 жылы құрылған), Аймақтық институттармен және министрліктердегі мамандандырылған мектептермен өткізіледі.

ENA-дан бітіріп шығу жоғары әкімшілік лауазымдарға отыруға мүмкіндік ашады. ENA жыл сайын 100 студент қабылдайды (оның ⅓ — шетел-діктер).

Францияда білімін одан әрі жетілдіру мақсатында мемлекеттік қызметші еңбекақысы сақталатын оқу демалысын алуына болады. Мемлекеттік қызметші біліктілігін көтеру курстарына бүкіл мансап жолы бойына қатысуына құқылы.

Германияда жағдай үлкен орталықсыздандырумен сипатталады. Министрліктердің өздерінің оқыту институттары бар. Федералдық деңгейдегі ең беделді институт – ішкі істер министрліктеріне қарайтын мемлекеттік басқарудың федералды Академиясы. Жергілікті деңгейдегі Шпайер қаласындағы әкімшілік ғылымдар мектебін атап өту қажет (сонымен қатар, ол магистранттарға арналған оқу орны болып саналады).

 

Өз бетінше оқу жөніндегі міндеттемелер арнайы дағдылар талап ететін тапсырмаларды орындау үшін заңмен қаралады.

 

Арнайы оқу жоғары лауазымға жылжытылған (мысалы, министрліктегі департамант директоры) қызметкерге ұсынуы керектігі құқықтық құжаттармен қарастырылған.

 

Тәжірибе жүзінде бұл мұндай оқудың нақтылы министрлікте қажет немесе қажет емес екендігіне байланысты.

 

Жоғары лауазымды шенеуліктерді мол және стратегиялық басқарудың қазіргі заманғы әдістеріне, ақпараттық технологияларға, адам ресурстары мен коммуникация тәсілдеріне (Франциядағыдай) үйрету жүйелі түрде өткізіліп отырады.

Бағдарламаларға қатысу міндетті.

 

Қосымша оқу қызмет бабымен жоғарылауға жақсы әсер етеді.

 

Әрі қарай оқу қосымша курс немесе негізінен, біліктілікті көтеру институтында мамандандыру есебінде жүргізіледі.

 

Белгілі бір жағдайларда мемлекеттік қызметтің 3 жыл мерзімге дейін өз елінде және шетелде білім алу үшін еңбекақысы сақталуы демалыс алуға мүмкіндігі бар.

Ұлыбританияда білім алудың аса назар аударатын жүйесі бар. Ұлыбританияның мемлекеттік қызметінің ұйымдастырылуына жауапты министрлер кабинетінің хатшылығы басқару құрылымының жоғары дәрежесіне міндетті бағдарлама ұсынады, бұл бағдарламаларға кәсіпкерліктің және жеке сектордың қызметшілері қатыса алады.

 

Мемлекеттік қызмет колледжі 1,2,3 (жоғары дәрежедегі шенеуліктер мен ведомствалар жетекшілер үшін) бағдарламаларды және «үздіксіздік және өзгерістерге бейімделу» бағдарламасын қарастыруда. Екі бағдарлама да мемлекеттік қызметтегі өзгерістер процесін басқарудың көрнекті элементі болып табылады.

 

— Еуропа елдеріндегі мемлекеттік қызметшілердің қызметінің нәтижелігін бағалау

 

Баспалдақтық жүйе

Германия

Дания

Мемлекеттік басқарудың федералдық заңына сәйкес федералдық мемлекеттік қызметшілердің білімі мен жұмысты атқаруы әр бес жыл сайын және қажет болған жағдайда да бағаланып отырады.

 

Персонал қызметінің нәтижелігін бағалайтын қызметшілер бақылау өткізуге дағдылану үшін арнайы дайындықтан өтеді.

Персоналды бағалау кезінде оның «жеке ерекшеліктерін, оқу деңгейін, кәсіби қызметін және күйзелісті жағдайда жұмыс істеу қабілеттілігін» есепке алуы қажет.

 

Персоналды бақылауда жасы 50-ден асқан мемлекеттік қызметшілерге жеңілдік жасалады.

Данияда өзінің бейресми рәсімімен және ашық диалогымен сипатталатын персоналды бақылау жүйесі жетілдірілген. Персоналды бағалау тігінен (тікелей басшыларымен) және көлденеңінен (жұмыстағы әріптестерімен) өткізіледі.

 

Персоналды бағалау бақыланатын қызметкерлер мен комиссия мүшелерінің (бейресми) пікір-таласына негізделген. Сонымен қатар басшылық қабілетінің өз қызметкерін дәлелдеуі бақыланады. Бақылау құрылымы үш өлшемнен тұрады:

— аттестация өтіп жатқан қызметкерлердің кәсіби қорытындылары мен өнімділігі;

— тапсырмаларды орындау қабілеттілігі;

— жұмыс істеудің рухы мен қарым-қатынас дағдылары.

Ұлыбританияда қызметшілерді бақылаудың жоғары орталықтандырылған жүйесі бар. Жаңа саясаттың негізгі мақсаты — мемлекеттік органдарға олардың ұйымдастырушылық қабілеттеріне жауап беретін жүйені құру үшін икемділікке мүмкіндік беру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ық және позициялық жүйеде қызметтік өсу үлгісі

 

Баспалдақтық жүйе

 

Франция

 

Греция

 

Ирландия

 

Австрия

 

Ұлыбритания

Швеция

Нидерланды

Қызмет бабында «автоматтық»түрде жоғарылау жоқ.

Қызметін жоғарылатқысы келетін мемлекеттік қызметшілер ашық немесе жабық конкурстарға қатысуы қажет немесе барлық сіңірген еңбегіне, еңбек өтіліне байланысты қызмет бабында жоғарылауы керек.

Қызмет бабында жоғарылау еңбек өнімділігі, еңбек өтілі және қызметкерлерді бағалау сияқты факторларға байланысты.

Жоғары лауазымдарға ұсыну белгілерінің бірі еңбек өтілі болғанмен қызмет бабында автоматтық түрде жоғарылау жоқ. Әрбір департаменттерде қызмет бабында ішкі жоғарылау жүйесі өзінше ерекшеленеді:

Ресми түрде

конкурстық тәртіппен өте білікті үміткерлердің тізімі құрастырылады;

Ішкі

ведомствалық конкурс қызмет бабында басқарушы дәрежесіне дейін көтерілу мақсатында жүргізіледі;

Мемлекеттік қызметтің барлық ведомствалары ваканттық орындар туралы жоғары басқару буынында құлақтандырылады және персоналды жалдау жабық конкурстық тәртіп бойынша өткізіледі.

Еңбекақы төлеудің 9 деңгейлік жүйесі бар, әрқайсысында 7 бөлім бар. Еңбекақыны автоматтық түрде көтеру бар — әрбір 2 жыл сайын мемлекеттік қызметші еңбекақы төлеудің бір деңгейінен екінші деңгейіне жоғарылап отырады және әр деңгейдің 7 бөлімінде де солай – белгілі бір мерзім өткен сайын бір деңгейден екіншісіне еңбек нәтижесіне байланысты жоғарылап отырады.

Кадрларды жоғарылату жүйесін басқару департаменттер мен ведомстваларға тапсырылған. Олар мемлекеттік қызмет туралы Кодекс шегінде өздерінің ережелерін белгілеулері керек.

Кадрларды жоғарылатудың негізгі принциптері болып саналатындар:

Барлық үміткерлерді бағалау;

Сіңірген

еңбегіне байланысты іріктеу.

Лауазымы бойынша жоғарылаудың жалпы тәртібі жоғары лауазымға үміткердің тәртібі және жеке қабілеттері жөнінде жыл сайын беріліп тұратын есепке негізделген.

Біліктілікті және еңбекақыны белгіленген тәртіп бойынша көтеру жүйесі жоқ.

Қызмет бабында жоғарылау ұжымдық шарт шегінде жеке шарт пен өзара келісімге байланысты болады.

 

 

— Мемлекеттік қызмет жүйесіндегі аударым

 

Франция

Ирландия

Ұлыбритания

Нидерланды

Финляндия

Аударым мемлекеттік органға жаңа тапсырмаларға бейімделу құралы есебінде ұсынылған, мемлекеттік қызметшілердің талабы және қызығушылығы бойынша қолданылады.

Аударымдар бір аймақтан екіншісіне жыл сайынғы негізде, мемлекеттік қызметшілердің 3℅-на жуығын қамти отырып жүзеге асыра алады.

Лауазымдық аударымдар бірнеше тәсілдер арқылы жүзеге асырыла алады:

мемлекеттік қызметші өзінің қызметін 3 жыл бойы басқа ведомстваның мемлекеттің, қоғам үшін қызмет жасайтын қоғамдық органның пайдасына қолдана алады және бұрынғы лауазымына сәйкес жалақы алып отыра алады;

жалпыға бірдей қызметтерді ұсына отырып, сондай-ақ ол өзінің қызметін жергілікті органдарда және халықаралық организациялар мен жеке кәсіпорындарда жүзеге асыра алады;

зейнетақы алу мен қызметтік қозғалыста өз құқықтарын қорғауды жалғастыратын мемлекеттік қызметкерлерге осы органдар ақы төлейді.

Ұдайы аударымдарға байланысты Ирландия қызықты тәсілді қолданады. Жоғары дәрежедегі лауазымдарға талапкерлерді іріктеу конкурс арқылы жүргізіледі.

Санаттар ішкі ведомствалық аударымдарға мүмкіндік туғызатын барлық департаменттер үшін ортақ болып саналады.

Мемлекеттік қызметшілер өздерінің қызметін басқа бір ведомствада жүзеге асыруына болады, бірақ тәжірибе жүзінде, қызметшілер бір орыннан екінші орынға ауысуға міндетті емес.

Орта басқару деңгейінде аударымдар жасау үшін көптеген мүмкіндіктер бар. Әкімшілік қызметшілер мемлекеттік қызметке алғаш келген уақытынан бастап үш жыл бойы, басқа департаментте жұмыс жасай отырып, бір жылын өзінің департаментінен тыс жерде өткізуге міндетті.

Жұмыс берушінің ауысуы немесе ауысуынсыз болатын аймақтық және лауазымдық аударымдар жиі болып тұрады.

 

Клерк дәрежесіндегі жоғары лауазымды мемлекеттік қызметшілер Ұлыбритания аумағында бір аймақтан басқа аймаққа және басқа елдерге ауыса алады.

 

Лауазымдық аударымдар әсіресе жоғары дәреже деңгейіндегі, көптен бері қызметтері жоғарыламаған тұлғалардың уәжін көтеру мақсатында көтермеленіп отырады.

Жұмыс берушінің ауысуы тек қана түрлі мемлекеттік органдар арасында ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік және жеке секторлар арасында да болып отырды.

Уақытша аударымдар мыналарға арналған:

Жұмысшылардың қысқа мерзімді топтарға қатысуына;

Дағдыланған персоналдармен және штаттық қысқаруына байланысты жұмыстан шығып кеткен қызметкерлермен алмасу мақсатында министрліктер арасында өзара ынтымақтастықты кеңейту мақсатында;

 

Аударым орталықтары штаттық қысқаруына байланысты жұмыстан шығып кеткен қызметкерлерге жаңа жұмыс іздеу мақсатында құрылады.

Мемлекеттік қызметкерлер 6 немесе 12 ай бойы жұмыс берушіні ауыстырмай түрлі лауазымдарды атқара алатын мамандарды ротациялау жүйесі іске ендірілді.

Лауазымдық аударымдар көтермеленді және Швецияның еңбекақы төлеу мемлекеттік жүйесімен еңбекақы тағайындауда жеке ыңғай табу арқылы қуатталады.

 

Түрлі секторлар арасындағы аударым (мемлекеттік және бизнес) қуатталады. Бұл жеке сектордан алынған тәжірибелі мемлекеттік сектор үшін тең дәрежеде бола алатындығын түсіндіреді.

 

 

«Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша тест сұрақтары:

 

1. Қоғамның немесе оның жекелеген салаларының дамуының қоғамдық мақсаттарын шешу бойынша мемлекеттік билік органдарының мақсаты бағытталған қызметі:

А) Әлеуметтік саясат

В) Мемлекеттік саясат

С) Аймақтық саясат

) Экономикалық саясат

Е) Құрылымдық саясат

2. Мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаттарына төмендегілердің қайсысы жатпайды?

А) Азаматтарды, олардың қызметін және оған тиесілі меншікті қорғау

В) Әлеуметтік белсенділікті қамтамасыз ету

С) Тауарлар импортына жағдай жасау

) Халыққа қажетті тауарлар мен қызметтердің өндірісіне жағдай жасау

Е) Барлық жауаптар дұрыс емес

3. Мемлекеттік саясатттың қалыптасуы мен жүзеге асырылуы неше этапты қосады?

А) 2

В) 3

С) 4

) 5

Е) 6

4. Мемлекеттік саясаттың 1-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясаттың өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

5. Мемлекеттік саясаттың 2-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясаттың өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

6. Мемлекеттік саясаттың 3-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясатытң өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

7. Мемлекеттік саясаттың 4-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясатытң өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

8. Мемлекеттік саясаттың түрлі аспектілерін зерттеуде қандай сұрақтар туындайды?

А) Мемлекеттік саясатты кім өңдейді және анықтайды?

В) Мемлекеттік саясаттың нәтижелерін кім бағалайды және қалай жүзеге асады?

С) Жекелеген қоғамдық салаларда мемлекеттің саясаты қандай болуы керек.

) Мемлекеттік саясаттың түрлі қатысушылары арасында қандай қарым-қатынастар қалыптасады және халықтың ресми мемлекеттік стратегия мен саяси курсқа қатынасы қандай

Е) Барлық жауап дұрыс

9 Саясаттың қатысушылары арасындағы қатынастардың нысаны бойынша саясаттың түрлері

А) Экономикалық, әлеуметтік, әкімгершілік саясат

В) Ақпараттық, аграрлық, құқықтық саясат

С) Ғылыми-техникалық, мәдени, демографиялық саясат

) Қаржылық, құрылымдық, аграрлық саясат

Е) Бөлушілік, реттеушілік, стратегиялық саясат

10. Бөлушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

11. Қайта бөлушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

12. Реттеушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

13. Әкмгершілік-құқықтық саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

14. Стратегиялық саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

15. Мемлекеттік қызметтің мемлекеттік органдағы мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған лауазымдық өкілеттігін атқару жөніндегі қызметі-бұл

А) Мемлекеттік лауазым

В) Лауазымды адам

С) Мемлекеттік қызметші

) Лауазымдық өкілеттік

Е) Мемлекеттік қызмет

16. Мемлекеттік қызмет туралы заңдағы 6 тарауда қандай мәселелер қаралады?

А) Мемлекеттік қызметшінің мемлекеттік қызметті тоқтатуы

В) Мемлекеттік қызметті өткеру және қызметтік мансап

С) Жалпы ережелер

) Мемлекеттік қызметке кіру

Е) Мемлекеттік қызметті қамсыздандыру

17. Мемлекеттік қызмет туралы заңдағы мемлекеттік қызметтегі қызмет түрлері

А) Саяси, әкімгершілік

В) Сенаттық, парламенттік

С) Саяси, экономикалық

) Коммерциялық, әкімгершілік

Е) Сенаттық, саяси

18. Арнайы теориялық білімді игерген мемлекеттік басқару жүйесінде жұмыс жасау қабілеті мен тәжірибесі бар маман

А) Мемлекеттік аппарат

В) Мемлекеттік саяси қызметші

С) Лауазыды адам

) Мемлекеттік қызметкер

Е) Мемлекеттік лауазым

19. Мемлекеттік қызмет әкімгершілік қызмет ретінде келесі функцияларды орындайды

А) Ақпараттық-талдаушылық

В) Ұйымдастырушылық-техникалық

С) Экперттік

) Қаржылық-шаруашылық

Е) Барлық жауаптар дұрыс

20. ҚР-сында мемлекеттік қызмет қандай принциптерге негізделедеі?

А) Қазақстандық патриотизм

В) Ұлтшылдық

С) Ұлтжандылық

) Саяси

Е) Барлық жауаптар дұрыс

21. Мемлекеттік қызметкерлердің 96-97 пайызын кімдер құрайды?

А) Саяси қызметкерлер

В) Әкімгершілік қызметкерлер

С) Әкімдер

) Министрлер

Е) Министрлердің орынбасарлары

22. Мемлекеттік қызметшінің кәсіпқойлығы мен құзыреттілігі-бұл

А) Мемлекеттік қызметшінің құқығы

В) Мемлекеттік қызметшінің міндеттері

С) Мемлекеттік қызметшіге қойылатын талаптар

) Мемлекеттік қызметшіге қойылатын шектеулер

Е) Мемлекеттік қызметтің принципі

23. Техникалық қызмет көрсететін, мемлекеттік органдардың қызметін қамтамасыз ететін тұлға бұл-

А) Мемлекеттік саяси қызметші

В) Мемлекеттік әкімшілік қызметші

С) Саяси қызметкер

) Мемлекеттік емес қызметші

Е) Әкім

24. Қоғамды басқару бойынша мемлекеттің міндеті мен функцияларын жүзеге асыру -бұл

А) Мемлекеттік қызмет критерийі

В) Мемлекеттік қызмет принципі

С) Мемлекеттік қызмет элементі

) Мемлекеттік қызмет функциялары

Е) Мемлекеттік қызмет міндеті

25. Мемлекеттік басқару функцияларын кәсіби орындау мен құзіретті жүзеге асыру-бұл

А) Мемлекеттік қызмет критерийі

В) Мемлекеттік қызмет принципі

С) Мемлекеттік қызмет элементі

) Мемлекеттік қызмет функциялары

Е) Мемлекеттік қызмет міндеті

26. Мемлекеттік қызметшілердің міндеттері

А) өзінің қызметтік іс-әрекетін қызметтік емес мақсатқа пайдалануға

В) Біліктілігін арттыруға

С) Мемлекеттік тәртіп пен еңбек тәртібін сақтауға

) Әлеуметтік және құқықтық қорғалуға

Е) Мемлекеттік қызметтен өз қалауы бойынша босауға

27. Мемлекеттік қызмет туралы заң қай кезден бастап күшіне енгізілді?

А) 1995ж. 26желтоқсан

В) 1997ж. 12 қаңтар

С) 2000ж. 1қаңтар

) 1999ж. 1қаңтар

Е) 2003ж. 2ақпан

28. Мемлекеттік қызметке қабылдауға болатын адамдар

А) Дансаулығы жарамсыз

В) сотталған

С) Тәртіппен жауапкершілікке тартылған

) Қабілеті шектеулі деп танылған

Е) Барлық жауаптар дұрыс емес

29. Мемлекеттік қызметке кіретін адамдар мынадай талаптарға жауап береді

А) Жасы 18-ден кем болмауға

В) ҚР азаматы болуға

С) Біліктілік талаптары сәйкес келуге

) Кәсіби даярлық деңгейінің болуына

Е) Барлық жауаптар дұрыс

30. Конституция бойынша мемлекеттің қызметінің принциптері мынадай

А) Мемлекеттік сұрақтарды демократиялық әдіспен шешу

В) Саяси қауіпсіздік

С) Қоғамдық қауіпсіздік

) Экономикалық принцип

Е) Ұлтжандылық

31. Мемлекеттік құрылым нысаны.

A) унитарлық, федеративтік, конфедерациялық;

B) деспоттық, либералдық, демократиялық;

президенттік, корольдік;

республика-автономия-округ-облыс;

E) жоғарғы, дербес, тәуелсіз.

32. Заң шығарушы орган басымдыққа ие басқару жүйесі?

А) Парламенттік монархия

В) Унитарлы мемлекет

С) Федерация

) Парламенттік республика

Е) Дуалистік монархия

33. Мемлекеттік органда заңдарда белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттен ақы төленетін қызметті атқаратын және мемлекеттік міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымды өкілеттік ті жүзеге асыратын Қ.Р. азаматы:

А) Мемлекеттік қызметші;

) Мемлекеттік лауазым;

С) Лауазымды адам;

) Мемлекеттік әкімшілік қызметші;

Е) Мемлекеттік қызмет;

34. Саяси басшылықтың шоғырланған көрінісін білдіретін шешім түрі:

Әлеуметтік

Әкімшілік

Экономикалық

Саяси

Саяси- әкімшілік

35. Мемлекеттік басқарудың мән:.

A) оның басқарушылық ықыласының басқарылатын обьектілерде басқаруға қажеттілік туындаған жағдайда жүзеге асырылады;

B) мемлекеттік органның ұйымдық құрылымын заңды түрде бекіту;

C) мемлекеттік органның ұйымдық басқару жүйесін, міндеттерін анықтау;

D) заңдылықпен тығыз байланысты әрі оның қамтамасыз ету қүралы болып табылады;

E) жоғары органның сәйкесінше төменгісін қадағалауы.

:

;

;

;

;

Қазақстанның Парламент Мәжілісінің құрамына қанша депутат кіреді:

;

;

;

;

.

Облыстың әкімі:

;

;

;

;

.

 

 

 

басқарудың теориялық аспектісі

ың қажеттілігі және пайда болуы

жіктелуі

ындағы бюрократиялық қатынастар

құралдарды негіздеу мақсаттары

саттың негізгі элементі ретінде

уына ықпал етуші негізгі фактор

ттері мен ұйымдардың қағидалары

дердің негізгі элементі ретінде

және оны жетілдіру қажеттілігі

ың өзін-өзі басқару тенденциясы

ттік басқарудың даму мәселелері

йымдар тиімділігінің мәселелері

ң өнімділігін көтеру мәселелері

н заңдармен қамтамасыз ету ролі

бағалау ретінде қоғамдық пікір

бъектісі ретінде қоғамдық пікір

және оларды жетілдіру бағыттары

рекеттерін жетілдіру мәселелері

Халықты экономикалық қылмыстармен күресу жөніндегі мемлекеттік органдар іс-әрекеттерін жетілдіру мәселелері

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі жергілікті атқарушы органдардың қызмет атқаруы

Мемлекеттік басқару әдістері мен нысандары

Мәдениет пен идеология саласындағы мемлекеттік басқару

Әлеуметтік қатынастар жүйесіндегі мемлекеттік басқару

Жергілікті мемлекеттік және өзін — өзі басқару жүйесіндегі азамат

Қоғамдағы мемлекеттік билік және басқару

құқықтық нысандары

Қоғамдық еңбекті бөлу құрылымындағы мемлекеттік қызмет

мемлекетті басқару негізі

Мемлекетті басқару әдістерінің мәні және классификациясы

Қызметтік этика және оның персоналды басқару жұмысын ұйымдастырудағы рөлі

Ақпарат, оның басқарудағы рөлі және ерекшеліктері

Мемлекетті басқарудағы заңдылықты қамтамасыз ету әдістерінің жүйесі және ұғымы

этика

алары

билік органдарының ара қатынасын дамыту мүмкіндіктері мен мәселелері

Мемлекетті басқару жүйесін жетілдіру

Мемлекетті басқару механизмін ұйымдастыру ерекшеліктері

Унитарлы мемлекеттердегі мемлекеттік қызмет

Федеративті мемлекеттердегі мемлекеттік қызмет

Мемлекет қоғамдық үрдістерді басқару субьектісі ретінде

Мемлекетті басқару жүйесіндегі сыбайлас жемқорлықпен күрес мәселесі

Саяси жүйе және мемлекет

Мемлекеттік басқарудың ақпараттық жүйесі және оны жетілдіру қажеттіліктері

Азаматтық қоғамдағы мемлекеттік саясат.

Мемлекеттегі президенттік билік нысандарындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері.

Мемлекеттегі парламенттік билік нысандарындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері.

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

 

Политика как призвание и профессия //Избр. произведения. М.: Прогресс, 1990. С.665.

.

Гумплович. Л. Общее учение о государстве / СПб., 1910.- с.47.

права и государства. М., 1999. С. 78.

.

Государственная служба Германии // 12-й Международный конгресс. М., 1993. С. 35.

Вильсон В. Государство. Прошлое и настоящее конституционных учреждений. М, 1905. С. 508.

­сударство и право. 1992. № 1. С. 90—91.

Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента: Пер. с англ. М.: Дело, 1993. С. 66—67.

Гурней Б. Введение в науку управления. М.: Прогресс, 1969. С. 26.

Хилль В. Базисные концепции исследований в менеджменте //Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 33—34.

Управление — это наука и искусство /А. Файоль, Г. Эмерсон, Ф. Тейлор, Г. Форд. М.: Республика, 1992. С. 12.

Черниловский З.М. Правовое государство: исторический опыт // Советское государство и право. 1989. № 4. С. 55.

Таңдамалы, 1985, Алматы, 252-бет.

.

.

.

.

Остерло М. Влияние новой информационной технологии на управленческий процесс // Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 48—49.

­ский опыт) // США: экономика, политика, идеология. 1991. № 1. С. 92—93.

2004ж.

. –Алматы, «Жеті жарғы», 2007ж.

.

)

«Мемлекет және құқық теориясы» –Алматы, ҚазМу баспа орталығы. 2004 ж

1995ж.

2001 ж.

Тураби. 1/2007 ж.

рымдамасы, Егемен Қазақстан, 25 наурыз, 2000ж.

Хилль В. Базисные концепции исследований в менеджменте //Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 33—34.

Сборник «Реформы местного управления в странах Западной Европы» — М., ИНИОН, 1993.

. Барабашев Г.В. Мунициальные органы современного капиталистического государства. – М, МГУ, 1971г.

. Елбасының «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Егемен Қазақстан, 1 наурыз, 2006ж.

. Казахстанская модель социально-экономического развития: научные основы построения и реализации / под ред. М.Б.Кенжегузина. – Алматы, ИЭ МОН РК, 2005, с.368.

.

).

. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан. Қазақстан халқына Жолдауы». Егемен Қазақстан. 28 ақпан, 2007ж.

ғылымдар», 2006.- № 2.- 12б.

ҚР Президентінің 2011 жылғы 21 шілдедегі № 119 Жарлығы / Егемен Қазақстан, 30 шілде, 2011ж.

Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1998 ж., N 15, 209-құжат

Халық, 2009.- 26 ақпан, № 12.

. «ҚР мемлекеттік қызметшілердің ар-намыс кодексі туралы» ҚР Президентінің Жарлығы / Егемен Қазақстан, 2005, мамыр.

2005 жылы 7 қаңтар.- (26.05. 2008 жылғы берілген өзгертулер мен толықтырулармен бірге).

44. Шайханова Н.К. Финансы: Учебное пособие.- Усть-Каменогорск, 2011.-185с.

№ 1471 Жарлығы

16.

.-2004.-№4.-С.59.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

Тарифы ООО

 

С уборкой территории

 

с мусоропроводом)

 

мусоропровода)

мусоропроводом)

 

без мусоропровода)

с мусоропроводом)

 

 

 

ООО «Союз Московский»

договоре не прописано)

 

без мусоропровода)

с мусоропроводом)

 

)

)

 

)

с мусоропроводом)

 

таблица СТРАХОВАЯ ПЕНСИЯ ПО СЛУЧАЮ ПОТЕРИ КОРМИЛЬЦА

СЛУЧАЮ ПОТЕРИ КОРМИЛЬЦА

 

СЛУЧАЮ ПОТЕРИ КОРМИЛЬЦА

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

СПК

СПК

 

 

спк

 

СПК

фиксированная выплата

 

Особенности определения размера страховой пенсии по СПК

Основание

Особенности

потерявшему обоих родителей

 

папы

умершей одинокой матери

 

ИПК = ИПК х 2

если страховая пенсия по случаю потери кормильца устанавливается в связи со смертью лица, которому на день смерти была установлена страховая пенсия по старости или страховая пенсия по инвалидности,

размер страховой пенсии по случаю потери кормильца каждому нетрудоспособному члену семьи по его выбору определяется либо по общей формуле, либо по формуле:

/ КН x СПК

— размер страховой пенсии по случаю потери кормильца;

— индивидуальный пенсионный коэффициент умершего кормильца, с учетом которого исчислен размер страховой пенсии по старости или страховой пенсии по инвалидности по состоянию на день смерти кормильца;

— количество нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца по состоянию на день, с которого назначается страховая пенсия по случаю потери кормильца соответствующему нетрудоспособному члену семьи;

статьи 10 Закона № 400-ФЗ, которому установлена страховая пенсия по случаю потери кормильца за одного родителя, в случае смерти другого родителя

 

+ ИПК х СПК

потери кормильца за одного родителя, установленный по состоянию на день, с которого страховая пенсия по случаю потери кормильца назначается, как ребенку, потерявшему обоих родителей;

 

— индивидуальный пенсионный коэффициент умершего кормильца (другого родителя) по состоянию на день его смерти;

— стоимость одного пенсионного коэффициента по состоянию на день, с которого страховая пенсия по случаю потери кормильца назначается, как ребенку, потерявшему обоих родителей.

каждому ребенку, указанному в пункте 1 части 2 статьи 10 Закона № 400-ФЗ, которому установлена страховая пенсия по случаю потери кормильца за одного родителя, в случае смерти другого родителя, которому на день смерти была установлена страховая пенсия по старости или страховая пенсия по инвалидности

размер страховой пенсии по случаю потери кормильца по его выбору определяется либо по предыдущей формуле:

+ ИПК х СПК

либо по формуле:

/ КН x СПК

— размер страховой пенсии по случаю потери кормильца;

— размер страховой пенсии по случаю потери кормильца за одного родителя, установленный по состоянию на день, с которого страховая пенсия по случаю потери кормильца назначается, как ребенку, потерявшему обоих родителей;

старости либо страховой пенсии по инвалидности, по состоянию на день его смерти;

— количество нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца (другого родителя) по состоянию на день, с которого страховая пенсия по случаю потери кормильца соответствующему нетрудоспособному члену семьи назначается, как ребенку, потерявшему обоих родителей;

— стоимость одного пенсионного коэффициента по состоянию на день, с которого страховая пенсия по случаю потери кормильца назначается, как ребенку, потерявшему обоих родителей.

 

 

 

 

Формула определения индивидуального пенсионного коэффициента

 

ИПК

 

СПК

 

Формула определения индивидуального пенсионного коэффициента за периоды, имевшие место с 1 января 2015 года

ИПКн

но не более чем до 180 месяцев

) х 4) / 180

коэффициент, для исчисления размера страховой пенсии по случаю потери кормильца равный количеству нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца по состоянию на день, с которого назначается страховая пенсия по случаю потери кормильца соответствующему нетрудоспособному члену семьи

 

индивидуального пенсионного коэффициента

 

ИПКi

 

ный год

 

МАКСИМАЛЬНОЕ ЗНАЧЕНИЕ

ИНДИВИДУАЛЬНОГО ПЕНСИОННОГО КОЭФФИЦИЕНТА

 

6,25

 

оэффициент за полный календарный год иных засчитываемых в страховой стаж периодов, предусмотренных ст. 12 Закона № 400-ФЗ

 

 

НПi

период

 

ком-инвалидом или за лицом, достигшим возраста 80 лет

 

, но не более пяти лет в общей сложности

 

 

 

 

 

, но не более шести лет в общей сложности:

телей за первым ребенком до достижения им возраста полутора лет

 

ния им возраста полутора лет

 

лутора лет

 

 

 

1,8

 

 

 

3,6

 

 

5,4

 

за периоды, имевшие место до 1 января 2015 года

 

 

коэффициент, для исчисления размера страховой пенсии по случаю потери кормильца равный отношению нормативной продолжительности страхового стажа умершего кормильца (в месяцах) по состоянию на день смерти кормильца, к 180 месяцам. При этом нормативная продолжительность страхового стажа до достижения умершим кормильцем возраста 19 лет составляет 12 месяцев и увеличивается на 4 месяца за каждый полный год возраста начиная с 19 лет, но не более чем до 180 месяцев;

К = (12 + (В — 19) х 4) / 180

коэффициент, для исчисления размера страховой пенсии по случаю потери кормильца равный количеству нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца по состоянию на день, с которого назначается страховая пенсия по случаю потери кормильца соответствующему нетрудоспособному члену семьи

 

 

 

Формула определения размера

)

 

СПК

 

ПК

по состоянию на 31 декабря 2014 г.

Т

 

отношение нормативной продолжительности страхового стажа кормильца (в месяцах) по состоянию на день его смерти к 180 месяцам

количество нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца, являющихся получателями указанной пенсии, установленной в связи со смертью этого кормильца по состоянию на день, с которого назначается трудовая пенсия по случаю потери кормильца соответствующему нетрудоспособному члену семьи.

 

Особенности определения размера трудовой пенсии по СПК

 

Основания

Особенности

 

2

— размер трудовой пенсии по случаю потери кормильца;

учтенного по

состоянию на день его смерти;

(228 мес.)

трахового стажа кормильца

(одного родителя) (в месяцах) по состоянию на день его смерти к 180

месяцам.

К = (12 + (В — 19) х 4) / 180

В – возраст умершего кормильца по состоянию на день смерти

(одного родителя), являющихся получателями указанной пенсии, установленной

в связи со смертью этого кормильца (этого родителя) по состоянию на день, с

которого назначается трудовая пенсия по случаю потери кормильца

соответствующему нетрудоспособному члену семьи;

родителя) учтенного по

состоянию на день его смерти;

— отношение нормативной продолжительности страхового стажа кормильца

(другого родителя) (в месяцах) по состоянию на день его смерти к 180

месяцам.

— количество нетрудоспособных членов семьи умершего кормильца

(другого родителя), являющихся получателями указанной пенсии, установленной

в связи со смертью этого кормильца (этого родителя) по состоянию на день, с

которого назначается трудовая пенсия по случаю потери кормильца

каждому ребенку умершей одинокой матери

П = [2 x ПК / (Т x К)] / КН

 

— размер трудовой пенсии по случаю потери кормильца;

 

— сумма расчетного пенсионного капитала умершей одинокой матери

 

— количество месяцев ожидаемого периода выплаты пенсии по старости

 

— отношение нормативной продолжительности страхового стажа умершей одинокой матери (в месяцах) по состоянию на день ее смерти к 180 месяцам.

 

если трудовая пенсия по случаю потери кормильца устанавливается в связи со смертью лица, которому на день смерти была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности

 

/ КН

фиксированного базового размера этой части) или размер трудовой пенсии по

инвалидности (без учета фиксированного базового размера этой пенсии),

установленный умершему кормильцу по состоянию на день его смерти

каждому ребенку

потерявшим (потерявшему) обоих родителей, одному из которых на день смерти была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности

 

2

— размер трудовой пенсии по случаю потери кормильца;

 

— сумма расчетного пенсионного капитала умершего кормильца (одного родителя), которому на день смерти не была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности

 

— количество месяцев ожидаемого периода выплаты пенсии по старости

 

трахового стажа кормильца (одного родителя) (в месяцах), которому на день смерти не была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности, по состоянию на день его смерти к 180 месяцам.

 

(одного родителя), являющихся получателями указанной пенсии, установленной

в связи со смертью этого кормильца (этого родителя) по состоянию на день, с

которого назначается трудовая пенсия по случаю потери кормильца

соответствующему нетрудоспособному члену семьи;

 

фиксированного базового размера этой части) или размер трудовой пенсии по

инвалидности (без учета фиксированного базового размера этой пенсии),

установленный умершему кормильцу (другому родителю) по состоянию на день

его смерти;

 

(другого родителя), являющихся получателями указанной пенсии, установленной

в связи со смертью этого кормильца (этого родителя) по состоянию на день, с

которого назначается трудовая пенсия по случаю потери кормильца

соответствующему нетрудоспособному члену семьи

каждому ребенку, потерявшему обоих родителей, каждому из которых была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности

2

 

каждому ребенку

умершей одинокой матери, которой на день смерти была установлена страховая часть трудовой пенсии по старости или трудовая пенсия по инвалидности

х 2) / КН

 

 

 

Формула определения величины расчетного пенсионного капитала

 

ПК

1

хованного лица, исчисленного в соответствии со ст. 30 Закона о трудовых пенсиях

СВ

сумма валоризации (с. 30.1 Закона о трудовых пенсиях)

» периоды

 

 

Формула определения величины расчетного пенсионного капитала

застрахованного лица (до 1.01.2002 г.)

 

Формула

Условные

обозначения

Расшифровка условных

5,6111377

тала застрахованного лица (до 1.01.2002 г.)

РП

 

расчетный размер трудовой пенсии

 

450 руб.

 

конодательством РФ на 1 января 2002 г.

К

отношение нормативной продолжительности страхового стажа кормильца (в месяцах) по состоянию на день его смерти к 180 месяцам.

К = (12 + (В — 18) х 4) / 180

 

)

Формула

Условные

обозначения

Расшифровка условных

РП = СК x ЗР / ЗП x СЗП

расчетный размер трудовой пенсии

СК

ЗР

ЗП

ЗР / ЗП

учитывается в размере не свыше 1,2.

Исключения:

Для лиц, проживавших по состоянию на 1 января 2002 года в районах Крайнего Севера и приравненных к ним местностях ЗР / ЗП учитывается в следующих размерах:

не свыше 1,4 — для лиц, проживавших в указанных районах и местностях, в которых к за-работной плате работников установлен районный коэффициент в размере до 1,5;

не свыше 1,7 — для лиц, проживавших в указанных районах и местностях, в которых к за-работной плате работников установлен районный коэффициент в размере от 1,5 до 1,8;

СЗП

жденная Правительством Российской Федерации (1 671 рубль 00 копеек).

 

)

Формула

Условные

обозначения

Расшифровка условных

 

РП = ЗР x СК

РП

 

расчетный размер трудовой пенсии

ЗР

среднемесячный заработок застрахованного лица за 2000 — 2001 годы либо за любые 60 месяцев работы подряд

СК

коэффициент

 

 

Сумма валоризации величины расчетного пенсионного капитала

СВ

щего трудового стажа, приобретенного до 1 января 1991 года.

 

» периоды

 

Обозначение

СВН = СГ * ПГ + СГ * ПМ / 12 + СГ * ПД / 360

СВН

 

 

 

СГ

 

 

 

 

 

 

ПГ

 

ПМ

 

ПД

» периоды

 

стоимость страхового года на дату установления (назначения, перерасчета) страховой части трудовой пенсии (17328 рублей 48 копеек)

 

полные годы

 

полные месяцы

 

полные дни

 

 

КОЭФФИЦИЕНТ

ПОВЫШЕНИЯ ИНДИВИДУАЛЬНОГО ПЕНСИОННОГО КОЭФФИЦИЕНТА

ПРИ ИСЧИСЛЕНИИ РАЗМЕРА СТРАХОВОЙ ПЕНСИИ

 

1,68

 

Стоимость пенсионного коэффициента

СПК

 

Стоимость пенсионного коэффициента — стоимостной параметр, учитываемый при определении размера страховой пенсии, отражающий соотношение суммы страховых взносов на финансовое обеспечение страховых пенсий и трансфертов федерального бюджета, поступающих в бюджет Пенсионного фонда Российской Федерации в соответствующем году, и общей суммы индивидуальных пенсионных коэффициентов получателей страховых пенсий.

(ч. 10 ст. 15 Закона N 400-ФЗ). Эта величина будет индексироваться два раза в год (ч. 20 ст. 15 Закона N 400-ФЗ):

— с 1 февраля — с учетом уровня инфляции;

— с 1 апреля — с учетом уровня доходов ПФР.

 

СПК

ФВ

 

Лицам, проживающим в районах Крайнего Севера и приравненных к ним местностях, повышение фиксированной выплаты к страховой пенсии устанавливается в сумме, равной увеличению фиксированной выплаты к страховой пенсии, увеличенной на соответствующий районный коэффициент, устанавливаемый Правительством Российской Федерации в зависимости от района (местности) проживания, на весь период проживания указанных лиц в этих районах (местностях).

 

СЭС_СНС

II. НАЦИОНАЛЬНОЕ СЧЕТОВОДСТВО

7. Основные понятия, группировки и классификации в системе национальных счетов (СНС)

гории

Группировки и классификации в СНС

гории

вание и т.д.

мости.

му национальных счетов (которая возникла более 60 лет).

.

:

ределенного набора таблиц и счетов;

рования.

лью приведения их в соответствие с определениями СНС.

рядочивания (СНС), необходима:

ской политики;

руют их предприятия и компании;

трудничества.

Концепции, на которых базируется СНС.

сти:

— производство товаров, включая товары для собственного потребления;

— оказание услуг для реализации;

ционных фондов, страховых компаний);

— оказание нерыночных услуг органами государственного управления;

ги в области здравоохранения, образования);

— оказание услуг наемной прислугой;

— оказание жилищных услуг собственниками жилищ для собственного потребления.

нию в ВВП.

го дома.)

личных факторов производства в создании стоимости. Согласно данной концепции земля, капитал и труд являются основными факторами производства.

.

географической к экономической территории относятся также:

сурсов и т. п.;

лей.

рии страны больше года.

гиями.

тов.

 

мической территории данной страны, так и за ее пределами.

ми.

рому имеется статистическая информация о затратах и выпуске продукции.

ным производством.

нальных счетов

Экономика любой страны — это система с определенной структурой. Изучение этой структуры возможно только на базе группировок и классификаций. В СНС различают следующие классификации:

институциональных единиц по секторам экономики;

отраслей экономики;

экономических операций;

активов и пассивов;

товаров и услуг;

налогов и субсидий;

нию расходов.

ки:

водства).

ставлении их на определенных условиях инвесторам

лицам или группам населения (образование, здравоохранение и т.д.).

ции).

щее хозяйство людей (не обязательно родственников).

Иногда добавляют в качестве шестого сектора «остальной мир».

цией (МСОК), одобренной статистической комиссией ООН в 1993г.

предполагает следующие группы:

— операции с товарами и услугами;

— распределительные операции;

— операции с финансовыми инструментами;

— прочие записи по счетам накопления.

та).

пы:

шенные в рамках данного периода:

— счет производства;

— образования доходов;

дов;

— счет вторичного распределения доходов;

— счет использования располагаемого дохода;

— счет перераспределения доходов в натуральной форме;

— счет использования скорректированного располагаемого дохода;

торых переходят на следующий период:

— счет операций с капиталом;

— финансовый счет;

сивов);

тельства, а также чистую стоимость капитала.

.

Для каждой отрасли составляется только два счета: счет производства и счет образования доходов.

особо выделяются счет товаров и услуг и счета

— счет товаров и услуг «остального мира»;

ного мира»;

— счет операций с капиталом «остального мира»;

— финансовый счет «остального мира».

Контрольные вопросы

ции?

2. Что понимают под системой национальных счетов и в чем ее отличие от бухгалтерского учета?

3. Кто пользуется информацией, содержащейся системе национальных счетов?

ональных счетов?

нальных единиц?

6. Назовите основные группы счетов.

7. Какие счета составляют для «остального мира»?

 

 

 

 

 

 

8. Система показателей результатов экономической и финансовой деятельности в системе национальных счетов

зование доходов.

– это совокупные величины, позволяющие измерять результаты функционирования всей экономики с определенной точки зрения. Они служат для целей макроэкономического анализа и сопоставлений во времени и по регионам.

Одни агрегаты можно выводить напрямую как суммарные итоги по определенным операциям в СНС; это относится, например, к конечному потреблению, валовому накоплению основного капитала и отчислениям на социальное страхование. Другие агрегаты можно выводить путем суммирования балансирующих статей соответствующих счетов по институциональным секторам, это относится, например, к добавленной стоимости, сальдо первичных доходов, располагаемому доходу и сбережению.

1) Валовой (чистый) внутренний продукт (ВВП/ЧВП)

ния).

Объем ВВП часто интерпретируется как показатель размера рынка, т.к. он измеряет совокупную стоимость конечных товаров и услуг, производимых в данной стране за тот или иной период.

, где ОК – потребление основного капитала.

дов.

ходы (ВП/ЧП)

вания юридического лица).

, где ОК – потребление основного капитала.

3) Валовой (чистый) национальный доход (ВНД/ЧНД)

,

финансовых произведенных материальных активов:

— проценты;

— дивиденды;

— рента;

жилые помещения доходом не является, а рассматриваются как платежи за услуги).

 

, где ОК – потребление основного капитала.

ход (ВНРД/ЧНРД)

полагает для конечного потребления и сбережения:

,

ленные за границу.

личают трансферты: текущие и капитальные.

включают:

— текущие налоги на доходы, имущество и др.;

— страховые платежи и возмещения;

., социальные пособия;

го характера;

— штрафы и др.

менными и значительными по величине операциями, связанными с приобретением или выбытием активов у участников операции. Различают следующие виды КТ:

— налоги на капитал;

— инвестиционные субсидии;

— прочие капитальные трансферты.

(ВНРД) также может быть представлен как сумма конечного потребления (КП) и валового сбережения (ВС): ВНРД= КП + ВС.

ального и коллективного потребления.

, где ОК – потребление основного капитала.

5) Валовое (чистое) накопление (ВН/ЧП)

тов антиквариата и т.д.).

новных фондов.

те инфляции (так называемая холдинговая прибыль).

ции.

ление основного капитала.

6) Валовое (чистое) национальное сбережение (ВНС/ЧНС)

ния. Рассчитывается по формуле: ВС = ВНРД – КП.

, где ОК – потребление основного капитала.

7) Чистое кредитование/чистое заимствование

(-) – объем финансовых ресурсов, временно предоставленных данной страной (сектором) другим странам или временно полученных от них на возмездной основе.

стиций:

— валовое накопление основного капитала;

— изменение запасов материальных оборотных средств;

— чистое приобретение ценностей;

ния полезных ископаемых и т.д.);

ские права и т.д.).

сурсов, полученных на возмездных условиях резидентами данной страны из-за границы.

8) Национальное богатство

зательств.

тивов страны за вычетом обязательств.

:

1. Произведенные

1.1. Материальные активы

новной капитал

1.1.2. Запасы

1.1.3. Ценности

вары длительного пользования

тал)

мых

1.2.2. Программное обеспечение ЭВМ

ства

активы

2. Непроизведенные

тивы

2.1.1. Земля

2.1.2. Богатства недр

сы

2.1.4. Водные ресурсы

ные активы

вы

тенты

2.2.2. Договоры аренды

2.2.3. Гудвилл

ные активы

вов:

ва заимствования

2. Валюта и депозиты

3. Ценные бумаги, кроме акций

4. Займы

го капитала

зервы

торов

стиции

 

Контрольные вопросы

В чем отличие ВВП от ВНД?

Чем отличаются показатели, рассчитанные на валовой и чистой основе?

Что представляют трансферты в СНС?

Что включает валовое накопление?

стое заимствование».

Как классифицируют экономические активы в СНС?

 

и анализа счетов

9.1. Правила ведения записей в счетах

9.2. Секторальные счета

9.3. Другие группы счетов

9.4. Пример построения национальных счетов

9.1. Правила ведения записей в счетах

дела «ресурсы».

Балансирующие статьи счетов

Наименование счета

расли) экономики

Счет производства

Валовая добавленная стоимость

ходов

ды

ходов

Сальдо первичных доходов

ходов

Располагаемый доход

ральной форме

Скорректированный располагаемый доход

ходов

Сбережение

лом

(+),

(-)

Балансы активов и пассивов

Чистая стоимость капитала

Счет товаров и услуг

***

Национальные расходы

9.2. Секторальные счета

тов:

1) счета текущих операций;

2) счета накопления;

3) балансы активов и пассивов.

включают 7 счетов:

го дохода.

Счет производства

Использование

Сумма

Ресурсы

ление

мость

(3 = 1-2)

 

ных ценах

 

но

 

Итого ресурсов

 

тала.

ходов в раздел «ресурсы».

Основные направления анализа счета производства:

производственным методом.

:

;

ется выражение:

.

му:

;

.

пользование индексной системы.

гов.

ются:

сти к валовому выпуску:

.

.

ного типа.

Счет образования доходов

Использование

Сумма

Ресурсы

ков

порт (включая налоги на продукты)

ходы

)

 

ь

дукты)

Итого использовано

 

сов

 

Оплата труда состоит из двух компонентов – заработной платы и отчислений на социальное страхование.

ты труда).

дел «ресурсы».

дов:

.

ются:

тала;

);

ловой прибыли (ВП).

ции известного уравнения:

П + V + m,

где P — стоимость всего продукта.

ого, что:

.

ходов.

= ОТ/ВДС.

:

мики;

ли.

мы.

Счет распределения первичных доходов

Использование

Сумма

Ресурсы

ности переданные

ты)

дов

5 + 6 ))

 

ходы

ков

ты)

сти полученные

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

сы».

тов, временно работающих в данной стране.

Счет вторичного распределения доходов

Использование

Сумма

Ресурсы

реданные

ход

)

 

ходов

ты полученные

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

дел «ресурсы».

ричного распределения доходов:

дов;

2) определение соотношения между статьями:

ра» и переданные ему;

ра» и переданные ему.

ления движения средств (за рубеж или из-за рубежа);

теля страны;

онального располагаемого дохода.

Счет использования располагаемого дохода

Использование

Сумма

Ресурсы

тала

ление

4. Сбережение (4 = 1 — 2 — 3)

 

ход

 

Итого использовано

 

сов

 

 

ганизаций, обслуживающих домашние хозяйства.

ние».

 

 

Счет перераспределения доходов в натуральной форме

Использование

Сумма

Ресурсы

ные

ход

(4 = 1 + 2 — 3)

 

ход

ные

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

пам лиц.

ного счета.

го дохода

Использование

Сумма

Ресурсы

тала

.:

-домашних хозяйств;

ждений;

зяйства.

ние (4 = 1 – 2 — 3)

 

ход

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

питалом в раздел «ресурсы».

Балансирующая статья счета совпадает с балансирующей статьей счета использования располагаемого дохода.

ляют рассчитать:

нальным сбережением;

ства;

жения;

тами СНС.

включают три счета:

1) счет операций с капиталом; 2) финансовый счет; 3) счет других изменений в объеме активов.

ного счета.

ние на различные виды капитальных затрат.

ли:

тальному миру;

жений;

ний;

4) соотношение чистых долгов или кредитов и ВВП;

5) темпы роста всех статей счета;

сти счета;

скими агрегатами.

Счет операций с капиталом

Изменение в активах

Сумма

ла

ла

ротных средств

ченные

риальных)

6 = 1+2- (3+4+5+5+6+7))

 

ние

ты (+)

(-)

Итого

 

Итого

 

регистрируются не сами финансовые активы или финансовые обязательства, а их изменения за период. Статьи в счете расположены в порядке убывания ликвидности соответствующих активов.

стоят:

лении темпов ее изменения;

ций;

в определении объема важнейших статей счета в расчете на душу населения.

Финансовый счет

Изменение в активах

Сумма

ла

имствования

9. Депозиты и наличность

ций)

11. Ссуды

12. Акции

ховых компаний

14. Другие счета дебиторов

 

вание

2. Депозиты и наличность

ций)

4. Ссуды

5. Акции

ний

7. Другие счета кредиторов

Итого

 

Итого

 

Счет других изменений в объеме активов

Изменение в активах

Сумма

тельствах и чистой стоимости капитала

тера

 

ра

Итого

 

Итого

 

жары, наводнения и т.д.).

Баланс активов и пассивов

тивы

3. Обязательства

 

туру имеющихся ресурсов (активов), финансовые обязательства, а также чистую стоимость капитала.

9.3. Другие группы счетов

ций особо выделяют счет товаров и услуг и счета «остального мира».

Счет товаров и услуг

Использование

Сумма

Ресурсы

ление

ление

7. Валовое накопление

луг

дение

( 9 = 1+2+ (3 – 4) — 5 – 6 -7 -8)

 

ных ценах

луг

дукты и импорт

(-)

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

Счет товаров и услуг составляется на основе данных других счетов:

ления, чистых налогов;

тели конечного потребления и т.д.

шающая 5% от ВВП.

Данные счета товаров и услуг используется для расчета ВВП методом конечного использования.

Счета «остального мира» включают:

— счет товаров и услуг «остального мира»;

ного мира»;

— счет операций с капиталом «остального мира»;

— финансовый счет «остального мира».

двум целям. Во-первых, она призвана содействовать странам в развитии собственных систем национальных счетов. Другая цель – облегчить международную сопоставимость национальных счетов различных стран. Новым направлением в решении задачи по интегрированию статистической информации стали работы по воссозданию динамических рядов макроэкономических показателей или их реконструкции.

Счет товаров и услуг «остального мира»

Использование

Сумма

Ресурсы

луг

Экспорт товаров

Экспорт услуг

 

гам «остального мира»

 

луг

Импорт товаров

Импорт услуг

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

тального мира»

Использование

Сумма

Ресурсы

зидентами

ра»

 

го мира»

 

ра»

Текущие налоги на доходы и имущество

Социальные пособия

ты

ра»

 

ра»

Оплата труда

ному миру»

ру»

му миру»

ды и имущество

Социальные пособия

Прочие текущие трансферты

Итого использовано

 

Итого ресурсов

 

ра»

вов

 

Сумма

тала

 

 

ра»

 

вание (-)

 

ра»

ра»

ру»

 

 

 

Финансовый счет «остального мира»

Изменения активов

 

ма

питала

 

 

тивов

 

ние (-)

зательств (3= 1-2)

Итого

 

Итого

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9.4. Пример построения национальных счетов

.

Выпуск товаров и услуг в основных ценах

Промежуточное потребление

Оплата труда

ной страны

гих стран

ной страны

Налоги на производство и импорт (включая налоги на продукты)

Налоги на продукты и импорт

дукты)

Субсидии на продукты и импорт

Доходы от собственности

от «остального мира»

«остальному миру»

Расходы на конечное потребление

— домашних хозяйств

правления

ства

Валовое накопление основного капитала

Изменение запасов материальных оборотных средств

Чистое приобретение ценностей

Экспорт

,0

7,5

0

,0

,0

0

0

5

 

5

 

0

0

 

,5

5

5

0

5

,0

0

Решение:

Счет производства

Использование

сумма

Ресурсы

ление

нах

5= 1+ (2 — 3) -4

1517,5

 

 

0

ных ценах

2.Налоги на продукты и импорт

порт (-)

3187,0

 

286,0

 

Итого использовано

5

Итого ресурсов

5

 

 

 

 

Счет образования доходов

Использование

сумма

Ресурсы

ков

ты)

5. Валовая прибыль экономики и валовые смешанные доходы

(5 = 1+2 – (3+4))

920,0

 

335,0

 

715,5

1. ВВП в рыночных ценах

дукты)

1843,0

 

Итого использовано

0,5

Итого ресурсов

0,5

Счет распределения первичных доходов

Использование

сумма

Ресурсы

ру»

сидии на продукты)

7. Валовой национальный доход

5 + 6 ))

0

 

 

5

 

 

0

ходы

ков

водство и импорт (включая налоги на продукты)

ные от «остального мира»

,5

 

0

 

0

 

 

Итого использовано

5

Итого ресурсов

5

Счет товаров и услуг

Использование

сумма

Ресурсы

ление

ление

7. Валовое накопление

ние

(9 = 1+2+ (3 — 4) — 5 – 6 -7 -8)

,5

 

5

 

5

0

0

1. Выпуск в основных ценах

луг

ты и импорт

порт (-)

0

0

 

0

Итого использовано

5

Итого ресурсов

5

Контрольные вопросы

тов?

мики?

Какие статьи входят в счет производства?

водства.

вания доходов?

го распределения доходов?

пользования скорректированного располагаемого дохода?

вов?

Укажите принципы построения балансов активов и пассивов.

Как балансируется счет товаров и услуг?

10. Валовой внутренний продукт (ВВП)

10.1. Понятие ВВП и методы его исчисления

10.2. Виды цен, применяемые в СНС и методы переоценки ВВП

10.3. Пример расчета ВВП по данным СНС

10.1. Понятие ВВП и методы его исчисления

водства центральным макроэкономическим показателем является валовой внутренний продукт (ВВП).

тала.

Методы исчисления валового внутреннего продукта (ВВП).

зования.

номики.

ных ценах.

мулам:

+ НПИ – СПИ

+ НДС – ЧНИ

ля,

НПИ – сумма всех налогов на продукты и импорт,

сумма всех субсидий на продукты и импорт,

НДС – сумма налогов на добавленную стоимость,

порт).

– ПП.

являются:

— выпуск продуктов;

— выпуск рыночных услуг;

— выпуск нерыночных услуг;

— косвенно измеряемые услуги финансового посредничества.

ных услуг.

тают из итога ВДС по экономике в целом.

ВВП = ∑ ВДС – КИУФП + ЧНПИ,

где ЧНПИ – чистые налоги на продукты и импорт (налоги за вычетом субсидий).

.

ные доходы (ВП):

+ ВП

, где статья «валовая прибыль и валовые смешанные доходы» является балансирующей статьей.

ров и услуг (Э — И):

ВВП = КП + ВН + (Э – И)

.

оценки ВВП

дующие виды цен:

чающая субсидии на продукты.

чающая субсидии на продукты.

порт.

Различия между видами цен, используемыми в СНС следующие:

1. Оплата труда

2. Промежуточное потребление

3. Валовая прибыль

4. Чистые налоги на производство

5. Чистые налоги на продукты

6. Торгово-транспортная наценка

1+2+3+4+5+6=рыночная цена конечного потребления

 

 

 

 

Методы переоценки ВВП.

0.

(на основе индекса цен):

.

ных ценах):

,

четного периода;

ного периода;

ного периода.

дексу-дефлятору ВВП.

2) Метод экстраполяции:

.

3) Метод прямой переоценки:

количество произведенной (использованной) продукции умножается на соответствующие постоянные цены.

в постоянных ценах элементов затрат.

женных в одних и тех же постоянных ценах:

нах;

– объем ВВП текущего периода в постоянных ценах.

10.3. Пример расчета ВВП по данным СНС

По данным примера, рассмотренного в п. 9.4, рассчитать ВВП (тремя способами).

Решение:

:

= 3187,0 – 1517,5 + 286,0 — 112,5 = 1843,0.

пределительным методом:

= 905,0 + 15,0 + 335,0 – 127,5 +715,5 = 1843,0.

:

ВВП = КП + ВН + (Э – И) = (780,5 + 210,5 +108,5) + (445+224,5+20) + (460 – 406) = 1099,5 + 689,5 + 54 = 1843,0.

Все три метода дают одинаковые результаты расчета ВВП.

 

31

 

Открытый урок по окружающему миру Куликовская битва

Куликовская битва»

, с моделями изучаемых объектов и явлений окружающего мира.

вступать в речевое общение, пользоваться учебником.

http://download8.proshkolu.ru

Куликовская битва, Дмитрий Донской

рганизационная структура (сценарий) урока

взаимодействия

Промежуточный

еятельности

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

опорных

Эмоциональная, психологическая мотивационная подготовка учащихся

материала

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

домашнего задания: фронтальный опрос.

Страницы истории Отечества.

-Улыбнитесь друг другу. Улыбнитесь гостям.

(Г. Ладонщиков)

 

только история должна и может дать нам спокойный и честный ответ на вопрос: “Что составляет славу и гордость на жизненном пути народа, а что – бесчестие и позор?”

Каждое поколение, как и каждый человек, учится на своём собственном опыте, на своих ошибках. И всё же история былых времён должна учить всех нас. Ведь в этом заключается её главное предназначение. Важно лишь правильно воспринять её уроки.

(Слайд №1)

 

 

 

А сейчас обратимся к прошлому и вспомним, главные события, с которыми мы с вами уже познакомились.

материала.

 

1.В какой группе перечислены города, наиболее удалённые от Орды

, Киев, Переславль; 

в) Рязань, Козельск, Смоленск.

2. Что в переводе с древнерусского означает слово «Калита»?

) кошель.

алите стал центром русского княжества?

) Москва.

4. Какие территории Руси стали центром её возрождения после нападения захватчиков?

) северо-восточные.

алите?

) не менялась.

6. В каком веке возник Троицкий монастырь?

.

алите стали возводить соборы?

) из кирпича.

8. В какой группе перечислены ремесленники, изготавливающие вооружение и доспехи?

) камнерезы, кузнецы, кожевники;

) бронники, кольчужники, щитники.

алите?

) из кирпича.

10. Как называлось место торговли возле Кремля?

а) базар;            б) рынок;               в) торжище.

11. Что получили в наследство от Ивана Калиты московские князья?

а) соболью шубу;     б) Золотой перстень;     

.

Фронтальная, индивидуальная

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

рганизация рабочего места

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Игра «Найди свою пару»

 

 

 

 

 

 

-Прочитайте части предложений из первого столбика  и найдите их продолжение во втором.

 

Фронтальная, индивидуальная.

 

 

 

 

 

 

аналогию; поиск и выделение необходимой информации, выбор наиболее эффективных способов решения задач, планирование, прогнозирование; структурирование знаний; осознанно и произвольно строят речевое высказывание.

планируют и контролируют учебные действия, замечают допущенные ошибки;

осознают правило контроля и успешно используют его в решении учебной задачи; принимают и сохраняют цели и задачи учебной деятельности.

Коммуникативные:

точностью; формулируют и аргументируют свое мнение в коммуникации; учитывают разные мнения, координируют в сотрудничестве разные позиции; используют критерии для обоснования своего суждения; достигают договорённости и согласования общего решения; осуществляют постановку вопросов; адекватно используют речевые средства для решения коммуникационных задач.

Работа с интер.

.

-На этом уроке мы ответим на вопросы истории, связанные с этим событием:

У меня на доске есть разные вопросы, выберите из них подходящие к нашему уроку.

-С кем была эта битва?

-Где живут белые медведи?

-Почему произошло это сражение?

-Где была битва?

-Как называется столица нашей Родины?

году произошло сражение?

— Как правильно питаться?

— Как происходит смена дня и ночи?

-Кто стал победителем на поле Куликовом?

-Попробуйте сформулировать тему нашего урока.

«Куликовская битва».

— Сегодня мы узнаем, как впервые, спустя 140 лет господства Орды, Русь нанесла монголо-татарам сокрушительный удар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Между тем со времен похода хана Батыя на Русь зависимость ее от Золотой Орды ослабла. Князья к хану ездили редко, дань выплачивали нерегулярно. Орда в это время ослабела и распалась на части. Так же, как между русскими князьями, между ханами начались смуты и распри. После долгих смут в Золотой Орде овладел властью воевода хан Мамай. (Слайд №3)

Сердился он на Дмитрия Ивановича, московского князя, что тот не обращал особого внимания на его требования, не хотел платить ему той дани, которую платили прежде московские князья ханам. К тому же в это время в Нижнем Новгороде была избита татарская дружина, творившая всякие насилия. Убит был и ханский посол. Никто не поехал в Золотую Орду на поклон за милостью.

охоту противиться ханской воле. Он понял, что иначе владычеству татар придет конец.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Фронтальная

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-Стал собирать Мамай огромное войско. Он хотел повторить времена Батыя, разгромить Русь.

-Московский князь Дмитрий Иванович хорошо понимал, что для успешной борьбы с монголо-татарами все русские княжества должны объединить свои силы. Князь Дмитрий разослал по всей Русской земле скорых гонцов со своими грамотами.

(Слайд №5, №6)

— За 30 дней собралось такое войско, какое еще никогда не собиралось на Руси. Тут были дружины почти всех русских князей, а также ополчения разных городов. Главные дружинники явились во всеоружии.

Сообщение ученика. (Слайд №7, №8)

Вооружение того времени было очень тяжелое, с головы до ног воины были покрыты доспехами из меди и железа. На тело надевали броню – кольчугу (рубахи до колен из плотно сплетенных мелких железных колец). Употреблялись еще дощатые кафтаны или одни только нагрудники из сукна, с нашитыми на них маленькими железными дощечками. На голове носили шлемы. Для защиты лица от сабельных ударов к шлему приделывалось забрало. У некоторых сзади прикреплялась кольчужная сетка для прикрытия ушей, шеи и плеч. Однообразия в вооружении не было, всякий имел доспехи по своему желанию и достатку.

Главным наступательным оружием были копья и стрелы, они были у каждого воина. Кроме этого – мечи, кинжалы, ножи, сабли и топоры.

, и Бог будет тебе помощником!» Затем наклонился к князю и тихо добавил: «Ты победишь».

.

(Слайд №9)

 

Физминутка.

 

И вот великий князь Дмитрий двинул свою рать против непобедимого до того врага. Давайте обратимся к карте и посмотрим путь Дмитрия с войском к месту сражения на Куликово поле.

(Работа с картой по учебнику с. 73)

-Почему так называлось это поле? ( По названию птиц, которые там водились)

лью это было сделано?

(Мнения детей.)

-Выберите возможный вариант ответа на вопрос: «Почему Дмитрий Иванович после переправы русских войск через реку приказал сжечь мосты?»

 

Чтобы никто и не думал о возможности отступления.

­му войску.

(Ответы детей.)

(Слайд №10)

 

— Закройте глаза представьте себе ночь накануне сражения.

 

“Тогда всю ночь волки выли страшно. Вороны день и ночь каркали. От такого страха богатырские сердца людей смелых стали укрепляться и воодушевляться. И страшно им было думать о возможной смерти на утро. И вечная жажда свободы одолевала страх, внушала бесстрашие”

 

.

(Слайд №11) Работа по картине Александра Бубнова “Утро на Куликовом поле”.

(Страх перед неизвестностью.)

— Каждому из них надо преодолеть свой страх, каждому из них понятно, что…

жизни! Лучше бы вовсе не идти на брань, чем, пришедши сюда и ничего не сделавши, назад возвращаться”.

 

– А сам князь как поступает?

Дмитрий объехал ряды воинов, призывая их постоять за Русь со словами:

(Слайд №12)

Дмитрий Иванович решил принять участие в сражении и, переодевшись в одежду простого воина, встал во главе войска.

Существует легенда, что сражение началось с поединка двух воинов – богатырей. Что такое поединок?

– не просто единоборство двух воинов. По понятиям тех времён – в поединке решалась судьба, а судьба – не что иное, как суд бога, а потому и побеждает представитель того воинства, на чьей стороне бог.

на всём скаку. Кони их едва устояли, а оба воина насмерть поразили друг друга.

(Слайд № 13, Слайд №14- просмотр фрагмента мультфильма)

И сразу же началась жестокая битва. Звуки боя были слышны далеко вокруг. Князь Дмитрий сражался наравне со всеми.

В сражение ринулись огромные силы. Задыхаясь от тесноты, многие воины гибли под копытами коней.

 

И страшно было видеть, как две великие силы сходились на кровопролитие, на неминуемую смерть: татарское войско, темнеющее во мраке, мрачное, и русская рать в светлых доспехах, как великая река лилась, как море зыбилась, и солнце светило, сияло над ними, испуская на них свои лучи”.

(Слайд №15)

рия, принявший обличие князя.

— А что же великий князь?

мя сражения.

-Ребята, кому интересна дальнейшая судьба князя, найдите дополнительную информацию и подготовьте

к следующему уроку.

-А сейчас мы просмотрим ход Куликовской битвы.

(Слайд №16)-анимированная карта

 

Войско Мамая было разгромлено. Победа русских была полной.

Как вы думаете, как стали называть Дмитрия Ивановича? Почему? (Слайд №17)

Но к чувству торжества и ликования примешалась горечь и скорбь по убитым. (Слайд №18)

 

До самого низовья.

— Русские воины заплатили большую цену за эту победу. Неделю они «стояли на костях», погребая погибших.

 

В погожий осенний день князь Дмитрий Иванович с войском торжественно, под колокольный звон вступил в Москву. Долгожданную победу праздновали долго и широко.

С победой у русского народа появилась крепкая надежда освободиться от власти Орды. Эту надежду люди связывали с именем Дмитрия Донского – так народ в память победы на Дону стал называть тридцатилетнего князя.

Но лишь сто лет спустя обрели русские земли полную независимость от Орды.

Несмотря на поражение, на Куликовом поле, враг был ещё силён и многочислен. Набеги ордынцев на Русь продолжались. Благодаря Куликовской битве был уменьшен размер дани Золотой Орде. Но враги уже избегали меряться силой с Русью в больших сражениях.

В честь всех погибших на Куликовом поле поставлен этот памятник-музей. ( Слайд №19)

Историки считают, что на Куликовом поле билось около 150 тыс. русских воинов, потери татар —  200 тыс. человек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Слушают сообщение ученика, задают уточняющие вопросы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Отвечают на вопросы

 

 

 

 

 

Высказывают своё мнение

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Отвечают на вопросы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Просматривают фрагмент мультфильма, задают уточняющие вопросы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Просматривают ход Куликовской битвы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

по учебнику.

Фронтальный опрос.

 

 

 

 

 

редлагает прочитать текст в учебнике (с. 72).

Найдите на карте место Куликовской битвы.

-Проследите по карте передвижение русских и ордынских войск.

итают текст, отвечают на вопросы, выполняют задания.

 

 

 

 

Фронтальная, индивидуальная.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ланирование;структурирование

и произвольно строят речевое высказывание.

Устные ответы,

выполненные

V. Итоги

урока.

Обобщение полученных на уроке сведений.

Заключительная беседа.

— А теперь давайте подведём итог:

акое значение имела Куликовская битва?

(Слайд №21)

Куликовская битва навсегда останется одним из свидетельств русской доблести и славы. Пока мы храним память о героях, отстоявших русскую землю, пока живём так, как они — честно и с любовью к Родине, будет жить наша страна и её народ.

– Что узнали для себя нового?

– Чем вы заинтересовались и хотели бы узнать более подробно?

– Как вы оцениваете свою деятельность на уроке?

Наш урок подходит к концу, и я хочу закончить его словами поэта и военного летчика Алексея Афанасьевича Чумакова. (Слайд №22)

Вовеки славься, Русь, Россия!

И будь всегда сама собой.

Твои народы вместе – сила!

итают вывод в учебнике (с. 74).

Фронтальная, индивидуальная

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

осуществляют рефлексию способов и условий действия, контроль и оценку процесса и результатов деятельности.

понимают причины успеха/ неуспеха в учебной деятельности;

Подготовить мини сообщение о Дмитрии Донском.

 

.

Комментарии к заданию.

VII.

 

 

Открытый урок по немецкому языку в 11 классе на тему«Искусство кино. Работа над диалого

СОШ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Открытый урок по немецкому языку в 11 «б» классе на тему: «Искусство кино. Работа над диалогом».

 

 

 

Л.В.

 

 

 

 

 

 

. Год

Цели урока:

Практиковать в устной речи на базе лексического материала темы.

Учить чтению с извлечением информации из диалога.

.

Приветствие.

!

момент (тема, цели).

.

.

Фонетическая зарядка.

(Повторение новых слов стр. 124)

Речевая зарядка.

?

 

 

 

?

?

?

?

?

Film?

?

?

Film?

?

Film?

?

?

 

Text.

).

 

Есть несколько кинотеатров, в которых идут фильмы из разных стран мира, различных эпох и языков (около 5,5 фильмов). Есть фильмы советские и российские. Существуют кинозалы на 500 мест, а также кинозалы для индивидуального просмотра. Стоимость билета 5 евро.

(Реферат).

 

128-129).

.

.

 

Беседа по вопросам

und Anna?

Film?

?

Film.,

).

Я охотно пошла бы. Этот фильм я хотела посмотреть.

в главной роли.

Какой превосходный фильм!

Жаль, что фильм имеет такой печальный конец.

Но самое лучшее – это компьютерные трюки.

И без хороших актеров самая лучшая техника не производит никакого впечатления.

Да, но без компьютерной техники этот фильм не произвел бы на нас такого впечатления.

этап. Подведение итогов урока.

Открытый урок по математике Умножение на 100

Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение

г. Балаково Саратовской области

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

АВТОРСКИЙ ПРОДУКТ

МЕТОДИЧЕСКАЯ РАЗРАБОТКА

 

 

 

 

по предмету математика

класс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

,

учитель начальных классов

МБОУ СОШ № 27

 

 

 

 

2013г

 

Аннотация

 

,

15 лет

 

МБОУ «СОШ № 27 с углублённым изучением отдельных предметов» г. Балаково,

30.

 

начальные классы

нового знания

 

классе

Составлен урок, учитывая возрастные особенности учащихся.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Образовательные цели:

познакомить с приемами умножения на 100,

формировать у учащихся умения использовать полученные знания при решении примеров, уравнений, задач,

,

Цели, ориентированные на развитие личности учащегося:

развивать многообразие психических процессов: внимание, логическое мышление, математическую речь, память, восприятие, воображение,

формировать интерес к предмету,

в – памяти, внимания, мышления,

сказывать и аргументировать её,

ния кратко излагать свои мысли,

.

Воспитательные цели:

,

,

Планируемый

результат

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ожидаемые результаты:

применение умножения на 100.

формирование умения работать в группах, доказывать свою точку зрения другого ученика.

проявлять ответственность за собственный выбор и результаты своей деятельности.

мобильность, самостоятельность, толерантность, принимать точку зрения другого ученика.

умения производить рефлексию своей деятельности.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Методы и формы работы

, работа в парах, групповая.

 

Ресурсы

Компьютер, телевизор, учебник математики, тетрадь на печатной основе.

 

 

 

 

 

 

Организационная структура урока

Деятельность учителя

Деятельность учащихся

Психологический настрой детей на урок.

се легонечко вздохнем Урок математике начнем!

На нашем уроке присутствует много гостей.

-Повернитесь друг к другу и пожелайте удачи, и я желаю вам удачи!

к уроку.

.

 

— внимание, уважение к сверстникам;

 

 

 

ланирование учебного сотрудничества с учителем, сверстниками;

 

егулятивные УУД

 

 

 

 

 

отивация к учебной деятельности.

Как будем работать на уроке?

 

Сегодня на уроке, вы будете открывать новое знание, но новое знание невозможно без повторения.

 

— Поэтому начнем с повторения.

 

1.Работа в парах.

(один ученик выполняет работу, другой проверяет и оценивает).

 

слайд №1

 

 

 

 

 

слайд №2

В классе 8 мальчиков, а девочек в 2 раза больше.

 

— На какие вопросы вы сможете ответить, выполнив действия:

8*2

8*2+8

— Творчески, внимательно, дружно.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

. в 3 р.

. на 3

а 3

. на 16

. на 4

 

 

Читают задачу.

 

 

 

8*2 – сколько девочек в классе.

8*2+8 – сколько всего детей.

8*2-8 – девочек больше на 8, чем мальчиков.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

умения производить рефлексию своей деятельности.

 

 

 

— Посмотрите на доску и найдите значения выражений.

 

3*0 4*1 5*10 8*10 4*100 8*100

 

— Какие правила помогли решить выражения?

 

 

 

 

 

 

 

Какое выражение вызвало затруднение?

 

— Почему?

 

 

— Какая тема сегодняшнего урока?

 

— Какую цель поставим на уроке?

 

— Кто решил эти выражения?

 

— Как решили?

 

 

 

 

— Давайте попробуем сделать вывод.

 

 

Физминутка

Смотрят на доску и находят значения выражений.

 

 

 

 

 

— При умножении числа на 1 получается тоже число.

— При умножении любого числа на 0 получается ноль.

— При умножении числа на 10 к первому множителю приписываем один ноль.

 

 

4*100 и 8*100

 

 

Потому что мы не умеем умножать на 100.

 

Умножение на 100.

 

 

Научиться умножать на 100.

 

 

 

 

Мы поступили по правилу умножения на 10, только приписали справа 2 нуля, а не один.

 

Чтобы умножить число на 100, можно к этому числу приписать справа 2 нуля.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— самоопределение, побуждение к деятельности;

 

 

— осознанное и произвольное построение речевого высказывания в устной форме

 

 

 

ланирование учебного сотрудничества с учителем, сверстниками;

 

Работа в парах

Найдите значения выражения:

5*100 3*100 7*100 4*100 8*100 10*10 9*100 2*100

 

— У кого не было затруднений при нахождении значений этих выражений?

 

— Что значить умножить на 100?

Работают в парах.

Находят значения выражений.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— осознанное и произвольное построение речевого высказывания в устной форме

 

Работа по учебнику:

— Давайте сравним ваш вывод, с выводом учебника на стр. 100.

 

— Что вы заметили?

 

 

странице 25 №99.

— Выполните самостоятельно.

 

— Давайте проверим.

 

— Поднимите руку, кто решил без ошибок.

 

— Молодцы.

 

 

Работают по учебнику.

Сравнивают.

 

 

 

Наш вывод совпадает с выводом учебника.

 

 

 

Выполняют.

 

 

Проверяют.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

сотрудничество в поиске и выборе правильного решения

 

 

 

Деятельность учителя

Деятельность учащихся

— Что у вас вызывает затруднения на уроках математике?

 

— Как справиться с этой задачей?

 

— Тогда так и поступим,

решим задачу.

Учебник – страница 27 №111

 

— Обсуждение задачи и решение ее у доски.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Задачи.

 

 

 

Решить задачу.

 

 

Решают задачу.

 

 

 

 

Работа у доски.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Познавательные УУД

 

Деятельность учителя

Деятельность учащихся

Слайд №3

1. Самостоятельная работа с самопроверкой.

— Используя знания, полученные на уроке, найдите значения выражений.

аждому ряду дается карточка с решением примеров на умножение на 10 и на 100). Чей ряд быстрее и правильно решит выражения.

 

— Проверьте с доски.

 

Слайд №4

ыдаются конверты на каждую парту)

Если вы правильно решите примеры, записанные на каждой части квадрата, то они найдут место каждой фигуры в рисунке, составленном из частей квадрата.

.

 

 

 

 

 

 

 

Находят значения выражений.

 

 

 

 

 

Проверяют ответы.

 

 

 

 

 

Работают с конвертом.

 

 

 

 

 

 

 

Сравнивают.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

формирование умения работать в группах, доказывать свою точку зрения другого ученика.

 

 

проявлять ответственность за собственный выбор и результаты своей деятельности.

 

 

Деятельность учителя

Деятельность учащихся

— Чему новому вы научились сегодня на уроке?

 

— Достигли ли мы цели,

в начале урока?

 

 

— Какие задания были самыми интересными?

 

 

 

 

— Что было самым главным на уроке?

 

— Заканчивая урок, продолжите предложение:

— «Теперь я умею….»

 

А теперь подведем итог нашего урока.

 

Умножать на 100.

 

Да.

 

 

Находить значение выражений, творческое задание.

 

Научиться умножать на 100.

 

 

«… умножать на 100.»

 

Подводим итог.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

открытый урок по математике во 2 классе по программе Перспективная начальная школа

сумма и пРоизведение. знак «·»

Знать:

– понятие «произведение», «множитель»;

– название компонентов действия умножения.

Уметь:

– составлять произведение и переходить от него к сумме;

– распознавать первый и второй множители в произведении и понимать их смысл

Учебно-познавательный интерес к новому учебному материалу и способам решения новой задачи.

Р.:

— различать способ и результат действия.

 

П.:

;

-использовать знаково-символические средства для решения задач.

К.:

задавать вопросы необходимые для организации собственной деятельности и сотрудничества с партнёром.

Ход урока

I. Организационный момент.

— В какой стране мы с вами живем? (Россия)

-Какое главное событие в нашей стране будет в 2014 году? (Зимние Олимпийские игры)

-В каком городе будут игры? (Сочи)

Сколько цифр в записи числа 2014?- Как называются такие числа? (Четырехзначные)

на первом)

4)

на втором)

-Назовите их (1)

на третьем)

0)

-Закройте класс единиц и десятков. Какое число получилось? (20)

-Дайте характеристику этого числа:…

-Молодцы. Сегодня мы тоже будем маленькими спортсменами.

.

-Приступаем к нашим математическим заданиям, чтобы тоже одержать победу!

Я тетрадь свою открою

И наклонно положу

Я, друзья, мои не скрою

Ручку правильно держу

Сяду прямо, не согнусь

За работу я возьмусь.

-Напишите сегодняшнюю дату.

-Отгадайте загадки:

Два коня у меня,

Два коня.

По воде они возят меня.

А вода

Словно каменная!

(Коньки)

Ног от радости не чуя,

С горки снежной вниз лечу я!

Стал мне спорт родней и ближе.

Кто помог мне в этом? …(лыжи)

-Для чего нам лыжи и коньки? ( Чтобы быть здоровыми)

-Молодцы.

Физминутка

-Покажите как спортсмены и дети катаются на коньках.

-На лыжах.

-Скажите, как можно изобразить беговую дорожку при помощи геометрических фигур? ( Отрезок)

-дайте характеристику отрезка.

Слайд.1.

-Что изображено на слайде? ( Условие задачи)

Придумайте задачу.

-теперь условие начертим.

-Повторим. 1отрезок какой длины? 5см

Как узнали. Напишите решение 5 + 2 = 7 (см)

Ответ: 7см второй отрезок.

-Молодцы, вы справились с этим заданием, как настоящие спортсмены.

, только для самых смекалистых спортсменов.

Слайд 2.

группы

9 + 5

8 . 4

9 . 5

8 + 4

8 — 4

Проверка

Слайд 3.

9 . 5

8 . 4

-как называются числа при сложении

столбике.

Кто сформулирует тему урока.

-чему будем учиться на уроке.

Работа по теме урока.

Рассмотрите рисунок.

-Кого вы видите? ( Спортсменов)

-Кто знает эти виды спорта?

завоевали на олимпиаде по 2 медали. Сколько медалей завоевали спортсмены?

-назовите условие задачи.

_ требование.

-Кто составит решение? 2 + 2 + 2 =6

3 слагаемое

одинаковые)

-Запишем решение.

-Ребята. Сложение одинаковых слагаемых можно записать другим знаком.

-Немного отдохнем

(ленивые восьмерки, покачивание головой, зарядка для глаз, закрыли глазки)

-Работают самые внимательные

-Что изменилось?

Запишем:

3 + 3=6

ругому. 3.2 =6

2. закрепление.

сам. работа Проверка

№2 у доски 1, 2 столбик, 3 –самопроверка.

абота

V. Итог урока.

– Что нового узнали на уроке?

– Каким действием можно записать сложение одинаковых слагаемых? Как называется это выражение?

-сегодня вы были настоящими спортсменами.

И каждый спортсмен получит настоящую награду. Какую? Оценка «5»

Анализ работы на уроке.

составить и решить задачу по выражению 5 · 9.

 

Открытый урок по математике в 1 классе на тему Число и цифра 6.

 познакомить учащихся с получением числа 6.

Задачи:

ознакомить с составом числа 6, научить писать цифру 6;

развитие памяти, внимания;

воспитание интереса к математике.

с примерами, сундучок с маленьким навесным замочком, письмо-конверт, плакат «цифра 6» , рисунки сказочных героев на доске.

Ход урока

I. Организация начала урока.

Начинается урок.

На столе стоит сундук с замком.

К нам пришла посылка из страны Математики, но на сундуке висит замок, чтобы его открыть, надо выполнить различные задания.

Сказочные герои подготовили для вас задания.

1.Задание от Незнайки:

Восстановите порядок:  1,2 ,3,6,4,5,7,8,9.10

2. Задание от Мальвины.

Разложи яблоки и составь равенства.

Как получилось число 6?

3. Задание от Золушки.

Решаем цепочку:

6 – 5 + 4 — 3 – 1 + 3 — 2

принёс карточки.

Найдите значения выражений.

1 + 5

2 + 4

6 — 4

7 – 1

1 + 3 + 2

3 + 3

Какое выражение лишнее? Почему?

5. Решите задачи от Винни-Пуха.

Сколько всех, пересчитайте!

А сколько дочек?

II. Физкультминутка.

опять считать начнём.

III. «Открытие» нового знания и формулирование темы урока.

— Как вы думаете, ребята, чем мы будем заниматься сегодня на уроке?

Число 6. Цифра 6.

Наша цель сегодня – запомнить состав числа 6, научиться писать цифру 6.

Вот мы и смогли открыть посылку. В посылке находится цифра 6 и письмо от Алёнушки. Алёнушка просит помочь ей освободить её братца Иванушку. Баба-Яга подготовила задания, если их выполнить, то они смогут вернуться к себе домой.

Поможем Алёнушке?

Сначала надо открыть замок на двери избушки, он очень похож на нашу новую цифру.

Сверху крюк, внизу кружочек.

IV. Работа в тетради.

.

V. Физкультминутка для глаз.

VI. Работа по учебнику.

.

VII. Итог урока.

— С каким числом познакомились?

— С какой цифрой?

— Наш урок подошел к концу.

Открытый урок по литературному чтению, проведённый в рамках предметной недели в 4 класс

 

СОШ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

в рамках предметной недели в 4 классе

Сент-Экзюпери «Маленький принц»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

учитель Степанцова Е..Б.

 

 

 

 

 

 

 

 

Дата: ____________

Цель и задачи:

характеристику писателя по предоставленной информации.

интерес к литературе;

умение дружить, чувство ответственности за тех, кто рядом.

 

Тип урока: объяснение нового материала.

Методические приемы:

рассказ учителя,

• иллюстрация,

аналитическое чтение,

• синтез полученной информации.

Оборудование: компьютер, мультимедийное оборудование.

Ход урока

1.Создание определённой атмосферы урока.

Дети становятся в круг и берутся за руки.

Учитель: Улыбнитесь друг другу, а теперь закройте глаза и мысленно произнесите: «Я буду слушать внимательно, отвечать старательно. У меня всё получится. Обязательно!»

2. Объявление темы урока и нового раздела учебника. Постановка проблемы урока.

— Откройте учебники на с.97. Мы подошли к изучению последнего раздела учебника. Прочитайте записи название. Как называются слова, взятые в кавычки? Сколько произведений будет в разделе?

Вступительное слово учителя:

3).

Ответить на вопросы:

повести (сказочной повести)

Кто тебя выдумал, Маленький принц?

(Составление портрета – характеристики автора

 

На доске схематическая запись:

1 отличия: сказка

повесть

2. Антуан де Сент-Экзюпери – …

 

 

с 98.

(слайд 4)

(слайды 5-9)

сует.

(слайд 7)

(слайд 9)

Учитель: Что подсказывает текст посвящения об отношении Э. к детям?

Ответы уч-ся учитель на данном этапе оставляет без комментариев, лишь просит запомнить свои ответы

под песню «Маленький принц», музыка М. Таривердиева, слова Н. Добронравова.

1.Руки вверх, наклоны в стороны

2.Вращение плеч

3.Руки на пояс, повороты вправо-влево с поочерёдным открытием рук.

4.Полуприседы

 

.

Комментарии учителя к слайдам 10-13

 

…Серые стены, увитые плющом, высокая каменная башня — в раннем средневековье ее сложили из больших круглых валунов…

В начале XX века изрядно обветшавший замок приютил овдовевшую графиню Мари де Сент-Экзюпери и ее пятерых детей.

. Маленький граф любил все, что его окружало, и все любили его.

(слайд15)

тветы на вопросы

а) вопросы учебника 1 и 2 на с.102

б) вопросы учителя:

— Какой совет дали взрослые художнику Тони? (посоветовали учиться другим наукам)

— Что они убили в душе ребёнка своей чёрствостью, нечуткостью? (…я утратил веру в себя)

— Какое мнение составил автор о взрослых? (Взрослые никогда ничего не понимают сами…)

в) вопрос учебника 3

фантазёр, ранимый,

Синтез полученной информации.

Коллективное составление портрета-характеристики автора.

языков и по праву считается одной из самых читаемых книг на свете после Библии.

.

(слайд 22)

тог урока.

Какое произведение начали изучать?

Какие задачи вы должны были решить на уроке?

Смогли вы ответить на поставленные вопросы?

Молодцы!

Ответить на вопрос:

Похож ли маленький принц на маленького Тони?

 

 

 

 

Открытый урок по литературному чтению 3 класс программа Гармония Сказки простого каранд

Открытый урок по литературному чтению 3 класс программа «Гармония»:

Е. Клюев «Сказки Простого карандаша»

1. Образовательные:

– формирование способности к полноценному восприятию литературного текста;

2. Воспитательные:

– способствовать формированию нравственных качеств учащихся;

3. Развивающие:

– развивать и совершенствовать творческий потенциал учащихся;

Оборудование:

“Литературное чтение” 3 класс часть 2, листы бумаги, простой карандаш, цветные карандаши.

Ход урока

1. Организационный момент.

– Здравствуйте, садитесь. Сегодня мы отправимся в страну, надеюсь любимую вами, Литературы.

Актуализация знаний учащихся.

В этой стране мы встречались с произведениями многих писателей. И вот одни из них

(На доске название раздела закрыто)

Разговаривали вещи

какого литературного жанра мы работаем в этом разделе?

— Как называется раздел наших сказок?

что эти сказки авторские. С какой целью авторы каждой сказки писали свои произведения?

— А с какой сказкой познакомимся сегодня мы, отгадайте загадку.

3. Проблемная ситуация.

Для меня резинка, братцы, лютый враг!

Карандаш)

— Сегодня он будет главным героем нашего урока. На уроке вы познакомитесь с произведением Е. Клюева «Сказки простого карандаша».

слышали о писателе Клюеве? Давайте послушаем (рассказывает автобиографию писателя подготовленный ученик).

Сообщение сведений об авторе.

Слайд № 2: фотография писателя Е. Клюева.

Евгений Клюев – один из самых загадочных писателей современности.

Родился Е. Клюев в Твери в 1954 году. За свою жизнь приобрел много профессий: журналист, писатель, переводчик, ученый.

Е. Клюев живет сейчас в Дании, где жил когда-то Г. Х. Андерсен, и пишет замечательные сказки. Про рыбок в аквариуме, про слона в зоопарке, про маленьких кузнечика, лягушонка и аистенка, про увлекательное путешествие одного чайного пакетика. Ерунда, вроде бы, сказки – и только. Но сколько в них тайн!

автор сказки?

Клюев написал сказку Сказки простого карандаша.

— Сегодня мы должны будем помочь герою Клюева Простому карандашу найти ответы на волнующие его вопросы. И ответим на главный вопрос Почему эта сказка находится в разделе Жизнь дана на добрые дела?

Словарная работа.

к чтению этих слов с. 130

Эмоциональный настрой учащихся.

Прежде чем читать возьмите, пожалуйста, лист бумаги и простой карандаш. Закройте глаза и представьте свое настроение. Это может быть предмет или слово. Откройте глаза и нарисуйте свое настроение.

Учащиеся рисуют.

– Отложите пока свои листы в сторонку. Вы сейчас простым карандашом нарисовали свое настроение, а у писателя Е. Клюева простой карандаш писал сказки.

восприятие текста

( до слов «запрут на ключ»)

Чтение учителем или аудиозапись сказки.

как дальше будут развиваться события? Составим «Дерево предсказаний»

— Запишите свои версии и прикрепите их к нашему дереву (работа в группах)

Учащиеся записывают свои версии и прикрепляют на доску.

– Давайте проверим ваши предсказания. Прочитаем дальше.

– Давайте договоримся, что читать вы будете громко, выразительно, эмоционально.

Чтение вслух сказки детьми. Последний абзац сказки про себя.

— Понравилась ли вам сказка? Почему?

оправдались ли ваши предсказания.

что предсказывала … группа. А на самом деле? Почему ваши предсказания не сбылись?

— Какие чувства вызвала у вас эта сказка после прочтения? Почему?

Физминутка

Вот по сказке мы гуляли.

И, конечно же, устали.

Мы немного отдохнём,

Дальше в сказку мы пойдём.

Высоко поднимем руки.

Будем жить всегда без скуки.

Повернёмся вправо, влево.

Вновь работать будем смело.

1 вопрос вам задаст наш герой Простой карандаш.

опираясь на текст

Слайд – Что было самым главным в моей жизни? (ответы детей)

Учитель: Найдите в тексте главных героев сказки кроме простого карандаша?

Каким бы вы изобразили Ночник? Какие слова из текста помогли бы вам при ответе на этот вопрос?

— Какой поступок совершил Ночник? Почему он это сделал?

— Какими бы вы изобразили цветных родственников простого карандаша? — Какими были отношения простого карандаша и Цветных карандашей?

Слайд- Кем они были заперты? Почему?

Учитель: Как же сказки попали в руки людей?

выражение Сказки нельзя запреть на ключ?

и они останутся в наших душах и сердцах.

— Выберете из текста слова для характеристики Простого карандаша Каким он был?

А вы считаете Простой карандаш неудачником?

— Какой поступок совершил Простой карандаш в последний день своей жизни? Для чего он это совершил?

Слайд: Ребята карандаш снова задает вам свой вопрос:

Кто по ночам читал мои сказки?

а в последний день написал сказку о Вечной жизни?

. Составление кластера

 

Составление “Кластера”

Учащиеся вешают на доску предметные картинки с изображением героев произведения и показывают их связь стрелками.

.

– Текст сказки напечатан черно-белым шрифтом, как будто простым карандашом. А если бы вы записывали эту сказку цветными карандашами, то какие цвета бы выбрали?

В этом произведении есть столько оттенков!

Настроение грусти обычно выражается темным цветом. Прочитайте отрывок, который бы вы окрасили в темный цвет. Расскажите кратко

Настроение радости выражается светлыми, яркими красками.

Прочитайте отрывок, который создает такое настроение.

Рефлексия

Мы сегодня хорошо поработали. Сейчас подведем итог, в этом вам помогут следующие фразы. Что жизнь дана на добрые дела.

Слайд № 6:

Я понял…

– Продолжите эти фразы.

сейчас его.

Учащиеся выполняют задание, показывают свои рисунки.

Изменилось настроение? Почему7

которые задавал вам наш герой сказки.

Дом. Зад. С. 130-134 в. № 4

 

 

 

Открытый урок по литературе в 10 классе.

 

Дидактическая цель: создание условий для осознания и осмысления блока новой учебной информации.

Цели урока:

образовательные

выявить понимание учащимися внутреннего мира героев, особенностей сложных взаимоотношений персонажей в отношении к любви;

углубить представление о герое;

отрабатывать навык анализа художественного произведения;

подготовиться к сочинению;

развивающие

развивать навыки ведения дискуссии как нетрадиционного подхода к осмыслению произведения;

умение грамотно и аргументированно выражать собственную точку зрения;

развивать культуру устной монологической речи, выразительное комментированное чтение;

умение анализировать, обобщать, делать выводы, ставить и решать проблемный вопрос;

развивать индивидуальные способности учащихся;

воспитательные

прививать любовь к творчеству И. С. Тургенева;

воспитывать умение слушать и понимать других и их точку зрения;

формировать систему нравственных ценностей (уважение, любовь, сочувствие.)

Тип урока: — комбинированный.

Методы работы

на уроке:

репродуктивный;

частично-поисковый;

эвристический.

Формы организации учебной деятельности:

фронтальная;

групповая;

индивидуальная.

Средства обучения:

портреты И. С. Тургенева и П. Виардо;

Романс на стихи И.С.Тургенева «Утро туманное»

иллюстрации к произведению;

;

тетради по литературе;

тесты;

толковые словари;

видеофильм “Отцы и дети”;

стихи о любви.

Оформление доски:

тема занятия,

ключ к тесту,

критерии оценок,

проблемный вопрос.

Форма проведения урока: урок развивающего обучения.

 

 

 

 

 

Ход урока

1. Организационный момент.

Приветствие учащихся, определение отсутствующих.

— Я вижу, что все присутствуют, готовы к работе, начнём наше занятие.

Сегодня у нас присутствуют гости.

2. Актуализация опорных знаний.

№1)

 

А вот тему урока вы сформулируете сами, если, прослушав высказывание автора романа, догадаетесь, что он имел в виду:

держится и движется жизнь” (И.С. Тургенев).

Любовь в романе “Отцы и дети”.

Эпиграфом к уроку станут слова самого Тургенева:

).

 

Цифровой диктант

прочитали.

№ 5-9).

Действие романа начинается в 1859 году. 1

Николай Петрович Кирсанов не занимался в своём поместье преобразованиями. 0

Евгений Васильевич Базаров с первого взгляда не понравился дяде Аркадия Кирсанова. 1

Поводом к началу схватки между Базаровым и Павлом Петровичем Кирсановым послужила неодобрительная реплика Базарова об одном из соседних помещиков. 0

Сводного брата Аркадия звали Митей. 1

Евдоксия Кукшина и её взгляды на жизнь были интересны Евгению Базарову, т.к. в ней он видел единомышленницу. 0

Знакомство Евгения Базарова с Анной Сергеевной Одинцовой произошло на балу у губернатора. 1

Чувства Евгения Базарова, напор его страсти испугали Одинцову. 1

Дуэль с Павлом Петровичем состоялась в первый приезд Евгения Базарова в Марьино. 0

В эпилоге романа Анна Сергеевна вышла замуж по любви за одного из будущих русских деятелей. 0

В итоге: 1010101100

М., 2007)

 

3.Изучение нового материала.

Звучит романс на стихи И.Тургенева и композитора В.Абазы «Утро туманное».

а) Краткое сообщение об истории романса “Утро туманное”

Однажды, вернувшись из-за границы, в свое имение Спасское-Лутовиново, Иван Сергеевич получил письмо от женщины, с которой его связывала многолетняя сердечная дружба. Письмо было грустное, в нем говорилось о разрыве отношений, так как не осталось никакой надежды на взаимность со стороны Тургенева. Да, действительно, сердце его принадлежало другой женщине, но все равно было грустно. Возвращаясь поздней осенью из Лутовинова, вспоминая грустные строки письма и дорогие ему лица, созерцая унылый пейзаж, Иван Сергеевич и написал знаменитое стихотворение “В дороге”. Позднее на эти стихи и был написан романс “Утро туманное”.

(Приложение 1).

В романе “Отцы и дети” четыре любовных сюжета, 4 взгляда на эту проблему. Назовите, пожалуйста, эти любовные линии:

Базаров и Одинцова.

Павел Петрович и княгиня Р.

Аркадий и Катя.

№ 10).

Главный герой Базаров.

В)Прежде всего, нам нужно выяснить, какие отношения сложились у Базарова и Одинцовой и почему?

— Кто главный герой романа? ( Евгений Базаров).

— Кто он? (Составляется портретная характеристика: врач, нигилист, молодой человек, проходит испытание любовью, что отрицает?)

Учитель: образ Базарова будет неполным, если мы не рассмотрим, как он проходит главное испытание в своей жизни.

— Какие слова в теме нашего урока являются ключевыми? ( Любовь, жизнь).

 

Г)Давайте охарактеризуем отношение Базарова к женщине, опираясь на текст романа. Ребята приводят цитаты:

“Человек, который всю свою жизнь поставил на карту женской любви…, этакой человек не мужчина, не самец”;

“И что за таинственные отношения между мужчиной и женщиной? Мы, физиологи знаем, какие это отношения”.

“Свободно мыслят между женщинами только уроды”.

верно рассуждает о том, что нельзя ставить свою жизнь только на карту женской любви, а тем более нельзя раскисать от неудачи и превращаться в ни на что не способного человека.

Несмотря на это, в жизни Базарова произойдет встреча, которая опровергнет эти его теоретические рассуждения. Что это встреча? Кто эта женщина?

 

Слайд 12 Одинцова

Д)Эта женщина – Анна Сергеевна Одинцова. Каковы ваши первые впечатления об Анне Сергеевне Одинцовой?

Впервые она появляется на балу у губернатора. Аркадию она представляется в каком-то царственном ореоле. Действительно, она необыкновенно хороша собой. Главное, во всём её облике и поведении присутствовало глубокое спокойствие. В результате возникшая цепочка характеристик Анны Сергеевны – спокойна, вежливо участлива, снисходительна, холодна, строга – закономерно подводит читателя к мысли о возможном её равнодушии по отношению ко всему происходящему вокруг неё (глава 14).

лайд 14

Мать Анны Сергеевны умерла рано. Отец её – Сергей Николаевич Локтев – проигрался и вынужден был поселиться в деревне. Через некоторое время скончался и он, оставив своим дочерям крошечное наследство. Анна Сергеевна, чтобы суметь прожить в деревне, выписала к себе тётушку.

Однажды Анну увидел очень богатый человек 46 лет – Одинцов. Он предложил ей свою руку, она дала согласие. Через 6 лет он скончался, оставив всё наследство супруге.

Как ведёт себя Базаров, впервые увидев Анну Сергеевну, и меняется ли его отношение к ней?

”. Но оказываясь рядом с Одинцовой, Евгений начинает конфузиться.

как вы объясните поведение Одинцовой, которая сама подтолкнула Базарова на объяснение и сама же не приняла его любви, прикрывшись непониманием?

Фрагмент фильма.

Фрагмент фильма №1 стр.298

С самого начала между Базаровым и Одинцовой немного общего: она – герцогиня, он – лекарь; она – холодная и безмятежная, он – неравнодушный и страстный. Анна Сергеевна была любопытна в отношениях с Базаровым: ей хотелось и его испытать, и себя изведать. Но в итоге Одинцова испугалась. Основа её жизни – спокойствие.

Фрагмент фильма № 2 стр.302

 

любящий Анну Сергеевну, он вместе с тем понимает, что её прощальным порывом движет жалость к нему. И потому он как бы поднимается над своим же чувством, чтобы иметь силы произнести: “Человек я бедный, но милостыни ещё до сих пор не принимал. Прощайте-с и будьте здоровы”.

 

Слайд 16,17,18,19.

Е)Ребята, перед вами слова, показывающие изменения в Базарове. Эти слова нужно распределить в той последовательности, в которой происходили изменения в герое.

Цинизм – любопытство –– досада – испуг – преувеличенная развязность – стремление понравиться – смущение (покраснение) – интерес – мучительное чувство.

 

Таким образом, Базаров незаметно меняется. Постепенно исчезает цинизм, появляется смущение, перерастающее в мучительное чувство.

Опираясь на текст, докажите, что Базаров испытывает страшные душевные муки. Какие его действия, слова указывают на это.

Работа с текстом:

хотя отдаленно намекнул ему на возможность того, что в нём происходило”.

“Сердце у него действительно так и рвалось”.

“Базаров, часа два спустя, вернулся к себе в спальню с мокрыми от росы сапогами, взъерошенный и угрюмый”.

”.

Как вы думаете, почему Базарову так мучительно даётся признание в любви?

Принципы Базарова не выдерживают испытания жизнью. Происходит внутреннее столкновение идеи и неподвластного разуму чувства любви. Это приводит к конфликту с самим собой.

 

Фрагмент фильма

Последняя встреча Базарова с Одинцовой.Фрагмент фильма 10 стр 315.

— Почему в финальной встрече Базарова с Одинцовой не стесняется говорить красивые слова.

 

Для закрепления материала предлагаю сыграть вам в игру “Угадай-ка”. На доске разноцветные сердечки(из цветного картона), сзади которых находятся вопросы, оцененные от 1 до 5 баллов в зависимости от их сложности. Работа продолжается в группах. Выбор сердечка группы делают по очереди. Ответив полностью на вопрос, они получают то количество баллов, которое присвоено этому сердечку. Если ребята этой группы затрудняются ответить, право ответа переходить к другим группам. Команда, набравшая наибольшее количество баллов, оказывается победителем.

[Этот соревновательный этап урока всегда проходит очень оживленно, вызывая положительные эмоции у учащихся].

 

Розовое сердце – 5 баллов; В чём сходство и в чём отличие отношения к любви Павла Петровича Кирсанова и Евгения Базарова?

н мучается , вновь ищет встреч.Способен на глубокое чувство. Базаров страдает)

Кто прошел испытыние? (Он решителен и мужествен.Но силы покидают , и Евгений это ощущает.Все испытания выдерживает с честью.Теперь не нужно притворяться.Он просит задуть свечу и подарить прощальный поцелуй)

Золотое сердце – 3 балла; Кто из героев романа вызвал большую симпатию? Чья любовная история Вам ближе всего?

Кто виноват в том, что любовь не состоялась?

(Базаров захвачен целиком “страсть в нём билась”. спокойно отступила.)

; — Какой предстала перед публикой Анна Сергеевна Одинцова?

(Глава 14. Высокого роста, изящно одета, утончённая фигура. Она сразу привлекла внимание Базарова.)

Тургеневский герой, отвергающий отношения мужчины и женщины, попадает в сети любви.

— Скажите, изменилось ли ваше отношение к Евгению? Почему Базаров погибает?

Выводы по теме урока.

Испытание любовью становится для героя решающим. Только любовь раскрыла в нём глубокого, значительного человека, самосгорающего в чувстве и ещё более сильного. В любящем Базарове просыпается чувствующая душа, таящая бурю страстей. Он не только сломлен. Он сильный. Смерть дала возможность Базарову быть таким, не боящимся, умеющим любить.

Сколько страданий приносит любовь?! Нами прочитано ещё одно произведение с трагической развязкой. Что можно сказать об испытании любовью Ильи Обломова, Катерины, Ларисы Огудаловой?

(Гончаров показывает, что Обломов не желает нарушать покой. Островский вводит героинь, которых переполняет иллюзия. Это и губит их.)

Просмотр фрагмента из фильма “Жестокий романс”.

“Любовь…сильнее смерти и страха смерти. Только ею, только любовью держится и движется жизнь”.

Отношения Базарова к родителям

Выставление оценок.