Тема 4 Расчет надежности системы с постоянным резервированием

Расчет надежности системы с постоянным резервированием

 

Теоретическая часть

не отключается (рис .4.1.).

) определяется формулой

надежности системы с общим резервированием (резервные цепи включены постоянно).

— ой цепи

Практическая часть

Образец решения типовых задач

 

безотказной

= 1000 час. Предполагается, что справедлив экспоненциальный закон

= 50 час в следующих случаях:

а) нерезервированной системы,

б) дублированной системы при постоянно включенном резерве.

.

 

Задачи для самостоятельного решения

 

следующих случаев:

а) резерв отсутствует; б) имеется общее дублирование приемника в целом.

(t). Здесь резерв нагруженный, отказы независимы.

 

Тема 4 Структура делового общения

Тема 4. Структура делового общения

 

План

Коммуникативная сторона делового общения.

Интерактивная сторона делового общения.

Перцептивная сторона делового общения.

 

Коммуникативная сторона делового общения

 

Выделяют вербальную (т.е. при помощи слов) и невербальную коммуникации.

Вербальная коммуникация

главную роль играют слова и фразы, их смысл, значение, глубина, точность, выразительность. Важны логичность, убедительность, ясность сказанного.

.

Готовясь к выступлению, можно написать текст полностью, можно написать только основные тезисы или вообще произнести экспромтом.

, если собеседник продолжает неуважительно относиться к Вам.

– непосредственно с речью (со словами) не связанное общение.

Восприятие невербальных факторов зависит от социокультурных факторов данной эпохи, от состояния здоровья, социокультурных характеристик аудитории, ее индивидуально-психологических особенностей.

:

язык жестов и поз, мимику (кинетическая система),

визуальный контакт,

акустическую систему,

язык пространства,

язык одежды и цвета.

 

Язык жестов и поз, мимика

 

улыбок «во весь рот», подмигиваний и т.д., необходимо держаться скромно, с достоинством, проявляя уважение к собеседнику.

.

и т.д.

.

.

Визуальный контакт: нельзя постоянно смотреть в глаза, но если собеседник смотрит искоса, то это свидетельство того, что либо он хочет избежать общения, либо он неискренен.

, что иностранные слова, которые Вы употребляете, произнесены и поняты Вами правильно.

Язык пространства

:

), ясно, что для ораторского выступления она не подходит,

) – хороша для разговора между друзьями,

) – подходит для выступления перед малознакомыми людьми, или же выступления начальника перед трудовым коллективом, или же в другом случае официального выступления,

и далее) – подходит для выступления перед большой аудиторией.

в дальнейшем несколько сократить дистанцию (если это возможно), как бы выдвигаясь вперед, к слушателям. Зоны довольно условны, определяются социокультурными и другими особенностями аудитории.

.

 

Интерактивная сторона делового общения

 

Уклонение (избегание) от общения

Когда для такого индивида исход конфликта не особенно важен, или когда ситуация слишком сложна, решение конфликта заберет много сил, а возможности для решения конфликта в свою пользу нет.

. Такой стиль говорит о сильном желании разрешить конфликт подавлением сопротивления участников конфликта (победа любой ценой).

– когда действия индивида направлены на сохранение или восстановление благоприятных отношений с оппонентами путем сглаживания разногласий за счет собственных интересов (такое возможно, если предмет конфликта для индивида не слишком важен, зато важно сохранить хорошие отношения с оппонентами, когда мало шансов на победу, мало средств к разрешению конфликта в свою пользу…).

– действия участников направлены на поиски решения за счет взаимных уступок, на выработку промежуточного решения, устраивающего обе стороны, при котором никто особо не выигрывает, но и не теряет. Такая ситуация возможна тогда, когда промежуточное решение временно устраивает, когда нет времени искать лучший вариант, нет сил на это…

– индивид активно участвует в поисках решения, удовлетворяющего всех участников общения, не забывая и о своих интересах. Предполагается открытый обмен мнениями, всестороннее обсуждение вопросов, заинтересованность всех участников конфликта в выработке общего решения, в котором учтены интересы всех сторон.

 

Перцептивная сторона делового общения

?

Что мешает адекватно воспринимать другого человека?

Наличие сформировавшихся стереотипов, убеждений, оценок, опираясь на которые делаются преждевременные заключения.

То, что люди склонны приписывать другим свои качества и психические состояния.

Чужая информация о данном человеке.

И наоборот, нежелание прислушаться к чужой точке зрения.

Инертность в изменении своего мнения о ком-то (не учитывается то, что люди меняются со временем).

негативная информация о ком-то, полученная в последний момент, может перечеркнуть собственное мнение.

 

 

:

 

Чем вызваны коммуникативные барьеры?

Что собой представляет вербальная коммуникация?

Что важно учитывать, готовясь к выступлению?

Нравственные аспекты вербальной коммуникации.

Что собой представляет невербальная коммуникация?

Какие факторы влияют на восприятие невербальных факторов?

Что собой представляет язык жестов, поз, мимики? Какие жесты бывают, какую роль играют, о чем свидетельствуют?

Что собой представляет акустическая система?

Градация пространственных зон.

С чем связана интерактивная сторона делового общения?

Какие стили поведения используются в конфликтной ситуации? Какому стилю отдали бы предпочтение Вы?

?

Что мешает адекватно воспринимать другого человека?

 

 

 

 

 

тема 4 Планирование инвестиций

4. Планирование инвестиций

ущность планирования инвестиций

микроуровне

макроуровне

 

Экономическая сущность планирования инвестиций

 

.

рования.

 

Под принципами планирования понимаются основные теоретические положения, которыми следует руководствоваться в процессе инвестиционного планирования на предприятии.

К основным принципам планирования относят:

довые планы должны вытекать из среднесрочных планов. Этим достигается непрерывность планирования на предприятии;

сударств;

достижение максимальной прибыли;

;

тия с целью обеспечения сбалансированности в работе между ними.

предприятия должен быть хорошо разработан прогноз:

тратегия развития предприятия на будущее.

чет и предвидение инфляционных процессов.

ет предприятие.

чет конъюнктуры рынка и прогнозирование цен.

нание и учет поведения своих основных конкурентов.

 

научно обоснованный и достоверный план.

но-технической и инвестиционной политики.

на предприятии должен состоять из двух разделов: плана портфельных инвестиций и плана реальных инвестиций.

ценных бумаг на фондовом рынке, а также вложение средств в активы других предприятий.

.

воваться при планировании инвестиций.

кать из долгосрочной стратегии его развития.

чит большую выгоду, чем от хранения денег в банке.

иболее рентабельные, с учетом фактора времени, проекты.

фляции.

рованию только в том случае, если обеспечивается наибольшая экономическая выгода с наименьшей степенью риска.

бизнес-план.

Основными этапами планирования инвестиций являются:

оиск и исследование инвестируемого объекта.

.

.

тратегическое планирование и составление бюджета капиталовложений.

 

Любое планирование предполагает определенный период, на протяжении которого будут осуществляться и реализовываться инвестиции.

является начало первого планового периода. Последствия, возникающие в результате осуществления инвестиций, выражаются количественно посредством платежей, которые подразделяются на выплаты (например, выплаты инвестора другим хозяйствующим субъектам) и на поступления (например, поступления инвестору от других хозяйствующих субъектов).

Итоговая сумма платежей представляет собой сумму выплат и поступлений, произведенных в течение конкретного периода. Если сальдо выплат и поступлений положительно, то это означает преобладание поступлений над выплатами, а если отрицательно, то, соответственно, выплаты преобладают над поступлениями.

.

:

 

Фазы планирования инвестиций

1.Прогнозирование инвестиционной деятельности

2. Текущее планирование инвестиционной деятельности

3.Оперативное планирование инвестиционной деятельности

Разработка и доведение до исполнителей бюджетов платежных календарей и других форм оперативных плановых заданий по всем основным вопросам инвестиционной деятельности

 

нирование создает основу для разработки и доведения до непосредственных исполнителей оперативных бюджетов по всем основным аспектам инвестиционной деятельности предприятия.

инвестиционного планирования и требует для своей реализации высокой квалификации исполнителей. На каждом конкретном предприятии система инвестиционного прогнозирования базируется на определенной инвестиционной идеологии.

ности базируется на разработанной инвестиционной стратегии и инвестиционной политике по отдельным аспектам инвестиционной деятельности. Это планирование состоит в разработке конкретных видов текущих планов, которые позволяют определить на предстоящий период все формы инвестиционной деятельности предприятия и источники ее финансирования, сформировать структуру его доходов и затрат, обеспечить финансовую устойчивость и постоянную платежеспособность предприятия в процессе его инвестиционной деятельности, предопределить прирост и структуру его активов на конец планируемого периода.

Текущие планы инвестиционной деятельности разрабатываются на предстоящий год с разбивкой по кварталам.

Исходными предпосылками для разработки текущих инвестиционных планов предприятия являются:

инвестиционная стратегия предприятия и целевые стратегические нормативы по основным направлениям инвестиционной деятельности на предстоящий период;

инвестиционная политика по отдельным аспектам инвестиционной деятельности предприятия;

планируемые объемы производства и реализации продукции и другие экономические показатели по вновь вводимым операционным необоротным и оборотным активам предприятия;

норм амортизационных отчислении;

средние ставки кредитного и депозитного процентов на финансовом рынке;

результаты инвестиционного анализа за предшествующий период.

 

ий развития хозяйственной деятельности предприятия. Главной формой такого планового инвестиционного задания является бюджет.

Бюджет представляет собой оперативный план краткосрочного периода, разрабатываемый обычно в рамках до одного года (как правило, в рамках предстоящего квартала или месяца), отражающий расходы и поступления инвестиционных средств в процессе осуществления конкретных форм инвестиционной деятельности.

­лений предприятия; б) обеспечение покрытия этих расходов инвестиционными ресурсами из различных источников.

гарантирует непрерывность функционирования системы оперативного планирования инвестиционной деятельности предприятия, закладывает основу для осуществления постоянного контроля результатов этой деятельности.

Виды планирования инвестиций:

;

программно-целевое;

объемно-календарное.

инвестиций являются:

Определение направлений и пропорций в научно-техническом развитии предприятия.

Установление тематики научных исследований и разработок.

Формирование структуры перспективной производственной программы выпуска инвестиционной продукции.

планирования периодически повторяется, что связано с завершением начатых научных тем и инвестиционных проектов, изменениями внешней и внутренней среды, появлением новых идей. Таким образом, формируются портфель научных тем и портфель инвестиционных проектов.

Количество научных тем и проектов, входящих в соответствующие портфели в конкретный период времени, во многом зависит от их размеров (сметной стоимости) и длительности. При этом количество научно-исследовательских тем в несколько раз больше, чем количество инвестиционных проектов, поскольку не все темы будут доведены до стадии коммерческой реализации.

планов используются три системы планирования:

, при которой задания планов последовательно детализируются и доводятся до отдельного исполнителя;

при которой инициативные предложения низовых подразделений обобщаются в сводные планы предприятия в целом;

• смешанная, при которой целевые установки и ограничения формируются на высшем уровне менеджмента, а способы их достижения определяются низовыми структурами.

в том, что оно позволяет реализовать логику планирования от постановки цели до определения конкретных практических действий.

Программно-целевое планирование осуществляется в три этапа:

определение системы целей;

2) создание программного комплекса;

формление документации.

задач.

Под программным комплексом понимается совокупность организаций, подразделений, работников, обеспечивающих выполнение поставленных целей. При создании программного комплекса решаются не только вопросы закрепления тех или иных подразделений за решением установленных задач, но и вопросы:

• делегирования прав, принятия ответственности;

• координации и коммуникации;

• мотивации;

• ресурсного обеспечения;

• формирования системы контроля и отчетности.

На этом этапе производится отбор из нескольких альтернативных вариантов наиболее оптимального исходя из выявленных ограничений по технологиям, персоналу, ресурсам. В качестве критериев для принятия решения выбора одной альтернативы могут быть – установленные сроки, затраты, технико-экономические показатели нового изделия.

принятые управленческие решения документально оформляются в виде программы, которая содержит разделы:

1. Программы работ с выделением подпрограмм для разных уровней и указанием объемов работ и ресурсов для каждой подпрограммы.

2. Характеристика критериев и ограничений, предназначенных для оценки и отбора вариантов программ, подпрограмм и отдельных мероприятий по срокам, затратам и параметрам создаваемой техники.

3. Варианты программ и отдельных подпрограмм с различными показателями эффективности, а также результаты оценки вариантов по выбранным критериям.

4. Организационной структура, выполняющая программу, а также системы мотивации, координации, контроля.

5. График выполнения работ.

обеспечивает оперативное выполнение заданий, определенных в портфеле научно-исследовательских тем, в портфеле проектов, в целевой программе.

Выполнение расчетов по оперативно-календарному планированию осуществляется с учетом ряда требований:

• безусловное обеспечение выполнения всей планируемой номенклатуры работ в соответствии со сроками завершения работ (установленных директивно или по согласованию с заказчиком) в целом или по отдельным этапам их проведения;

• обеспечение непрерывности работ по каждому планируемому объекту;

• обеспечение возможно равномерной и полной загрузки исполнителей и оборудования по отрезкам планируемого периода.

В соответствии с характером расчетов выделяются три стадии объемно календарного планирования:

• объемное;

• календарное;

• оперативное регулирование хода выполнения работ.

определяются номенклатура (состав) и объемы выполняемых работ каждого исполнителя (подразделения или сотрудника), уточняются ресурсы, располагаемые каждым исполнителем, распределяются задания по исполнителям в привязке к укрупненным отрезкам планируемого периода – кварталам, месяцам.

Объемы выполняемых работ определяются в стоимостном (затратном) и трудовом (по трудоемкости) выражениях. Расчеты при объемном планировании не включают установления календарной последовательности выполнения работ по отдельным темам и заданиям. В рамках отдельного подразделения, как правило, одновременно ведется разработка не одного, а нескольких тем (проектов), находящихся в различной степени завершенности. Это определяет структуру объемов работ, планируемых подразделению.

и сетевых графиков.

решения, направленные на ликвидацию возникающих отклонений.

процесса.

 

микроуровне

 

В настоящее время реализация инвестиционных проектов является одной из лучших форм организации инвестиционной деятельности.

сторон:

комплекса каких-либо действий, которые обеспечивают достижение поставленных целей (получение определенных результатов) в определенном периоде времени;

действий, которые описываются.

строительную деятельность.

инвестиционному проекту:

показателей;

исполнение которых обеспечивает достижение поставленной цели;

структурирован;

его реализации, то есть быть индивидуальным.

начала и завершения.

 

­того денежного потока (прежде всего — получения предусмотренной инвестиционной прибыли). Это управление осуществляется в разрезе каждого реального проекта, включенного в инвестиционную программу предприятия. По каждому намеченному к реализации инвестиционному проекту обычно назначается его руководитель, который организует подготовку всех необходимых плановых документов и обеспечивает реализацию основных показателей планов его осуществления. По крупным инвестиционным проектам, выполняемым подрядным способом (с привлечением подрядчика и субподрядчиков), руководитель проекта должен распределить функции управления в разрезе отдельных участников проекта.

собой одну из форм оперативного плана инвестиционной деятельности предприятия, отражающего объемы, сроки и исполнителей отдельных видов работ, связанных с его осуществлением.

Основными из этих принципов являются:

Реализация этого принципа предусматривает различную степень детализации календарного плана осуществления инвестиционного проекта во времени и по формам разработки.

работ, который предполагается выполнить в рамках планируемого календарного года. По проектам, реализуемым в рамках одного года, он характеризует последовательность выполнения проекта в целом.

При разработке годового графика реализации инвестиционного проекта используются два основных метода — метод сетевого планирования и метод критического пути.

(получающий свое выражение в сетевом графике) более нагляден, однако по нему трудно оценить узкие места, фактические объемы выполненных работ, возможные причины задержки реализации отдельных видов работ и т.п.

Квартальный и месячный планы работ по реализации проекта охватывают конкретные их объемы в рамках указанных временных интервалов. Основой их разработки является годовой график реализации инвестиционного проекта с соответствующей последующей детализацией.

составляется только на предстоящий квартал.

является формой последующей детализации месячного плана выполнения работ, обеспечивающих реализацию проекта. В отечественной практике эта форма дифференциации календарного плана используется редко. Однако многие зарубежные подрядчики, привлекаемые для реализации крупных инвестиционных проектов, широко применяют такую форму календарного планирования.

. Реализация этого принципа предусматривает необходимость осуществления дифференцированного планирования отдельных видов работ по различным функциональным блокам, состав которых зависит от стадии реализации и размера инвестиционного проекта.

запросов; получение и обзор предложений; заключение контракта.

Планирование подготовки контракта включает:

отбор и анализ информативных данных, связанных с реализуемым инвестиционным проектом, которые оказывают (или потенциально могут оказать) влияние на заключение контракта и реализацию проекта;

создание вариантов потенциальных контрактных стратегий по проекту, включая определение количественных и качественных преимуществ и недостатков каждой из них;

определение контрактной стратегии, которая наилучшим образом позволяет реализовать цели, поставленные при разработке инвестиционного проекта.

Основным содержанием плана подготовки контракта являются:

а) назначение плана;

б) важнейшие предпосылки для создания проекта контракта;

в) формирование принципов заключения контракта;

г) рекомендуемая стратегия при заключении контракта;

) анализ альтернатив при заключении контракта;

ных работ;

ж) процедуры заключения контракта;

) потенциальные партнеры ;

и) необходимые решения и утверждения.

Планируя этот этап работ, следует предусматривать возможные изменения стратегии под влиянием внешних обстоятельств (например, когда даже предложенная высокая цена контракта не заинтересует потенциальных партнеров и не принесет достаточного количества предложений).

 

Этот принцип реализуется в процессе планирования путем определения предельно допустимого размера нарушения сроков отдельных включенных в него работ и распределении этого резерва между участниками Реализуемого инвестиционного проекта (заказчиком, подрядчиком, субподрядчиками). Предусматриваемый резерв должен составлять обычно не более 10—12% всего объема времени календарного плана. Порядок распределения этого резерва времени между участниками проекта должен быть оговорен в контракте.

Реализация этого принципа определяет возложение ответственности исполнения отдельных этапов работ на конкретных представителей заказчика или подрядчика в соответствии с их функциональными обязанностями, изложенными в контракте. При этом возложение исполнения отдельных мероприятий на одну из сторон, как правило, автоматически возлагает на нее и конкретные инвестиционные риски.

Разработанный с учетом этих принципов и согласованный со сторонами календарный план (в табличной или графической форме) рассматривается и утверждается руководителем соответствующего центра инвестиций.

 

макроуровне

приходит индикативное планирование.

зяйственные макроэкономические показатели (индикаторы), к достижению которых должно стремиться общество.

экономики.

является индикатор – интегральный показатель, количественно определяющий качественные характеристики процесса.

в качестве индикаторов используются показатели, характеризующие динамику развития региональной и отраслевой экономики; финансов, денежного обращения, товарного, финансового и валютного рынков; ожидаемого движения цен, использования трудовых ресурсов, уровня жизни населения; внешнеэкономических связей, экспорта и импорта; объема и структуры инвестиций, их эффективности.

систем.

Особое место занимает определение и использование пороговых значений индикаторов, призванных сигнализировать о приближении критического состояния объекта управления и необходимости изменения стратегии развития объекта, т.е. включение регуляторов:

индикаторы “тревоги”

индикатор “экстремального положения”

индикатор “банкротство” и т.д.

Внутри предельных границ образуется так называемый “коридор” — необходимый и достаточный для принятия управленческого решения, но при этом необходимо установление адекватных пороговых значений “коридора”. Реальность действия индикатора определяется не только количественными характеристиками. Важно, чтобы индикатор был инструментальным, для которого существуют регуляторы прямого воздействия на объект управления.

увязанный во временном аспекте. В данном случае ставится целью получение единого индикатора, характеризующего состояние объекта управления. Актуален вопрос о величине удельного веса каждого из отдельных регуляторов при их агрегировании. Если какие – либо регуляторы линейно или нелинейно зависят друг от друга, то в системе присутствует ненужная информация, искажающая результаты анализа, прогнозирования и, как следствие, результаты планирования. Для этих целей необходим множественный анализ всей совокупности заданных показателей.

Классификация прогнозов:

по способу описания тенденций изменения объекта или процесса;

по способу формирования параметров, характеризующих объект или процесс

В рамках первого из подходов принято выделять трендовый и факторный подходы.

Трендовый подход в прогнозировании предполагает экстраполяцию выровненных значений динамического временного ряда прогнозируемого показателя.

Факторный подход в прогнозировании предусматривает определение круга воздействующих на прогнозируемый показатель (индикатор), процесс факторов (регуляторов) и формы их взаимосвязи.

По второму подходу принято выделять генетический (ресурсный) и нормативный (целевой) подходы.

Генетический подход основывается на прогнозировании устойчивых тенденций и сводится к перенесению зависимостей, характерных для прошлого и настоящего, на будущее.

Нормативный подход состоит в определении параметров воспроизводства для достижения заданных целей экономического роста.

Генетический и нормативный подходы в прогнозировании выступают альтернативными способами выявления параметров, характеризующих прогнозируемый объект или процесс. Главной задачей прогнозирования становится согласование результатов прогнозных расчетов, получаемых на основе генетического и нормативного подходов.

с основными индикаторами развития национальной экономики в соответствии с потребностями общества и установленными приоритетами. Объем инвестиций рассчитывается исходя из ожидаемого прироста производственных мощностей и основных фондов всех производственных отраслей, объектов социальной сферы, просвещения, науки, культуры, здравоохранения.

основании передовых отечественных и зарубежных аналогов инвестиционных проектов.

обходимо по ряду факторов:

формирование государственного бюджета (доходной, расходной частей, дефицита);

в финансировании проектов;

создание государственных ресурсных резервов;

учреждений;

раслей строительной индустрии;

).

 

4.1. Задания по нормативно-законодательной базе

«Европейский выбор. Концептуальные способы стратегии экономического и социального развития Украины на 2002-2011» охарактеризовать факторы, влияющие на формирование инвестиционного потенциала.

№1317 «О порядке подготовки и реализации проектов экономического и социального развития Украины, поддерживаемые международными финансовыми организациями» перечислить этапы подготовки и реализации инвестиционных проектов.

4.2. Дать определения следующим терминам:

Инвестиционный проект

Принципы инвестиционного планирования

3. Бизнес-план

Смета

Программа инвестирования

Проектная документация

Эскизный проект

Сметная документация

 

4.3. Логико-структурные схемы

Составные элементы технико-экономического обоснования.

Технология и организация составления ТЭО.

проектной документации.

 

4.4. Тесты

 

:

непрерывности;

;

взаимной увязки и координации;

.

производственные подразделения предприятия для сбалансированности связи между ними:

непрерывности;

;

взаимной увязки и координации;

.

План портфельных инвестиций – это план:

;

;

;

.

 

План реальных инвестиций – это план

;

;

;

.

 

:

;

;

;

.

 

:

;

;

;

.

 

Текущее инвестиционное планирование базируется в разработке:

;

;

;

.

 

Бюджет как оперативный план инвестиционной деятельности отражает:

;

;

;

.

 

Календарный план инвестиционного проекта представляет собой:

;

;

;

.

Принцип временной дифференциации календарного плана – это:

;

;

;

.

 

Принцип функциональной дифференциации календарного плана – это:

;

;

;

.

 

разработке годового графика реализации инвестиционного проекта – это:

;

;

;

.

 

Основой для разработки квартальных и месячных планов реализации инвестиционного проекта являются:

;

;

;

.

 

характеризующие:

;

;

;

.

 

инвестиций в индикативных планах определяются на основании:

;

;

;

.

Разработка индикативного план строительства производства необходима для:

;

;

;

.

 

Индикативное планирование технологической структуры реальных инвестиций позволяет определить:

;

;

;

.

 

.6. Творческо-аналитическое задание

 

.

 

Тема 4 Осн.показатели

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЛЕКЦИЯ № 3

 

МАКРОЭКОНОМИЧЕСКОЕ ПЛАНИРОВАНИЕ

ЗИРОВАНИЕ

 

 

 

экономических процессов

 

 

 

экономических процессов

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Обсуждены на заседании

предметно-методической комиссии

экономической теории

«___» __________ 200_ г.

 

Протокол №__

Учебно-воспитательные цели:

 

Изучить экономическое содержание и методы исчисления ВВП и ВНП.

ление национального продукта.

Привить навыки методологического подхода к анализу номинальных и реальных агрегированных величин.

Развивать экономическое мышление и творческий подход к анализу макроэкономических процессов.

 

Содержание

 

Введение

Учебные вопросы (основная часть):

Номинальный и реальный ВВП.

дукта. ЧНП и НД.

Национальное богатство как предпосылка и результат общественного воспроизводства.

Заключение

 

Литература

 

а) основная

Экономика: Учебник. – Изд. 3-е, перераб. и доп. / Под ред. докт. экон. наук, проф. А. С. Булатова. – М.: Юристъ, 2001. — С. 387-396.

Экономическая теория (Политэкономия): Учебник / Под общ. ред. проф. В. И. Видяпина, Г. П. Журавлевой. – М.: изд-во Рос. экон. акад., 2000. – С. 390 — 399.

4-е изд. – М.: ВЛАДОС, 1999. – С.264-272.

б) дополнительная

Агапова Т. А., Серегина С. Ф. Макроэкономика: Учебник / Под ред. проф. А. В. Сидоровича. – М.: МГУ, изд. «ДИС», 1997. – С. 23-42.

Курс экономической теории: Учебник / Под ред. проф. Чепурина М. Н., Киселевой Е. А. – Киров, изд. «АСА», 1997. – С. 277-289.

Луссе А. В. Макроэкономика: краткий курс /Учебн. пособие. – СПб.: Изд. «Питер», 1999. – С. 22-29.

 

Введение

 

ки? Каким образом измерить эти результаты?

вой для прогнозирования экономических процессов.

нального хозяйства и отдельных субъектов в процессах:

производства материальных благ и услуг;

образования доходов;

перераспределения доходов;

использования доходов;

изменения имущества (национального богатства);

кредитования и финансирования.

дов.

мического равновесия.

агрегированные величины.

 

Учебные вопросы (Основная часть):

 

Основные макроэкономические показатели: ВВП (ВНП), методы их исчисления. Номинальный и реальный ВВП.

 

относятся:

изводства товаров и услуг;

б) уровень цен;

в) уровень (темпы) инфляции;

г) процентная ставка;

.

– в процентах или относительных величинах. К относительным показателям относятся такие, как уровень безработицы, дефлятор (общий уровень цен), темп инфляции, темп экономического роста, ставка процента, ставка налога и т.п.

.

суммарный объем всех продуктов и услуг, произведенных в стране за год.

В рыночной экономике общественная оценка результатов производства осуществляется с помощью денег, поэтому в состав общественного продукта включаются только те продукты и услуги, которые принимают товарную форму, имеют рыночную цену. Продукты и услуги, создаваемые домашними хозяйствами для удовлетворения собственных потребностей, не входят в состав общественного продукта.

валовой внутренний продукт (ВВП).

тие – внутри страны или за рубежом.

рии данной страны.

ВВП и ВНП отличаются на сумму т. н. «факторных доходов» из-за рубежа:

 

ВНП = ВВП + ЧФД (чистые факторные доходы)

 

на территории данной страны.

Очевидно, эта разница может быть как со знаком «плюс», так и со знаком «минус», тогда ВНП будет соответственно больше или меньше ВВП.

зят в страну 400 тыс. дол. в виде дохода. Тогда ЧФД=400 – 300 = +100 тыс.дол.

телю – ВВП.

ния, тем выше уровень жизни в стране.

В определении ВВП важными обстоятельствами являются:

чается:

а) труд на себя (человек сам строит себе дом, вяжет свитер, ремонтирует квартиру, мастер сам себе чинит телевизор или автомобиль, парикмахер делает себе прическу);

лать ремонт, знакомому довезти до аэропорта);

в) стоимость товаров и услуг, производимых «теневой экономикой»

учитываются только конечные товары и услуги.

это товары и услуги, приобретенные для конечного потребления, а не для дальнейшей обработки или перепродажи.

».

Как определить этот конкретный вклад?

тующих изделий – всего, что приобреталось у поставщиков.

 

ДС (добавл. стоим.) = выручка от реализации – материальные затраты

) (издержки)

 

ставляющие добавленной стоимости:

 

ДС = ЗП + Пр. + А

 

Амортизация включается в добавленную стоимость, поскольку основные фонды предприятия принимают участие в создании новой стоимости производимой продукции.

.

Определение добавленной стоимости

В таблице отражены пять стадий производства и реализации конечного продукта.

Каждая фирма (кроме первой), участвующая в этих процессах, покупает у предыдущей сырье (промежуточную продукцию) и добавляет к его стоимости свои затраты.

жать повторный счет, равный 460 ден. ед. (60+100+125+175).

Конечная же стоимость костюма (250 ден. ед.) равна сумме добавленных стоимостей на всех стадиях его производства (60+40+25+50+75).

Основные методы исчисления ВВП

Величина ВВП интересует нас, прежде всего с точки зрения того, из чего она складывается и на что расходуется. Стало быть, подсчитать ВВП можно одним из следующих основных методов:

ленной стоимости должна быть равна стоимости конечных товаров и услуг.

пить на рынке весь объем производства.

:

Они составляют от 2/3 до 3/4 совокупных расходов, являются основным компонентом совокупных расходов;

стиции в производство (включая жилищное строительство) и в запасы.

ние инвестиций вызывает основные макроэкономические сдвиги.

(индуцированные) инвестиции.

.

это инвестиции, величина которых зависит от величины ВНП.

включают:

ленные здания и сооружения);

(расходы домохозяйств на покупку жилья);

(товарно-материальные запасы включают в себя: запасы сырья и материалов, необходимые для обеспечения непрерывности процесса производства; незавершенное производство, что связано с технологией производственного процесса; запасы готовой (произведенной фирмой), но еще не проданной продукции.

.

ция

амортизации. В системе национальных счетов они фигурируют под названием «стоимость потребленного капитала» или «потребление основного капитала» в экономике. Таким образом, деление инвестиций на чистые инвестиции и амортизацию имеет отношение только к основному капиталу. Инвестиции в запасы – это чистые инвестиции.

ляются основой расширения производства, роста объема выпуска.

шают амортизацию (восстановительные инвестиции), то это означает, что в каждом следующем году реальный объем производства будет выше, чем в предыдущем.

дится столько же, сколько в предыдущем.

Если же чистые инвестиции отрицательны, то в экономике не обеспечивается даже возмещение износа капитала. Это экономика, находящаяся в состоянии глубокого кризиса.

Валовые инвестиции могут осуществляться за счет различных источников, в том числе и за счет амортизации. Часто приобретение ценных бумаг тоже называют инвестированием средств. Однако они не создают новых активов, а лишь переходят из рук в руки. Поэтому расходы на покупку ценных бумаг не включаются в инвестиции.

ные инвестиции, т.е. инвестиции частных фирм (частного сектора), и не включаются государственные инвестиции, которые являются частью государственных закупок товаров и услуг.   

чистый экспорт. Если величина чистого экспорта отрицательная, то это соответствует тому, что чистые зарубежные инвестиции отрицательны. Если чистый экспорт положителен, то величина чистых зарубежных инвестиций положительна.

тала и/или товарных запасов.

).

получение прибыли в будущем. Очевидно, что чем выше ожидаемая прибыль, тем больше спрос на инвестиции.

та. Чем выше процент, тем привлекательнее банковские вложения, и наоборот.

стиций.

онных проекта.

).

. График спроса на инвестиции

личиной требуемых инвестиций.

са на инвестиции будет сдвигаться. К числу таких факторов относятся:

ли, и кривая спроса на инвестиции сместится влево;

ходность инвестиций и их величину. Кривая спроса на инвестиции смещается влево. Снижение налогов ведет к обратному результату;

стиции и сдвигают кривую спроса на инвестиции вправо;

вую спроса на инвестиции вправо, пессимистические — влево;

ла, устойчивость правовых норм и др.

Следует отличать понятие «государственных закупок товаров и услуг» и понятие «государственных расходов». Последнее понятие включает в себя также трансфертные платежи и выплаты процентов по государственным облигациям, которые, как уже отмечалось, не учитываются в ВВП, поскольку не являются ни товаром, ни услугой, предоставляются не в обмен на товары и услуги и является результатом перераспределения совокупного дохода;

Чистый экспорт товаров и услуг – разность между экспортом и импортом, рассчитанная по внутренним ценам. Этот показатель может быть положительным либо отрицательным.

Таким образом, ВВП может быть представлен по расходам как сумма всех отмеченных агрегатов:

(основное макроэкономическое тождество)

1. Только инвестиции в жилье включаются в ВВП без деления на типы покупателей.

То, что затрачено потребителями на покупку товаров, получено в виде дохода теми, кто участвовал в их производстве. Доход от продажи произведенных товаров используется на выплату заработной платы рабочим, ренты владельцу земли (если предприятие расположено на земле, принадлежащей другому владельцу), процента по кредитам, полученным от банка, прибыли владельца фирмы.

от факторов производства:

живания, занятости и т.п.;

ний;

доход на капитал;

тивная прибыль).

виденды;

возмещение износа элементов основного капитала, участвующего в создании валового национального продукта;

. Особенностью косвенных налогов является то, что их оплачивает покупатель товара или услуги, а выплачивает государству фирма, которая их произвела.

, доходы от собственности.

представляют собой косвенные налоги (НДС, акцизы, налог с продаж, таможенные пошлины и др.) за минусом субсидий бизнесу.

ной является информация о производстве товаров и услуг, поступающая в Роскомстат по установленной статистической отчетности. Альтернативной статистики в РФ пока нет, поэтому в качестве основного метода расчета ВВП является производственный метод.

Использование этих методов дает одинаковый результат, поскольку в экономике совокупный доход равен величине совокупных расходов, а величина добавленной стоимости равна стоимости конечной продукции, при этом величина стоимости конечной продукции есть не что иное, как сумма расходов конечных потребителей на покупку совокупного продукта.

Номинальный и реальный ВВП

ВВП по определению представляет рыночную стоимость конечных товаров и услуг, имеет денежное выражение, т. е. измеряется ценами на товары и услуги. Однако, цены постоянно подвержены колебаниям, они не могут быть абсолютно стабильными. Какими же ценами измерять ВВП?

подлинную картину экономики, т. к. рост ВВП может произойти не за счет производства большего объема общественного продукта, а за счет роста цен.

от влияния изменения цен.

.

года на уровень цен базисного года.

 

=

 

Таким образом,

Реальный ВВП =

 

Ном. ВВП = Реал. ВВП × Индекс цен

 

:

 

х 100

 

.

100%

варов и услуг, произведенных в экономике в течение года.

П больше единицы, это означает рост цен (инфляцию), если дефлятор меньше единицы, значит, цены снижаются.

рование.

ство составило 50 шт. при цене 4 руб. На основе этих данных можно составить таблицу:

Номинальный ВВП

Реальный

ВВП

Номинальный ВВП

Реальный

100 руб.

100 руб.

200 руб.

50 руб.

гда как реальный ВВП получается в результате умножения того же выпуска на цены базисного года (50×1 = 50). Таким образом, при расчете реального ВВП предполагается постоянство цен.

вен 4.

А и Б.

П 2004 г. = 2000 [(100 x 10) + (200 x 5)].

П 2005 г. = 3120 [(150 x 12) + (220 x 6)].

вой объем производства в 2005 г. увеличился в 1,56 раза (3120 : 2000).

ценах 2004 г.) составил: 2600 [(150 x 10) + (220 x 5)].

чился за год в 1,3 раза (2600 : 2000).

х 100

П составит 1,2 (3120 : 2600). Это означает, что в 2005 г. по сравнению с 2004 г. цены выросли на 20%.

инством:

• во-первых, он позволяет избежать повторного счета и, следовательно, завышения действительных итогов производства совокупного продукта;

пают как расходы других.

макроэкономическое тождество:

+ X

недостатков, не позволяющих признать ВВП универсальным показателем:

(прислуга и домохозяйка могут выполнять одинаковую работу, но только лишь заработная плата прислуги войдет в ВВП);

• ВВП не может учитывать все бартерные сделки;

• не поддаются учету оплата «чаевых», взяток и т. п.;

• трансфертные платежи и чисто финансовые операции (купля-продажа ценных бумаг) не включаются в ВВП;

• услуги государственных служащих не имеют рыночной стоимости, но в ВВП учитываются соответствующие расходы государства на зарплату этих служащих;

• не поддаются учету все сделки с т. н. «черным налом» (наличные денежные расчеты без всякого документального оформления);

2.

Проблема учета теневой экономики существует во всех странах, в России она является особо актуальной, поскольку в ходе экономических реформ ее масштабы приняли угрожающий характер.

это не контролируемое государством движение товарно-материальных ценностей и услуг.

входят:

• криминальная экономика – экономическая преступность, встроенная в официальную экономику (наркобизнес, проституция, разбои, грабежи, рэкет и т. д.;

• фиктивная экономика – это официальная экономика, которая приписками, искаженными отчетами дает фиктивные результаты;

• неформальная экономика – базируется на личных отношениях, договоренностях, нарушающих официальный установленный порядок организации экономических связей;

• нелегальная «вторая» экономика включает либо запрещенные законом виды деятельности, либо разрешенные, но не зарегистрированные в установленном порядке.

Надо сказать, что нелегальная и неформальная экономика определенным образом воздействуют на рост благосостояния членов общества, однако, сильно искажают его показатели. По оценке западных экспертов реальные доходы российских граждан на 30–35 % выше данных официальной статистики. Криминальная и фиктивная экономики не только не увеличивают благосостояние основной части общества, а наоборот – внеэкономическими методами перераспределяют доходы в пользу тех, кто никакого участия не принимает в общественном производстве.

В целом же теневая экономика наносит огромный вред обществу, лишая государство возможности использовать большое количество материальных и денежных ресурсов во благо всего общества.

уровне безработицы.

.

 

 

Производство, распределение и перераспределение национального продукта. ЧНП и НД

 

(потребление основного капитала).

ношенного в процессе производства.

показатель, рассчитываемый как разница между ВВП и амортизацией:

ЧНП = ВВП – А

.

водства.

сила), капитал, предпринимательские способности. Следовательно, для подсчета ЧНП можно суммировать все факторные доходы: заработную плату, прибыль, процент и ренту.

ЧНП может быть подсчитан и по расходам, и по доходам.

)

.

ждениях. Вместе с тем, часть домохозяйств имеет акции, облигации, земельные участки и другую недвижимость, которую может сдавать в аренду.

Таким образом, домашние хозяйства могут получать доход, представляющий комбинацию основных факторных доходов: зарплаты, прибыли, процента и ренты.

:

Чистые косвенные налоги = Косвенные налоги – Субсидии

:

Национальный доход (НД) = ЧНП – Чистые косвенные налоги

общая сумма дохода населения страны.

та + рента + процент + прибыль).

НД – важнейший показатель развития экономики, он может использоваться для расширения потребления, более полного удовлетворения потребностей. НД, отнесенный к количеству населения станы, выступает как общий показатель благосостояния нации – «национальный доход на душу населения».

– это весь объем вновь созданной стоимости товаров и услуг.

– это произведенный НД, за вычетом потерь от стихийных бедствий, ущерба при хранении, транспортировке товаров и чистого экспорта. Именно использованный НД направляется на цели потребления и накопления.

С точки зрения владельцев факторов производства НД – это чистый заработанный доход. В действительности все же это только номинальный доход, который всегда больше реального, в конечном счете, получаемого владельцами факторов производства.

Во-первых, из заработанного дохода всегда удерживается определенная часть на содержание нетрудоспособных и т. д. (в виде различных налогов).

Во-вторых, из заработанного дохода предпринимательский сектор обязан вносить взносы на социальное страхование, налоги на прибыль и часть прибыли направлять на поддержание и развитие бизнеса (т. н., нераспределенная прибыль).

В-третьих, могут быть так называемые неналоговые платежи (например, плата в гаражном кооперативе, разного рода членские взносы и т. д.).

С другой стороны, к заработанным доходам могут прибавляться и «не заработанные» – пенсии, пособия на детей, выплаты ветеранам войны и т. д. – т. н., «трансфертные платежи».

.

государственный бюджет. В большинстве развитых стран через госбюджет перераспределяется почти 40 % национального дохода (в отдельных странах даже больше). Доходная часть госбюджета РФ формируется главным образом за счет налоговых поступлений. Применение гибкой системы налогообложения позволяет государству перераспределять доходы в пользу людей с низким жизненным уровнем. Социально незащищенные слои населения получают поддержку в виде трансфертных платежей, источником которых также являются налоговые поступления бюджета.

воздействие государства на механизм рыночного ценообразования. С помощью различных экономических рычагов (субсидии, дотации, льготные кредиты) правительство может стимулировать производство социально значимых товаров и услуг с меньшими издержками и в количествах, удовлетворяющих спрос, что неизбежно приведет к модификации цен.

общественные организации и некоммерческие фонды, где перераспределение идет за счет оплаты услуг разного рода и членских взносов.

.

лучаемая до уплаты индивидуальных налогов.

 

 

Личный доход из НД выводится следующим образом:

+

страхов. прибыль прибыль платежи

корпор.

 

проценты

по государственным

ям

пораций) и трансфертные платежи.

полагаемый доход.

есть):

+ трансферты

= Располагаемый доход

сбережение.

РЛД = С + S

виды сбережений:

де.

ние.

.

.

– разница между государственными доходами и расходами, т. е. имеют место в случае излишка (положительного сальдо) государственного бюджета, когда доходы бюджета превышают расходы.

= индивидуальные налоги + налог на прибыль корпораций + косвенные налоги на бизнес + взносы на социальное страхование + прибыль государственных предприятий + доходы от приватизации

= государственные закупки товаров и услуг + трансферты + проценты по государственным облигациям.

Сальдо бюджета = доходы бюджета – расходы бюджета

валовые национальные сбережения». Это весьма важный показатель, который нам придется учитывать при рассмотрении проблем экономического роста и инвестиций.

В целом же, все рассмотренные показатели, как нам удалось выяснить, рассчитываются на основе валового национального продукта, который после корректировок проходит стадии первичного и вторичного распределения.

Таким образом, на основе ВВП формируется целый ряд важных макроэкономических показателей, характеризующих различные стороны экономической жизни страны.

ста.

Для характеристики уровня благосостояния, как правило, используются такие показатели как а) величина ВВП на душу населения, т.е. ВВП / численность населения страны; или б) величина национального дохода на душу населения, т.е. НД / численность населения страны. Для обеспечения межстрановых сравнений эти показатели рассчитываются в долларах США.

разить качество жизни.

заключаются в том, что:

(если у одного человека два автомобиля, а у другого ни одного, то в среднем каждый имеет по одному автомобилю);

(две страны, имеющие одинаковую величину НД на душу населения, могут иметь разные: уровень образования, продолжительность жизни, уровень заболеваемости и смертности, уровень преступности и др.);

в разных странах (на 1 доллар в США и, например, в Индии можно купить разное количество товаров);

(степень загрязнения окружающей среды, зашумленности, загазованности и т.п.)

.

нальных счетах, но, тем не менее, увеличивает, общее благосостояние нации.

и т.п.).

Также при расчете этого показателя из величины ВВП вычитается стоимость всего того, что ухудшает качество жизни, снижает уровень благосостояния, (например: уровень заболеваемости и смертности, качество образования, продолжительность жизни, уровень преступности, степень загрязнения окружающей среды, негативные последствия урбанизации и т.п.).

Пример. (Макконел, Брю)

ЧВП = 6021

ЧФД = – 12

КН = 553

НД = 6021–12–553= 5456

ВВП=6737

А=716

ЧВП = ВВП – А = 6737 – 716 = 6021

ЧФД=12

КН=553

НД= ЧВП – ЧФД – КН = 6021 – 12 – 553 = 5456

Взносы на соц страх.=626

Налог на прибыль корпор.= 203

Нераспред.приб.корпор.= 135

Трансф.плат.=1210

ЛД = 5456 – 626 – 203 – 135 + 1210 = 5702

Индив налоги=743

РД = 5702 – 743 = 4959

Расчет ВВП по расходам и доходам

Затратный метод

Личн.потр.расходы (С)=4627

Валов.инвест. (J)=1038

Гос.закупки (G)= 1174

–102

ВВП= 4627+1038+1174-102=6737

Доходный метод

Оплата труда работников= 4005

Рента=28

Проценты=407

Доходы от собственности=473

корп. = 203

Дивиденды=205

Нерапр.приб.корп.=135

НД= 4005+28+407+473+203+205+135= 5456

КН=553

А=716

ВВП=НД+КН+А=5456+553+716=6725

ЧФД=12

ВНП=ВВП+ЧФД=6725+12=6737

Макроэкономическая структура валового внутреннего продукта

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Национальное богатство как предпосылка и результат общественного производства

 

Эта макроэкономическая категория рассматривается двояко: в широком смысле и в узком смысле слова.

представляет собой все то, чем обладает нация на данный момент. При таком подходе в состав национального богатства включаются не только материальные блага, но и творческий потенциал населения, образование, нематериальные блага, все природные ресурсы, климат и многое другое. Именно такой смысл вкладывается когда, например, о творчестве А. С. Пушкина или П. И. Чайковского говорят как о национальном достоянии, национальном богатстве.

ком смысле слова: сюда относят все то, что так или иначе опосредовано человеческим трудом и может быть воспроизведено.

ных благ, которыми располагает общество на данный момент и которые созданы трудом людей за весь предшествующий период развития страны.

производством общественного продукта.

Рост национального богатства может осуществляться лишь в том случае, если произведенный общественный продукт будет превышать текущее потребление в данном году.

Следовательно, национальное богатство есть результат расширенного воспроизводства. Но есть и обратная связь. Рост общественного продукта и его темпы зависят от объема и структуры национального богатства: чем больше его объем, тем больше возможностей для расширенного воспроизводства общественного продукта.

При этом важен не только абсолютный объем национального богатства, но и его структура.

Структура национального богатства

Структура национального богатства складывается из следующих основных элементов:

– средства труда. Они в национальном богатстве имеют наибольший удельный вес, их технический уровень определяет возможности роста общественного продукта.

– предметы труда (сырье, материалы, топливо и т. п.) их удельный вес – примерно 25% основных производственных фондов.

Материальные запасы и резервы – готовая продукция в сфере обращения, материальные запасы на предприятиях и в торговой сети, государственные материальные резервы и страховые фонды. Им принадлежит роль стабилизатора экономики при всевозможных непредвиденных обстоятельствах (катастрофах, стихийных бедствиях и т. п. )

Непроизводственные фонды – жилищный фонд, объекты культурно-бытового назначения – больницы, театры, музеи, школы, а также личное имущество граждан, прежде всего, предметы длительного пользования.

Природные ресурсы, как вовлеченные в хозяйственный оборот, так и не вовлеченные, но уже разведанные.

4.

Вместе с изменением структуры национальной экономики происходят и качественные структурные изменения в национальном богатстве: в промышленно развитых странах резко сокращается роль традиционных отраслей, растет удельный вес высокотехнологичных информационных товаров, повышается роль и значение нематериального богатства в жизни общества.

Возрастание национального богатства означает увеличение экономического потенциала страны, характеризует возможности общества обеспечить высокий уровень экономического развития и благосостояния народа.

Выводы:

1. Для характеристики основных процессов, происходящих в экономике, служат основные макроэкономические показатели, главным из которых является валовой внутренний продукт – ВВП (ВНП). ВВП представляет собой совокупную рыночную стоимость всех конечных товаров и услуг, произведенных в стране за год.

2. Исчисление ВВП может осуществляться тремя основными методами: производственным, методом конечного использования (по расходам) и распределительным методом (по доходам). В российской экономике в настоящее время чаще всего применяется производственный метод – суммирование добавленных стоимостей по отраслям.

нального ВНП к реальному ВНП (дефлятор ВНП) характеризует изменение уровня цен в стране.

4. Показатель ВВП – главный, но не универсальный. На его основе выводится целый ряд других макроэкономических показателей, при помощи которых анализируется состояние экономики – ЧНП, НД, личный доход и располагаемый доход. В ходе выведения этих показателей обнаруживается процесс распределения и перераспределения национального продукта. Главным орудием перераспределения национального продукта является государственный бюджет.

5. Общим итогом функционирования экономики является национальное богатство – совокупность материальных и культурных благ, созданных трудом людей за весь предшествующий период развития страны. Национальное богатство выступает как предпосылка и результат общественного воспроизводства.

 

Заключение

 

В ходе данной лекции мы выяснили, в чем выражаются экономические результаты функционирования экономики страны и как они измеряются. Глубокое усвоение вопросов темы является непременным условием для понимания основных проблем макроэкономики, поскольку практически в каждой из последующих тем курса мы будем оперировать макроэкономическими категориями, содержание которых рассмотрено в лекции: ВВП, ВНП, ЧНП, НД, личный доход, располагаемый доход, потребление, сбережения, добавленная стоимость, косвенные налоги, валовые и чистые инвестиции, государственные трансферты, индекс цен и т. д.

Последующие три темы – самые сложные и главные – посвящены анализу макроэкономического равновесия. Подготовка к изучению этих проблем может быть успешной только на основе глубокого усвоения материала данной темы, тщательной подготовки к практическому и семинарскому занятиям.

Задание на самостоятельную подготовку:

Используя основную и дополнительную литературу, отработать конспект лекции.

Сообщить время и место следующего занятия.

Ответить на вопросы студентов.

 

Разработчик – кандидат экономических наук

Н. Рощина

 

По данным, характеризующим экономику государства (в трлн. руб.), рассчитать величину ВВП по доходам и расходам:

ходы

230

Проценты

Амортизация

35

Импорт

Дивиденды

15

Экспорт

Косвенные налоги

20

Арендная плата

Налог на прибыль

10

Инвестиции

Нераспределенная прибыль фирм

Заработная плата

220

Решение:

ские расходы

230

Амортизация

Экспорт

37

Дивиденды

Импорт

-33

Косвенные налоги

Инвестиции

50

Налог на прибыль

Государственные закупки товаров и услуг

70

Нераспределенная прибыль фирм

 

Заработная плата

Проценты

Арендная плата

ходам

354

дам

354

 

. Рассчитать ВВП, ВНП, ЧНП, НД.

Расходы на личное потребление

Валовые частные внутренние инвестиции

Государственные расходы

Экспорт

Импорт

Чистые поступления доходов факторов от остального мира

Чистые частные внутренние инвестиции

Косвенные налоги на бизнес-фирмы

107

Ответ:

060

075

049

942

 

г.

Цена

Количество

Цена

Книги

10

10

15

Джинсы

27

6

34

Телевизоры

655

3

1425

5

100% = 211%

г.

 

»

Например, Росстат консервативно пользуется методом «теневой надбавки» к ВВП, оценивая вклад теневых субъектов в общественное производство в 20-25%.

В сегменте теневой экономики современной России функционируют примерно 7% населения страны (примерно 10,9 млн. человек), недоучтенных в ходе Всероссийской переписи, а также 15-20 млн. неучтенных единиц недвижимости и т. п. Все еще слабо учитываются теневые категории социальных слоев, количественные оценки которых различаются в разы.

 

левой. – М.: Изд. Рос. экон. акад., 2000. _ С. 399 – 340.

См.: там же, — С. 399.

Тема 4 ОЗ

Тема 4. Необоротні активи

План

1. Оцінка та класифікація необоротних активів

2. Надходження необоротних активів

3. Капітальні інвестиції

4. Ремонт необоротних активів

5. Вибуття необоротних активів

6. Нематеріальні активи

7. Амортизація необоротних активів

та нематеріальних активів

9. Довгострокові біологічні активи

 

із змінами і доповненнями, від 10 листопада 2009 року № 1307.

.

Наказ Міністерства фінансів України від 02 вересня 2014 року № 879.

Податковий кодекс України

Цивільний кодекс України

 

1. Оцінка та класифікація необоротних активів

 

.

обслуговування загальні пристосування, приладдя, керування та єдиний фундамент, унаслідок чого кожен предмет може виконувати свої функції, а комплекс — певну роботу тільки в складі комплексу, а не самостійно; інший актив, що відповідає визначенню основних засобів, або частина такого активу, що контролюється підприємством.

Для цілей бухгалтерського обліку основні засоби класифікуються за такими групами:

5.1. Основні засоби

5.1.1. Земельні ділянки.

5.1.2. Капітальні витрати на поліпшення земель, не пов’язані з будівництвом.

5.1.3. Будівлі, споруди та передавальні пристрої.

5.1.4. Машини та обладнання.

5.1.5. Транспортні засоби.

5.1.6. Інструменти, прилади, інвентар (меблі).

5.1.7. Тварини.

5.1.8. Багаторічні насадження.

5.1.9. Інші основні засоби.

5.2. Інші необоротні матеріальні активи

5.2.1. Бібліотечні фонди.

5.2.2. Малоцінні необоротні матеріальні активи.

5.2.3. Тимчасові (нетитульні) споруди.

5.2.4. Природні ресурси.

5.2.5. Інвентарна тара.

5.2.6. Предмети прокату.

5.2.7. Інші необоротні матеріальні активи.

 

2. Надходження необоротних активів

 

14.1.81 ПКУ)

 

1) економ вигоди підприємство очікувало отримати від продажу незавершених кап інвестицій, а не від їхнього використання за призначенням;

2) такий актив був готовий до продажу в його теперішньому стані;

3) його продаж, як передбачається,було завершено протягом року від дати визнання його таким, що утримуються для продажу;

4) умови продажу відповідали звичайним умовам продажу для подібних активів;

5) продаж об’єкта незавершених кап інвестицій була високо ймовірною. Зокрема керівництво підприємства підготувало відповідний план або уклало твердий контракт про продаж.

За виконання цих умов приміщення, що підприємство збирається продати, виключають зі складу необоротних активів (незавершених капінвестицій) і переводять до запасів (п. 3 абз. 1 п. 6 р. ІІ ПСБО 27).

Якщо хоча б одну з умов п. 1 р. ІІ ПСБО 27 для переведення необоротних активів до запасів не виконано нічого страшного. За таких обставин продаж приміщення, яке не ввели в експлуатацію, у бух обліку необхідно відображати без його переведення до необоротних активів, утримуваних для продажу, тобто безпосередньо із субрахунку 152.

Операції з продажу незавершених кап інвестицій є їхні постачання (пп. 14.1.191 ПКУ). Операції з постачання на митній території України за ст.. 186 ПКУ – об’єкт обкладення ПДВ (п. 185.1. ПКУ).

Згідно з п. 188.1 ПКУ під час постачання товарів базу обкладення ПДВ визначають на рівні договірної вартості, але не нижче за ціну придбання (постачаючи товари) або бухгалтерської балансової вартості на початок періоду (постачаючи необоротні активи).

Вочевидь нижньою межею для бази обкладення ПДВ тут буде та вартість незавершених кап інвестицій, яку зафіксовано на субрахунку 152, як при продажу такого активу із субрахунку 286 так і з субрахунку 152.

Дату виникнення зобов’язання з ПДВ тут визначають за загальними нормами ст.. 187 ПКУ. Згідно з якою одна з подій, яка сталась раніше:

— або надходження коштів за об’єкт;

— або відвантаження (передання) активу покупцю.

. Підприємство (платник податку на прибуток і ПДВ) у 2011 році придбало нерухомість за 120 тис. грн.. (в т.ч. ПДВ 20 тис. грн..). витрати на придбання зафіксовано на субрахунку 152. Однак за браком коштів так і не ввели в експлуатацію. Керівництво вирішило продати цей актив. Сторони домовились про реалізацію за 1 млн. грн.. (в т.ч. ПДВ 166666,67 грн). за домовленістю сторін покупець здійснює оплату після передання об’єкта (складання акта приймання-передачі).

Дт

2

Переведено об’єкт незавершених кап інвестицій до складу необоротних активів, утримуваних для продажу

286

152

3

Передано необоротний актив, утримуваний для продажу, покупцю

377

712

4

Нараховано податкові зобов’язання з ПДВ

712

641

5

Списано балансову вартість необоротного активу, утримуваного для продажу

943

286

6

Отримано кошти на поточний рахунок від покупця нерухомості

311

377

8

Передано покупцю об’єкт незавершених капінвестицій

377

746

9

Нараховано податкові зобов’язання з ПДВ

746

641

10

Списано балансову вартість незавершених капінвестицій

977

152

11

Отримано кошти на поточний рахунок від покупця нерухомості

311

377

1000000

 

ВПБО 2015 № 105

 

:

суми, що сплачують постачальникам активів та підрядникам за виконання будівельно-монтажних робіт (без непрямих податків);

реєстраційні збори, державне мито та аналогічні платежі, що здійснюються в зв’язку з придбанням (отриманням) прав на об’єкт основних засобів;

суми ввізного мита;

суми непрямих податків у зв’язку з придбанням (створенням) основних засобів (якщо вони не відшкодовуються підприємству);

витрати зі страхування ризиків доставки основних засобів;

витрати на транспортування, установку, монтаж, налагодження основних засобів;

інші витрати, безпосередньо пов’язані з доведенням основних засобів до стану, у якому вони придатні для використання із запланованою метою.

Оцінка надходження основних засобів

Надходження

Первісна вартість безоплатно отриманих основних засобів

Первісною вартістю основних засобів, що внесені до статутного

капіталу підприємства

Первісна вартість об’єктів, переведених до основних

засобів з оборотних активів, товарів, готової продукції тощо

Первісна вартість об’єкта основних засобів, отриманого в обмін на подібний об’єкт,

обмін (або частковий обмін) на неподібний актив

їх еквівалентів, що була передана (отримана) під час обміну.

 

 

Підприємство у серпні 2015 року безоплатно отримало основний засіб від іншого підприємства (не засновника). Чи можна амортизувати такий об’єкт у податковому обліку? Чи передбачені якісь податкові коригування стосовно такої операції?

Щодо справедливої вартості, то її визначають як суму, за якою можна продати актив або оплатити зобов’язання за звичайних умов на певну дату (п. 4 ПСБО 7, п. 4 ПСБО 19).

Амортизацію на такі ОЗ нараховують на загальних підставах п.п. 23-27 ПСБО 7. Відображають це Дт 23,91,92,93,94 Кт 131.

ВПБО 2015 № 87

 

 

. Ремонт необоротних активів

 

(модернізація, модифікація, добудова, дообладнання, реконструкція тощо), що призводить до збільшення майбутніх економічних вигод, первісно очікуваних від використання об’єкта.

об’єкта основних засобів. Первісна (переоцінена) вартість основних засобів може бути збільшена на суму витрат, пов’язаних з поліпшенням та ремонтом об’єкта, визначену у порядку, встановленому податковим законодавством.

(проведення технічного огляду, нагляду, обслуговування, ремонту тощо) та одержання первісно визначеної суми майбутніх економічних вигод від його використання, включаються до складу витрат.

.

з урахуванням результатів аналізу існуючої ситуації та суттєвості таких витрат.

очікуваних від їх використання, визнаються капітальними інвестиціями за умови, що балансова вартість активу не перевищує суми його очікуваного відшкодування.

Сумою очікуваного відшкодування вважається найбільша з двох оцінок: чиста вартість реалізації або теперішня вартість майбутніх чистих грошових надходжень від використання основних засобів, включаючи його ліквідаційну вартість.

визнаються витратами звітного періоду. Такі витрати можуть бути визнані капітальними інвестиціями, якщо витрати на значний огляд і капітальний ремонт можуть бути ідентифіковані з окремою замортизованою частиною (компонентом) основних засобів. Витрати на ремонт можуть бути визнані капітальними інвестиціями, якщо ціна придбання активу вже відображає зобов’язання (необхідність) підприємства здійснити в майбутньому витрати для приведення активу до стану, в якому він придатний для використання. Наприклад, у разі придбання будівлі, яка потребує ремонту, витрати на ремонт приймаються на збільшення первісної вартості цієї будівлі до суми, яка може бути відшкодована від використання будівлі в майбутньому.

. Підставою для визнання капітальними інвестиціями витрат, пов’язаних з поліпшенням основних засобів, є зростання внаслідок цих витрат очікуваного терміну корисного використання об’єкта, кількості та/або якості продукції (робіт, послуг), яка виробляється (надається) цим об’єктом.

Прикладами такого поліпшення є:

а) модифікація, модернізація об’єкта основних засобів з метою подовження терміну його корисної експлуатації або збільшення його виробничої потужності;

б) заміна окремих частин устаткування для підвищення якості продукції (робіт, послуг);

в) впровадження ефективнішого технологічного процесу, що дозволить зменшити первісно оцінені виробничі витрати;

г) добудова (надбудова) будівлі, що збільшить кількість місць (площу) будівлі, обсяги та/або якість виконуваних робіт (послуг) чи умови їх виконання.

.

В технічні паспорти, інвентарні картки або інші регістри аналітичного обліку відповідних об’єктів основних засобів заносяться дані про змінені техніко-економічні характеристики (вартість, потужність, площа тощо) в результаті їх поліпшення.

 

 

установленої в наказі про облікову політику (до 01.09 2015 р. – 2500 грн, після – 6000 грн.). Як відобразити такі витрати в обліку?

МНМА це підгрупа ОЗ, тому облік витрат на їхній ремонт та поліпшення регулюються п.п. 14 та 15 ПСБО 7.

Будь-які витрати, які підприємство здійснює для підтримання об’єкта ОЗ (в т.ч. МНМА) у робочому стані (техобслуговування, ремонт тощо), тобто одержання первісно визначеної суми майбутніх економічних вигід від його використання, включають до витрат у звітному періоді понесення (п. 15 ПСБО 7).

Такі затрати на підтримання об’єкта в робочому стані відносять в дебет того самого витратного рахунку, куди й амортизацію відремонтованого об’єкта МНМА:

— Дт 23, 91 – виробничого, загальновиробничого призначення;

— Дт 92 – загальногосподарського призначення;

— Дт 93 – збутового призначення;

— Дт 949 – іншого призначення.

Кредитують рахунки і субрахунки 20, 22, 661, 651, 23, 631, 685, 131, 132.

оприбутковані до запасів (окрім матеріалів, одержаних при ліквідації об’єктів ОЗ та інших необоротних матактивів).

сканер МНМА, який використовують у бухгалтерії підприємства. Вартість виконаних робіт 600 грн (в т.ч. ПДВ 100 грн).

Дт

1

Виконано ремонт сканера

92

631

2

Відображено податковий кредит

641

631

3

Оплачено ремонт

631

311

600

 

поліпшення для МНМА, як правило не характерні. Проте вони трапляються, приклад розширення оперативної пам’яті комп’ютера-МНМА, в результаті чого збільшаться продуктивність та очікуваний термін його використання. Тому витрати, пов’язані з поліпшенням об’єкта ОЗ (в т.ч.. МНМА), що призводить до росту майбутніх економічних вигід, первісно очікуваних від його використання, збільшують первісну вартість такого активу.

вальні витрати вже в місяць здійснення поліпшення. Їх відносять до відповідного виду затрат залежно від того, де задіяно об’єкт.

Якщо підприємство використовує метод 50 % / 50 %, половину витрат замортизували б (включили до відповідних витрат) у місяці поліпшення, а половину – у місяці вилучення об’єкта з активів (списання з балансу).

Якщо МНМА амортизують дозволеними прямолінійним і виробничим методами то у зв’язку з збільшенням у результаті поліпшення первісно вартості об’єкта бухгалтер просто розрахує нову норму його амортизації.

Окремо варто зупинитись на ситуації, коли витрати на поліпшення об’єкта МНМА перевищують критерій щодо віднесення необоротних матактивів до МНМА (пп 5.2.7 ПСБО 7). Тобто є суттєвим для підприємства.

якщо строк експлуатації поліпшення більше року) класифікувати його як окремий об’єкт ОЗ відповідної групи. Тобто амортизувати в загальному порядку відповідно до встановленого строку корисного використання та обраного для такої групи методу.

. Підприємство вирішило модернізувати комп’ютер-МНМА (метод амортизації 100 %), який знаходиться в магазині. Вартість заміни процесора 2400 грн (в т.ч. ПДВ 400 грн). роботи виконала спеціалізована організація.

Дт

1

Виконано роботи із заміни процесора компютера

153

631

2

Відображено податковий кредит

641

631

3

модернізацію компютера

631

311

4

Збільшено первісну вартість комп’ютера (складено акт)

112

153

5

Нараховано амортизацію витрат на поліпшення компютера

93

132

2000

 

ВПБО 2015 № 90

 

Підприємство-орендар ремонтує орендовані основні засоби (виробничу лінію й автомобіль адміністративного призначення). Як ці операції відобразити в обліку?

Згідно зі ст.. 776 ЦКУ ремонт переданої в оренду речі проводять:

— поточний ремонт здійснює орендар своїм коштом, якщо іншого не встановлено договором чи законом;

— капітальний ремонт проводять орендодавець за свій рахунок, якщо іншого не встановлено договором чи законом. Однак, якщо орендодавець не здійснив капітального ремонту речі, що перешкоджає її використанню відповідно до призначення й умов договору, орендар має право:

1) відремонтувати річ і зарахувати вартість ремонту в оплату за користування річчю або вимагати відшкодування вартості ремонту;

2) вимагати розірвання договору та відшкодування збитків.

орендаря. Окрім того у договорі необхідно прописати умови компенсації здійсненого ремонту. Вони можуть бути такими:

1) орендодавець не відшкодовує вартості ремонту;

2) орендодавець відшкодовує вартість ремонту грошима (у повній сумі одразу після ремонту, при поверненні об’єкта орендодавцю або поступово в міру використання об’єкта орендарем);

3) вартість ремонту зараховують в орендну плату.

Витрати на ремонти, які не призводять до збільшення економ вигід, первісно очікуваних від використання ремонтованого об’єкта, включають до витрат за тими самими статтями, за якими відображають й орендну плату (п. 15 ПСБО 7, п. 32 Методичні рекомендації з бух обліку основних засобів № 561).

. Орендар за договором поніс витрати, пов’язані з поточним ремонтом виробничої лінії, на суму 12000 грн. (в т.ч. ПДВ 2000 грн). захід не приводить до збільшення майбутніх економ вигід. Договором оренди передбачено, що орендодавець:

1) не компенсує орендареві понесених витрат;

2) компенсує витрати орендаря, переказуючи йому на поточний рахунок узгоджену суму;

3) компенсує орендареві витрати поступовим заліком з орендною платою.

Облік витрат на поточний ремонт об’єкта оперативної оренди в орендаря

 

Дт

1

Понесено витрати на ремонт орендованої виробничої лінії

91

20,22, 63,65, 68

2

Відображено податковий кредит із ПДВ

641

63,68

1

Понесено витрати на ремонт орендованої виробничої лінії

91

20,22, 63,65, 68

2

Відображено податковий кредит із ПДВ

641

63,68

3

Підписано акт приймання-передачі виконаних ремонтних робіт

377

703

4

Відображено податкові зобов’язання з ПДВ

703

641

5

Одержано компенсацію від орендодавця за ремонт виробничої лінії

311

377

1

Понесено витрати на ремонт орендованої виробничої лінії

91

20,22, 63,65, 68

2

Відображено податковий кредит із ПДВ

641

63,68

3

Нараховано орендну плату за виробничу лінію

91

685

4

Відображено податковий кредит із ПДВ

641

685

5

Нараховано компенсацію орендодавцю за ремонт виробничої лінії (підписано акт приймання-передачі виконаних ремонтних робіт)

377

703

6

Відображено податкові зобов’язання з ПДВ

703

641

7

Здійснено частковий залік дебіторської заборгованості щодо компенсації за ремонт із кредиторською за орендною платою

685

377

1200

 

ВПБО 2015 № 83

 

5. Вибуття необоротних активів

 

(списується з балансу) у разі його вибуття внаслідок продажу, ліквідації, безоплатної передачі, нестачі, остаточного псування або інших причин невідповідності критеріям визнання активом.

, застосовується до вибуття шляхом продажу з подальшою орендою.

Компенсація, що підлягає отриманню після продажу (вибуття) об’єкта основних засобів, визнається за його справедливою вартістю. Якщо платіж за об’єкт відстрочується, отриману компенсацію визнають за грошовим еквівалентом ціни. Різницю між номінальною сумою компенсації та грошовим еквівалентом ціни визнають як фінансовий дохід.

.

:

здійснює безпосередній огляд об’єкта, що підлягає списанню;

встановлює причини невідповідності критеріям активу;

визначає осіб, з вини яких відбулося передчасне вибуття основних засобів із експлуатації, вносить пропозиції щодо їх відповідальності;

визначає можливість продажу (передачі) об’єкта іншим підприємствам, організаціям та установам або використання окремих вузлів, деталей, матеріалів, що можуть бути одержані при демонтажі, розбиранні (ліквідації) основних засобів, встановлює їх кількість і вартість;

складає і підписує акти на списання основних засобів.

підприємство і початок експлуатації, первісна (переоцінена) вартість об’єкта, сума нарахованого зносу, передбачений і фактичний строк корисного використання, проведені ремонти, причини вибуття тощо.

У разі списання основних засобів, які вибувають в результаті аварії або стихійного лиха, до акта додається копія акта аварії і зазначаються обставини стихійного лиха.

Складені комісією акти на списання основних засобів відображаються в бухгалтерському обліку після їх затвердження (погодження) посадовою особою (керівним органом), уповноваженою згідно законодавства (статуту підприємства) приймати рішення щодо розпорядження (відчуження, ліквідації) об’єктів основних засобів.

Деталі, вузли, агрегати та інші матеріали, отримані при розбиранні і демонтажу основних засобів, що ліквідуються, оприбутковуються з визнанням іншого доходу і зарахуванням на рахунки обліку матеріальних запасів, включаючи матеріальні цінності і деталі з вмістом матеріалів, які приймаються (збираються) спеціалізованими заготівельними (переробними) підприємствами.

визначається вирахуванням з доходу від вибуття основних засобів їх залишкової вартості, непрямих податків і витрат, пов’язаних з вибуттям основних засобів.

його первісна (переоцінена) вартість та знос зменшуються відповідно на суму первісної (переоціненої) вартості та зносу ліквідованої частини об’єкта, а пропорційна ліквідованій частині сума сальдо з дооцінки (індексації) відображається зменшенням додаткового капіталу і збільшенням нерозподіленого прибутку.

Підприємство припиняє визнавати частину об’єкта основних засобів, якщо цю частину замінено, а витрати на її заміну включено до первісної (переоціненої) вартості об’єкта. Якщо підприємство не може визначити первісну вартість заміненої частини, воно може її оцінити у сумі витрат на заміну.

Повернення орендодавцю орендованих у складі цілісного майнового комплексу основних засобів з оформленням орендодавцем і орендарем документів приймання-передачі відображається орендарем за кредитом рахунків обліку основних засобів (балансова вартість) і дебетом рахунків обліку зносу основних засобів (сума зносу) та додаткового капіталу (залишкова вартість). Повернення орендодавцю залишку невикористаних амортизаційних відрахувань на орендовані основні засоби орендар відображає зменшенням додаткового капіталу і грошових коштів (утворенням кредиторської заборгованості).

 

 

Підприємство планує в поточному місяці списати ОЗ, залишкова вартість якого нуль. Чи оподатковувати таку операцію ПДВ?

Відповідь Ліквідація за власним бажанням неборотних активів для платника ПДВ – це оподатковувана операція, тому що за визначенням із пп. 14.1.191 ПКУ вона підпадає під поняття постачання товарів.

Списання необоротних активів через їх моральний або фізичний знос чи інші обставини, які унеможливлюють подальше відображення їх у складі активів, і не належить до обставин

— внаслідок дії обставин непереборної сили,

— коли ліквідацію здійснюють без згоди платника податку або

— коли платник податку надає контролюючому органу відповідний документ про знищення, розібрання або перетворення необоротних активів в інший спосіб, унаслідок чого вони не можуть використовуватись за первісним призначенням

У разі ліквідації ОЗ базу визначають за п. 189.9 ПКУ. Як нижчу планку для ПДВ він установлює звичайну ціну, але не нижче балансової вартості на момент ліквідації.

У такій ситуації набагато простіше організувати ліквідацію активу, яка унеможливлює його подальшу експлуатацію, документально її оформити й так вивести операцію з об’єктів для ПДВ.

ВПБО 2016 № 20

 

6. Нематеріальні активи

 

немонетарний актив, який не має матеріальної форми та може бути ідентифікований.

:

права користування природними ресурсами (право користування надрами, іншими ресурсами природного середовища, геологічною та іншою інформацією про природне середовище тощо);

права користування майном (право користування земельною ділянкою відповідно до земельного законодавства, право користування будівлею, право на оренду приміщень тощо);

права на комерційні позначення (права на торговельні марки (знаки для товарів і послуг), комерційні (фірмові) найменування тощо), крім тих, витрати на придбання яких визнаються роялті;

недобросовісної конкуренції тощо), крім тих, витрати на придбання яких визнаються роялті;

авторське право та суміжні з ним права (право на літературні, художні, музичні твори, комп’ютерні програми, програми для електронно-обчислювальних машин, компіляції даних (бази даних), виконання, фонограми, відеограми, передачі (програми) організацій мовлення тощо), крім тих, витрати на придбання яких визнаються роялті;

інші нематеріальні активи (право на провадження діяльності, використання економічних та інших привілеїв тощо).

Нематеріальний актив, отриманий в результаті розробки, слід відображати в балансі за умов, якщо підприємство має:

намір, технічну можливість та ресурси для доведення нематеріального активу до стану, у якому він придатний для реалізації або використання;

можливість отримання майбутніх економічних вигод від реалізації або використання нематеріального активу;

інформацію для достовірного визначення витрат, пов’язаних з розробкою нематеріального активу.

Якщо нематеріальний актив не відповідає вказаним критеріям визнання, то витрати, пов’язані з його придбанням чи створенням, визнаються витратами того звітного періоду, протягом якого вони були здійснені без визнання таких витрат у майбутньому нематеріальним активом.

того звітного періоду, в якому вони були здійснені:

витрати на дослідження;

витрати на підготовку і перепідготовку кадрів;

витрати на рекламу та просування продукції на ринку;

витрати на створення, реорганізацію та переміщення підприємства або його частини;

витрати на підвищення ділової репутації підприємства, вартість видань і витрати на створення торгових марок (товарних знаків).

Оцінка надходження нематеріальних активів

Надходження

п. 11 ПСБО 8

складається з ціни (вартості) придбання (крім отриманих торговельних знижок), мита, непрямих податків, що не підлягають відшкодуванню, та інших витрат, безпосередньо пов’язаних з його придбанням та доведенням до стану, у якому він придатний для використання за призначенням.

нематеріального активу, придбаного в результаті обміну на подібний об’єкт

п. 12 ПСБО 8

п. 12 ПСБО 8

Первісною вартістю безоплатно отриманих нематеріальних

п. 13 ПСБО 8

п. 14 ПСБО 8

п. 15 ПСБО 8

Первісна вартість окремого об’єкта нематеріальних

п. 16 ПСБО 8

визначається шляхом розподілу сплаченої суми пропорційно до справедливої вартості кожного з

п. 17 ПСБО 8

включає прямі витрати на оплату праці, прямі матеріальні витрати, інші витрати, безпосередньо пов’язані із створенням цього нематеріального активу та приведенням його до стану придатності для використання за призначенням (оплата реєстрації юридичного права, амортизація патентів, ліцензій тощо).

 

до первісної вартості такого об’єкта включаються

прямі витрати на оплату праці,

прямі матеріальні витрати,

інші витрати, безпосередньо пов’язані зі створенням цього об’єкта та доведенням його до стану, придатного для використання за призначенням (оплата реєстрації юридичного права, збір за подання заявки про реєстрацію об’єкта права інтелектуальної власності, збір за публікацію відомостей про видачу свідоцтва, патенту, сплата державного мита за видачу свідоцтва, патенту тощо).

 

до Інвентаризаційного опису заносяться об’єкти нематеріальних активів, ідентифіковані (виявлені) під час інвентаризації.

іку, заносяться до звіряльної відомості.

 

 

 

 

Первісна вартість нематеріальних активів збільшується на суму витрат, пов’язаних із удосконаленням цих нематеріальних активів і підвищенням їх можливостей та строку використання, які сприятимуть збільшенню первісно очікуваних майбутніх економічних вигод.

Витрати, що здійснюються для підтримання об’єкта в придатному для використання стані та одержання первісно визначеного розміру майбутніх економічних вигод від його використання, включаються до складу витрат звітного періоду.

відбулося (не введені в господарський оборот), відображаються у складі незавершених капітальних інвестицій у нематеріальні активи.

(при збереженні виключних прав на результат інтелектуальної діяльності), залишається на балансі правовласника (ліцензіара) із зазначенням в аналітичному обліку інформації про передачу цього об’єкта у користування іншій особі.

Об’єкт нематеріальних активів, отриманий в користування, обліковується користувачем (ліцензіатом) на позабалансовому рахунку в оцінці, визначеній виходячи із розміру винагороди, встановленого в договорі. При цьому платежі за надане право використання результатів інтелектуальної діяльності у вигляді періодичних платежів, обчислених у порядку та строки, встановлені договором, включаються користувачем (ліцензіатом) до витрат звітного періоду.

 

Об’єкт нематеріальних активів списується з балансу в разі його вибуття внаслідок безоплатної передачі або неможливості отримання підприємством надалі економічних вигод від його використання.

визначається як різниця між доходом від вибуття (за вирахуванням непрямих податків і витрат, пов’язаних з вибуттям) та їх залишковою вартістю.

(ідентифіковане сальдо) на основі записів з початку експлуатації об’єкта про переоцінку балансової вартості об’єктів нематеріальних активів в картках інвентарного обліку (інших регістрах аналітичного обліку) об’єктів нематеріальних активів).

 

7. Амортизація необоротних активів

 

Використання основних засобів в процесі діяльності підприємства зумовлює зміну їх фізичного стану та позиції щодо нових моделей. Виміром даних змін є фізичний та моральний знос.

.

.

ПКУ).

визначення вартості, що амортизується;

строк корисного використання;

до якої групи основних засобів відноситься об’єкт.

.

.

Тобто, основний засіб, який підлягатиме амортизації може бути оцінений за однією з оцінок: первісною вартістю за якою об’єкт основного засобу зараховується на баланс або переоціненою вартістю. Причому переоцінці підлягає не лише первісна вартість, а й сума зносу, яка була накопичена протягом строку використання даного основного засобу.

( п. 4 П(с)БО 7).

визначає суму яку воно очікує отримати від реалізації чи ліквідації об’єкта основних засобів після закінчення строку корисного використання (експлуатації). Її визначає комісія по підприємству і зазначає в Акті приймання-передачі (внутрішнього переміщення) основних засобів чи/та Інвентарній картці обліку основних засобів або у окремому акті.

При визначенні цієї вартості необхідно встановити:

— скільки підприємство може отримати за об’єкт основних засобів після закінчення строку корисного використання наприклад на даний момент;

— оцінити можливі витрати, які виникнуть при реалізації чи ліквідації такого об’єкта (послуги з оформлення документів з купівлі-продажу такого основного засобу, можливі затрати праці при ліквідації, оплата послуг з ліквідації такого об’єкта тощо).

ума ліквідаційної вартості може становити значну частину вартості об’єкта, при умові, що підприємство встановить мінімальний строк корисного використання об’єкта і планує його реалізувати після закінчення даного строку.

Встановлення суми ліквідаційної вартості на рівні 0 грн є невиправданою, так як при можливій реалізації замортизованого об’єкта не можна отримати 0 грн чи при ліквідації визначити суму витрат з ліквідації на такому рівні, що і можливу суму до отримання від його ліквідації. Відповідальності за встановлення нульової ліквідаційної вартості законодавством не передбачено. Проте можуть виникнути питання щодо помилок при розрахунку амортизації, якщо нульова ліквідаційна вартість могла вплинути на суму амортизації та якщо її встановлення на рівні нуля є необґрунтованим.

Отже, вартість, що амортизується, визначається щодо кожного об’єкта основних засобів окремо, враховуючи його первісну чи переоцінену (в разі необхідності доведення її до рівня справедливої вартості шляхом переоцінки) вартості та встановленої підприємством суми ліквідаційної вартості.

(робіт, послуг) (п. 4 П(с)БО 7).

П. 24 Методичних рекомендацій з бухгалтерського обліку основних засобів та п. 24 П(с)БО 7 встановлюють чинники, які слід враховувати при встановленні строку корисного використання:

— врахування потужності або продуктивності (для об’єктів від яких залежить обсяг виробництва);

— фізичний (для об’єктів інтенсивного використання чи експлуатації) та моральний (для об’єктів, що постійно удосконалюються в результаті НТП) знос;

(особливо стосуються підприємств на загальній системі оподаткування).

).

Таблиця 1

Мінімально допустимі строки корисного використання основних засобів та інших необоротних активів (пп. 138.3.3 ПКУ)

7

 

.

я.

.

28 П(с)БО 7).

.

:

прямолінійний;

зменшення залишкової вартості;

прискореного зменшення залишкової вартості;

кумулятивний;

виробничий;

метод 50 % / 50 %;

метод 100 %.

Останні два методи мають умовну назву та застосовуються тільки для малоцінних необоротних матеріальних активів та бібліотечних фондів.

Розглянемо вказані методи детальніше.

нарахування амортизації найпростіший розрахунковий метод. Річна сума амортизації визначається діленням вартості, що амортизується на встановлений строк корисного використання об’єкта основних засобів:

,

е А – річна сума амортизації; ПВ – первісна (переоцінена) вартість об’єкта основних засобів; ЛВ – ліквідаційна вартість; СКВ – строк корисного використання.

Доцільність використання даного методу виправдовується коли рівень інтенсивності використання об’єкту є однаковим протягом усього періоду експлуатації, тобто актуальним буде застосування для пасивних основних засобів.

Недоліками застосування даного методу є неврахування морального зносу та реальної оцінки потужності об’єкта основних засобів. Щодо морального зносу то такі основні засоби не повинні залежати від змін технічних характеристик аналогічних об’єктів. Неможливість реальної оцінки використаної потужності основного засобу в різні роки експлуатації може зумовити нерівномірне віднесення сум амортизації на продукцію (роботи, послуги).

досить трудомісткий в розрахунках. Доцільним його застосування є до об’єктів основних засобів, які мають досить високий ступінь морального зносу. Це забезпечить віднесення більшої вартості основного засобу на новостворений продукт у вигляді амортизації, а при потребі його заміни внаслідок застаріння технічних характеристик недоамортизована сума буде незначною.

Річна сума амортизації за даним методом визначається множенням залишкової вартості об’єкта на початок звітного року або первісної вартості на дату початку нарахування амортизації та річної норми амортизації.

,

е А – річна сума амортизації; ЗВ – залишкова вартість на початок звітного року; ПВ – первісна вартість на дату початку нарахування амортизації; РНА – річна норма амортизації.

Річна норма амортизації (у відсотках) визначається як різниця між одиницею та результатом кореня ступеня кількості років корисного використання об’єкта з результату від ділення ліквідаційної вартості об’єкта на його первісну вартість.

,

е РНА – річна норма амортизації; п – строк корисного використання; ЛВ – ліквідаційна вартість; ПВ – первісна вартість.

річна сума амортизації визначається добутком залишкової вартості об’єкта на початок звітного року або первісної вартості на дату початку нарахування амортизації та річної норми амортизації.

,

е А – річна сума амортизації; ЗВ – залишкова вартість на початок звітного року; ПВ – первісна вартість на дату початку нарахування амортизації; РНА – річна норма амортизації.

Річна норма амортизації визначається, виходячи зі строку корисного використання, і подвоюється.

,

е РНА − річна норма амортизації; п – строк корисного використання.

Даний метод амортизації доцільно використовувати підприємствам, які планують швидко оновити матеріально-технічну базу та тим, які використовують основні засоби з швидким моральним зносом.

нарахування амортизації передбачає, що найбільшу суму нарахованої амортизації буде віднесено до витрат періоду протягом першої половини строку корисного використання об’єкта основних засобів. Тому застосування цього методу є доцільним для основних засобів з високим ступенем морального зносу (наприклад інформаційне обладнання) та активної частини основних засобів (машини, механізми, верстати, виробниче обладнання), так як вони працюють ефективніше саме в перші роки експлуатації, оскільки їх потужність в цей період вища, і не виникає необхідність додаткового ремонту.

нарахування амортизації визначається як добуток вартості, що амортизується, та кумулятивного коефіцієнта.

,

А – річна сума амортизації; ПВ – первісна (переоцінена) вартість об’єкта основних засобів; ЛВ – ліквідаційна вартість; КК – кумулятивний коефіцієнт.

.

.

Саме визначення кумулятивного коефіцієнту кожного року можна вважати певною незручністю при застосуванні даного методу.

нарахування амортизації передбачає визначення фактичного обсягу одержаної продукції, виконаних робіт, наданих послуг та можливість встановлення максимальної потужності об’єкта основних засобів.

Даний метод дозволяє визначати суму амортизації, яка буде віднесена до витрат того періоду в якому буде отримано відповідний обсяг продукції (робіт, послуг). При цьому враховується інтенсивність використання основного засобу, проте не враховується моральний знос таких основних засобів.

здійснити розподіл обсягу виробленої продукції на кожний окремий об’єкт основних засобів.

Це єдиний метод сума амортизації за яким визначається відразу з розрахунку за один місяць. Отже, місячна сума амортизації встановлюється як добуток фактичного місячного обсягу продукції (робіт, послуг) та виробничої ставки амортизації.

,

е, А – місячна сума амортизації; ФО – фактичний обсяг продукції (робіт, послуг); ВСА – виробнича ставка амортизації.

Виробнича ставка амортизації визначається діленням вартості, що амортизується на загальний обсяг продукції (робіт, послуг), який підприємство очікує виробити (виконати) з використанням об’єкта основних засобів.

,

який підприємство очікує виробити (виконати) з використанням об’єкта основних засобів.

.

100 відсотків його вартості.

.

встановлена на рівні 20000 грн. Вибір методу визначення амортизації може залежати від певних умов.

Даний основний засіб відноситься до 4 групи з мінімально допустимим строком корисного використання 5 років. Якщо підприємство планує інтенсивне використання даного транспортного засобу то для нього можна рекомендувати застосовувати даний строк корисного використання (п. 26 П(с)БО 7) та обрати один з прискорених методів амортизації (зменшення залишкової вартості, прискореного зменшення залишкової вартості або кумулятивний).

можна збільшити строк корисного використання до рівня 8 років, що дозволяє пп. 138.3.3 ПКУ та обрати прямолінійний метод нарахування амортизації.

.

умова: ПВ = 480000 грн., ЛВ = 20000 грн., п = 5 років

й метод нарахування амортизації

річна

1

480000 – 20000 = 460000

 

153180

12765

2

480000 – 20000 = 460000

 

122820

10235

3

480000 – 20000 = 460000

 

92000

7666,67

4

480000 – 20000 = 460000

 

61180

5098,33

5

480000 – 20000 = 460000

 

30820

2568,33

 

 

 

460000

 

 

 

Зменшення залишкової вартості

річна

1

480000,00

47

225600,00

18800,00

2

254400,00

47

119568,00

9964,00

3

134832,00

47

63371,04

5280,92

4

71460,96

47

33586,65

2798,89

5

37874,31

47

17874,31

1489,52

 

 

 

460000,00

 

 

 

 

Прискореного зменшення залишкової вартості

річна

1

480000

40

192000

16000

2

288000

40

115200

9600

3

172800

40

69120

5760

4

103680

40

41472

3456

5

62208

40

42208*

3517

 

 

 

460000

 

 

* останній рік річна сума амортизації визначається як різниця між залишковою та ліквідаційною вартістю.

 

 

 

Прямолінійний метод нарахування амортизації

 

Річна сума амортизації:

.

Місячна сума амортизації:

.

 

Враховуючи особливості використання основних засобів необхідно і обирати відповідний метод нарахування амортизації.

Виробничий метод нарахування амортизації має свої особливості. Тому вибір щодо його застосування повинен ґрунтуватись на можливості точного виміру можливого загального обсягу продукції (робіт, послуг) та фактичного (місячного) обсягу одержаного продукту, виконаних робіт чи наданих послуг.

.

Підприємство придбало холодильне обладнання на МТФ. Загальна потужність (об’єм охолодженого молока) за технічним паспортом становить 20000 т. За даними Журналу обліку надоїв молока в поточному місяці було надоєне і охолоджено 200 т молока. Первісна вартість обладнання становить 800 тис. грн., а його ліквідаційна вартість – 40 тис. грн.

грн.

грн.

 

за методами 50 % / 50 % або 100 %.

Тому для цієї частини 4 групи основних засобів також можна використовувати запропоновані методи нарахування амортизації.

цих частин може визнаватися в бухгалтерському обліку як окремий об’єкт основних засобів.

розподіляє суму, первісно визнану щодо об’єкта основних засобів, на його суттєві частини.

Якщо підприємство амортизує окремо деякі частини об’єкта основних засобів, воно також окремо амортизує решту об’єкта, яка складається з таких частин об’єкта, що окремо є несуттєвими (п. 23 Методичні рекомендації з обліку основних засобів).

Строк корисної експлуатації та метод амортизації суттєвої частини об’єкта основних засобів можуть бути такими самими, як строк корисної експлуатації та метод амортизації іншої суттєвої частини цього ж об’єкта. Такі частини можна об’єднувати в групу (п. 24 Методичні рекомендації з обліку основних засобів).

Тобто якщо об’єкт основних засобів складається з окремих частин, які мають суттєву частину в первісній вартості і можуть мати різний строк корисного використання, підприємство може розглядати їх як окремі об’єкти основних засобів та нараховувати амортизацію окремо на кожну таку частину за методами, передбаченими п. 26 П(с)БО 7.

, затверджених Методичними рекомендаціями щодо застосування спеціалізованих форм первинних документів, затверджених наказом Мінагрополітики від 27.09.2007 р. № 701:

— Розрахунок нарахування амортизації основних засобів на інших необоротних активів (сільгоспоблік, форма № ОЗСГ-5);

— Відомість нарахування амортизації основних засобів та інших необоротних активів, які надійшли або вибули (сільгоспоблік, форма № ОЗСГ-6);

— Зведена відомість нарахування амортизації основних засобів та інших необоротних активів (сільгоспоблік, форма № ОЗСГ-7).

Розглянемо особливості нарахування амортизації з урахуванням правових (податкових) обмежень.

відповідно до п.138.1 ПКУ на суму нарахованої амортизації основних засобів або нематеріальних активів відповідно до національних положень (стандартів) бухгалтерського обліку або міжнародних стандартів фінансової звітності.

відповідно до п. 138.2 ст. 138 ПКУ на суму розрахованої амортизації основних засобів або нематеріальних активів відповідно до пункту 138.3 статті 138 ПКУ.

Розглянемо визначені обмеження:

пп. 14.1.138 п. 14.1 ст. 14 р. І ПКУ

матеріальні активи, у тому числі запаси корисних копалин наданих у користування ділянок надр (крім вартості землі, незавершених капітальних інвестицій, автомобільних доріг загального користування, бібліотечних і архівних фондів, матеріальних активів, вартість яких не перевищує 6000 гривень, невиробничих основних засобів і нематеріальних активів), що призначаються платником податку для використання у господарській діяльності платника податку, вартість яких перевищує 6000 гривень і поступово зменшується у зв’язку з фізичним або моральним зносом та очікуваний строк корисного використання (експлуатації) яких з дати введення в експлуатацію становить понад один рік (або операційний цикл, якщо він довший за рік)

пп. 138.3.2

Не підлягають амортизації та проводяться за рахунок відповідних джерел фінансування:

вартість гудвілу;

пп. 138.3.3

Встановлює мінімально допустимі строки амортизації основних засобів та інших необоротних активів (табл. 1)

Мінімально допустимі строки амортизації основних засобів та інших необоротних активів використовуються з урахуванням встановлення строку корисного використання за даними облікової політики підприємства.

У разі коли строки корисного використання (експлуатації) об’єкта основних засобів в бухгалтерському обліку менше ніж мінімально допустимі строки амортизації основних засобів та інших необоротних активів, то для розрахунку амортизації використовуються строки, встановлені пп. 138.3.3 ПКУ.

У разі коли строки корисного використання (експлуатації) об’єкта основних засобів в бухгалтерському обліку дорівнюють або є більшими, ніж ті, що встановлені пп. 138.3.3 ПКУ, то для розрахунку амортизації використовуються строки корисного використання (експлуатації) об’єкта основних засобів, встановлені в бухгалтерському обліку.

Узагальнення основних положень щодо нарахування амортизації узагальнено в таблиці 2.

 

Нарахування амортизації об’єкта нематеріальних активів здійснюється протягом строку його корисного використання, який встановлюється підприємством при визнанні цього об’єкта активом (при зарахуванні на баланс).

Об’єктом амортизації є первісна (переоцінена) вартість об’єкта нематеріальних активів за вирахуванням його ліквідаційної вартості.

Ліквідаційна вартість об’єкта нематеріальних активів прирівнюється до нуля, окрім випадків існування невідмовного зобов’язання іншої особи щодо придбання цього об’єкта наприкінці строку його корисного використання або якщо ліквідаційна вартість може бути визначена на підставі інформації існуючого активного ринку і очікується, що такий ринок існуватиме наприкінці строку корисного використання цього об’єкта. Ліквідаційна вартість може не прирівнюватися до нуля, якщо підприємство очікує продати цей об’єкт нематеріальних активів до кінця строку його корисного використання.

Об’єкти нематеріальних активів з невизначеним строком корисного використання, а також право на використання вигод від скорочення викидів парникових газів амортизації не підлягають.

об’єкта нематеріальних активів ураховуються такі економічні і правові фактори:

чікуваний спосіб використання об’єкта нематеріальних активів підприємством і спроможність управлінського персоналу ефективно управляти цим об’єктом.

еріод життєвого циклу товару, для ідентифікації якого використовується об’єкт нематеріальних активів, та строки корисного використання подібних об’єктів нематеріальних активів.

ередбачуване моральне старіння об’єкта нематеріальних активів.

табільність галузі, в якій функціонує підприємство, та зміни ринкового попиту на продукти чи послуги, які є результатом експлуатації.

енденції розвитку конкуренції на ринку.

івень витрат на обслуговування, необхідний для отримання очікуваних майбутніх економічних вигод від об’єкта нематеріальних активів, та здатність і намір підприємства досягти такого рівня.

еріод контролю об’єкта нематеріальних активів та юридичні або інші обмеження його використання.

алежність строку корисного використання нематеріальних активів від строку корисного використання інших активів підприємства.

об’єкта нематеріальних активів: прямолінійний; зменшення залишкової вартості; прискореного зменшення залишкової вартості; кумулятивний; виробничий. Метод амортизації об’єкта нематеріальних активів обирається виходячи з умов отримання майбутніх економічних вигод. Якщо такі умови визначити неможливо, то амортизація нараховується із застосуванням прямолінійного методу.

 

Таблиця 2

Основні характеристики нарахування амортизації

 

Прямолінійний

Зменшення залишкової вартості

Прискореного зменшення залишкової вартості

Кумулятивний

Амортизація за повний рік ділиться на 12

(п. 29 П(с)БО 7)

(п. 29 П(с)БО 7)

1) тимчасові (нетитульні) споруди, інвентарна тара, предмети прокату, інші необоротні матеріальні активи (п. 27 П(с)БО 7);

1) для об’єктів з високим ступенем морального зносу;

2) для об’єктів експлуатація яких в перші роки більш інтенсивніша.

1) тимчасові (нетитульні) споруди, інвентарна тара, предмети прокату, інші необоротні матеріальні активи (п. 7 П(с)БО 7);

(пп. 138.3.1 ст. 138 ПКУ)

Не застосовується

(пп. 138.3.1 ст. 138 ПКУ)

 

і нематеріальних активів

 

, якщо залишкова вартість цього об’єкта суттєво відрізняється від його справедливої вартості на дату балансу. У разі переоцінки об’єкта основних засобів на ту саму дату здійснюється переоцінка всіх об’єктів групи основних засобів, до якої належить цей об’єкт.

Переоцінка основних засобів тієї групи, об’єкти якої вже зазнали переоцінки, надалі має проводитися з такою регулярністю, щоб їх залишкова вартість на дату балансу суттєво не відрізнялася від справедливої вартості.

малоцінні необоротні матеріальні активи і бібліотечні фонди, якщо амортизація їх вартості здійснюється за методами, викладеними в другому реченні пункту 27 Положення (стандарту) 7.

визначається діленням справедливої вартості об’єкта, який переоцінюється, на його залишкову вартість.

Якщо залишкова вартість об’єкта основних засобів дорівнює нулю, то його переоцінена залишкова вартість визначається додаванням справедливої вартості цього об’єкта до його первісної (переоціненої) вартості без зміни суми зносу об’єкта. При цьому для таких об’єктів, що продовжують використовуватися, обов’язково визначається ліквідаційна вартість.

— до складу витрат, крім випадків, що наведені в пункті 20 Положення (стандарту) 7.

разі наявності (на дату проведення чергової (останньої) дооцінки об’єкта основних засобів) перевищення суми попередніх уцінок об’єкта і втрат від зменшення його корисності над сумою попередніх дооцінок залишкової вартості цього об’єкта і вигід від відновлення його корисності, сума чергової (останньої) дооцінки, але не більше зазначеного перевищення, включається до складу доходів звітного періоду, а різниця (якщо сума чергової (останньої) дооцінки більше зазначеного перевищення) спрямовується на збільшення іншого додаткового капіталу.

У разі наявності (на дату проведення чергової (останньої) уцінки об’єкта основних засобів) перевищення суми попередніх дооцінок об’єкта і вигід від відновлення його корисності над сумою попередніх уцінок залишкової вартості цього об’єкта і втрат від зменшення його корисності сума чергової (останньої) уцінки, але не більше зазначеного перевищення, спрямовується на зменшення іншого додаткового капіталу, а різниця (якщо сума чергової (останньої) уцінки більше зазначеного перевищення) включається до витрат звітного періоду.

 

 

, щодо яких існує активний ринок. У разі переоцінки окремого об’єкта нематеріального активу слід переоцінювати всі інші активи групи, до якої належить цей нематеріальний актив (крім тих, щодо яких не існує активного ринку).

— ринок, якому притаманні такі умови: предмети, що продаються та купуються на цьому ринку, є однорідними; у будь-який час можна знайти зацікавлених продавців і покупців; інформація про ринкові ціни є загальнодоступною.

Переоцінка нематеріальних активів тієї групи, об’єкти якої вже зазнали переоцінки, надалі має проводитися з такою регулярністю, щоб їх залишкова вартість на дату балансу суттєво не відрізнялася від справедливої вартості.

Переоцінена первісна вартість та накопичена амортизація об’єкта нематеріального активу визначаються як добуток відповідно первісної вартості або накопиченої амортизації та індексу переоцінки. Індекс переоцінки визначається діленням справедливої вартості об’єкта, який переоцінюється, на його залишкову вартість.

Якщо залишкова вартість об’єкта нематеріальних активів дорівнює нулю, то його переоцінена залишкова вартість визначається додаванням справедливої вартості цього об’єкта до його первісної (переоціненої) вартості без зміни суми накопиченої амортизації об’єкта.

.

разі наявності (на дату проведення чергової (останньої) дооцінки об’єкта нематеріальних активів) перевищення суми попередніх уцінок об’єкта і втрат від зменшення його корисності над сумою попередніх дооцінок залишкової вартості цього об’єкта і вигід від відновлення його корисності, сума чергової (останньої) дооцінки, але не більше зазначеного перевищення, включається до складу доходів звітного періоду, а різниця (якщо сума чергової (останньої) дооцінки більше зазначеного перевищення) спрямовується на збільшення іншого додаткового капіталу.

але не більше зазначеного перевищення, спрямовується на зменшення іншого додаткового капіталу, а різниця (якщо сума чергової (останньої) уцінки більше зазначеного перевищення) включається до витрат звітного періоду.

 

 

 

 

 

9. Довгострокові біологічні активи

 

— тварина або рослина, яка в процесі біологічних перетворень здатна давати сільськогосподарську продукцію та/або додаткові біологічні активи, а також приносити в інший спосіб економічні вигоди.

поточними біологічними активами.

дорівнює їх справедливій вартості з урахуванням витрат, безпосередньо пов’язаних з доведенням їх до стану, у якому вони придатні для використання із запланованою метою.

підприємства, визнається погоджена засновниками (учасниками) підприємства їх справедлива вартість з урахуванням витрат, безпосередньо пов’язаних з доведенням їх до стану, у якому вони придатні для використання із запланованою метою.

Біологічні активи відображаються на дату проміжного і річного балансу за справедливою вартістю, зменшеною на очікувані витрати на місці продажу, крім випадків, передбачених пунктом 11 Положення (стандарту) 30.

:

25.1. Довгострокові біологічні активи:

25.1.1. Робоча худоба.

25.1.2. Продуктивна худоба.

25.1.3. Багаторічні насадження.

25.1.4. Інші довгострокові біологічні активи.

за такими групами:

можуть бути види сільськогосподарських рослин (зернові, кормові, олійні, ефіроолійні, технічні, прядивні, овочеві, лікарські, квіткові, плодові та ягідні рослини, виноград, картопля тощо), або однорідні групи біологічних активів, які складаються з підвидів сільськогосподарських рослин (озимі та ярі зернові, кісточкові, зерняткові, горіхоплідні тощо), чи окремих культур (ячмінь, кукурудза, соняшник тощо).

можуть бути види тварин (велика рогата худоба, свині, вівці, птиця, хутрові звірі, сім’ї бджіл тощо) або однорідні групи біологічних активів, які складаються з певних статево-вікових (технологічних) груп (корови і бики-плідники основного стада, свині і хряки-плідники основного стада, тварини на вирощуванні та відгодівлі тощо).

можуть бути види багаторічних насаджень.

вартість, зменшена на очікувані витрати на місці продажу, визначена на дату такого переводу.

Витрати на придбання довгострокових біологічних активів та вартість поточних біологічних активів, переведених до складу довгострокових біологічних активів, відображаються в обліку капітальних інвестицій.

з урахуванням суми їх зносу і втрат від зменшення корисності.

біологічних активів є їх первісна вартість, зменшена на ліквідаційну вартість.

Ліквідаційна вартість приймається в сумі, яку підприємство очікує отримати від реалізації (ліквідації) довгострокових біологічних активів після закінчення строку їх корисного використання (утримання) (вартість деревини насаджень, тварин або їх шкур і м’яса тощо), за вирахуванням витрат, пов’язаних з їх продажем (ліквідацією).

ідприємством при визнанні його активом (при зарахуванні на баланс).

Строком корисного використання є очікуваний період часу, протягом якого довгострокові біологічні активи будуть використовуватися підприємством в запланованих цілях або від їх використання буде отримано (виконано) очікуваний підприємством обсяг сільськогосподарської продукції, додаткових біологічних активів (робіт, послуг). Строк корисного використання визначається підприємством самостійно.

Амортизація на довгострокові біологічні активи, які оцінюються за первісною вартістю, нараховується із застосуванням методів, аналогічних для основних засобів.

Сума нарахованої амортизації відображається за дебетом субрахунків обліку витрат виробництва у кореспонденції з кредитом субрахунку обліку зносу (амортизації) довгострокових біологічних активів.

 

Реалізація довгострокових біологічних активів

Ліквідація довгострокових біологічних активів

 

Тема Основы методологии и организации б у

ЛЕКЦИЯ № 3

»

.

Техника и формы б/у

А) Учетные регистры, их виды и содержание

Б) Исправление ошибок в счетных записях

В) Формы б/у

Г) Способы обобщения и проверки бухгалтерских записей

.

Нормативное регулирование б/у в РФ

терского учета.

).

нистерством финансов Российской Федерации.

ждено Министерством финансов РФ 9 декабря 1998 г.

№ 43н.

№44н.

.

ждены приказом Минфина РФ от 31 октября 2000 г.

на отчетный производственно-финансовый год.

т.п.

Техника и формы б/у

А) Учетные регистры, их виды и содержание

зации, оформляются первичными документами.

учетные регистры.

 

терского учета и в бухгалтерской отчетности.

ственной деятельности можно представить так:

Первичные документы Учетные регистры Бух. отчетность

техники или вручную) в учетных регистрах.

ским учетом в стране.

других машинных носителей.

по внешнему виду:

Книги (журналы).

Отдельные листы (ведомости).

Карточки.

4. Машинограммы.

 

Б) Исправление ошибок в счетных записях

деление его на два этапа: выявление и исправление ошибки.

способами:

корректурным,

сторнировочным,

дополнительных записей,

ильной цифры и написании правильной.

.

.

аписью.

ведены итоги.

представлена в соответствующие адреса.

та).

мирования итоговой информации.

суммы 100 руб.

1. Была сделана бухгалтерская запись:

100 руб.

Кредит счета 76 «Расчеты с разными дебиторами и кредиторами» — 100 руб.

жается ошибочная бухгалтерская запись):

Дебет счета 10 «Материалы» — 100 руб.

Кредит счета 76 «Расчеты с разными дебиторами и кредиторами» — 100 руб.

или:

Д 10 К 76

 

ми» — 100 руб.

 

бухгалтерская проводка.

ериалы — 3000 руб.

ыла сделана запись:

» — 5000руб.

Кредит счета 51 «Расчетные счета» — 5000 руб.

но»):

рядчиками» — 2000 руб.

или:

Д60 К 51 -2000 руб.

– 3 000 руб.

счетов.

Была сделана запись:

Дебет счета 20 «Основное производство» — 1500 руб.

Кредит счета 10 «Материалы» — 1500 руб.

Исправительная запись:

13500

руб.

 

2.3 Формы бухгалтерского учета

формой бухгалтерского учета.

и аналитического учета с применением учетных регистров.

ков информации.

обобщения информации для нужд управления.

В современном бухгалтерском учете применяются следующие формы бухгалтерского учета:

мемориалъно-ордерная,

журнально-ордерная,

ароматизированная (диалоговая)

упрощенная.

 

ля учета в банках.

в нем корреспонденции счетов.

регистрационный журнал.

Главной книги.

же данные в различные учетные регистры.

 

отчетный месяц.

счетов, т.е. реализуется способ двойной записи.

В бухгалтерском учете применяют следующие журналы-ордера:

Журнал-ордер № 1 — Учет кассовых операций

Журнал-ордер № 2 — Учет операций по расчетному счету

Журнал-ордер № 2/1 — Учет операций по валютному счету и т.д.

 

.

бухгалтерских записей

­бету и кредиту, вывести конечное сальдо.

зуемых в организации счетов.

Различают следующие виды оборотных ведомостей:

оборотная ведомость по синтетическим счетам;

оборотная ведомость по аналитическим счетам;

сальдовая оборотная ведомость;

шахматная оборотная ведомость.

каждый счет отводится одна строка.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ведомости:

равняться сумме сальдо по кредиту счетов за этот месяц;

же период;

равняться сумме сальдо по кредиту счетов за этот месяц.

 

исправить.

­ского баланса организации.

ся в денежном и натуральном измерении.

Оборотная ведомость по аналитическим счетам

г.

 

ма,

 

 

аналитическими счетами.

терском учете.

ция об остатках на счетах синтетического учета,

Сальдовая оборотная ведомость

 

.

Сальдо на

« » 200 г.

 

 

 

Сальдо на

И

 

 

 

 

 

основе заранее составленной корреспонденции счетов.

венства:

сальдо начальному кредитовому;

итогу по кредиту счетов за месяц;

сальдо конечному кредитовому.

ставлена неправильно или допущена ошибка при разноске. Ее необходимо найти и исправить.

Учетная политика организации

редной отчетный год учетной политики организации.

­галтерского учета.

т.д.

определяет:

и отчетности;

для внутренней бухгалтерской отчетности;

обязательств;

методы оценки активов и обязательств;

ки учетной информации;

порядок контроля за хозяйственными операциями;

контроля).

зей с другими функциями системы управления.

прав юридического лица (государственной регистрации).

 

Изменение учетной политики организации может производиться в случаях:

­галтерскому учету;

собов ведения бухгалтерского учета.

 

распорядительным документом.

 

 

1

 

ТЕЛЕФОНЫ 07.03.17

.

Елена Юрьевна___________________58-02-04 (220) 20.02

Другов Владимир Александрович______________50-57-00 06.10

Жданов Михаил Геннадьевич___________58-02-01 (215) (227) 06.12

Каверин Александр Валерьевич______________70-33-00 (231) 24.04

Киселева Юлия Владимировна_______________70-31-32 (301) 25.09

Климова Юлия Валерьевна__________________58-04-01 (210) 11.04

Красильникова Галина Михайловна__________70-18-81 (224) 02.11

Логинова Марина Александровна____________70-06-16 (203) 20.11

Носов Игорь Владимирович_________________70-23-07 (229) 21.03

Оксана Валентиновна_____________70-88-78 (104) 17.05

Соколова Юлия Николаевна ЮРИСТ__________70-97-79 (207) 07.10

Соснина Елена Николаевна_________________70-25-03 (202) 20.11

Чубарова Елена Константиновна_____________70-25-08 (206) 27.07

 

.

14.Волкова Мария Евгеньевна__________________70-12-07 (217) 8.07

15.Воронина Светлана Ивановна_______________70-14-77 (208) 25.06

16. Ворошилова Валентина Владимировна_______58-78-58 (245) 18.08

Виктория Андреевна___________58-98-89 (219) 1.02

18. Маевская Татьяна Николаевна_______________70-29-70 ( ) 21.11

19.Максимова Наталья Николаевна______________70-27-72 (243) 18.11

20.Пудикова Ирина Владимировна______________58-55-77 (221) 27.11

21. Рубцова Елена Юрьевна___________________70-19-07 (222) 9.09

22. Юшенкова Ирина Александровна ___________58-75-88 (273) 20.06

23. Дунаевская Ольга Александровна____________70-97-00 (246) 27.04

 

ГОГОЛЯ 54-00-91 54-00-29 (факс)

50-49-00 27.02

25. Другова Нина Ефимовна_____________________70-87-70 (204) 7.11

Дмитрий Олегович________________70-25-01 (218) 20.09

27. Комиссаров Артем Владимирович__________58-08-07 (248) 12.09

28. Мальцева Ирина Андреевна ________________70-13-07 (270 ) 18.08

29. Реутова Елена Васильевна___________________70-87-87 (200) 22.11

Светлана Евгеньевна___________70-79-79 (102) 13.01

31. Турова Юлия Леонидонна______70-88-98 (216) 16.04 58-02-09 (101)

­58-10-41(303) 10.07

33. Фалько Елена Игоревна_____________________70-88-55 (232) 18.02

Дарья Андреевна_________________58-02-08(272) 14.11

Ксения Игоревна __________________ 58-03-32( ) 14.10

36. Щукина Марина Валентиновна ____________ 70-31-66 (__) 27.01

38. Реутов Александр Александрович____________58-88-77 17.08

 

МАРМЕЛАД ОФИС 420 Т. 266-366

Оксана Васильевна ________________70-06-25 (211) 27.06

39. Богородский Вадим Владимирович__________70-19-70 (259) 30.06

40. Добрякова Юлия Алексеевна_______________70-88-77 (238) 11.10

41. Кочнев Дмитрий Викторович________________70-33-55 (205) 3.12

42. Лукичева Галина Семеновна_________________70-79-97 (201) 14.07

43. Мурашов Александр Сергеевич______________70-44-82 (251) 25.12

Андрей Николаевич______________58-28-58 (260) 12.06

45 12.08

. Слесаренко Андрей Валерьевич____________58-99-88 (223)13.05

47 Светлана Викторовна_______________70-25-06 (213) 28.07

48. Челпанова Юлия Николаевна_______________58-65-87 (287) 09.02

49 Лев Рашидович_______________58-87-78 (253) 11.04

 

 

 

ОРБИТА Т. 55-05-10

. Баженова Юлия Сергеевна__________________70-10-72 (226) 28.02

. Батенев Антон Викторович__________________70-24-07 (239) 06.08

. Галанина Ольга Викторовна_________________58-68-58 (247) 11.12

. Горбунова Светлана Николаевна____________70-23-73 (225) 30.10

. Другова Елена Александровна_______________ 58-11-45 11.07

Виктория Анатольевна___________70-80-07 (103) 26.05

Наталья Евгеньевна______________70-78-87 (236) 05.10

. Ковалева Анна Сергеевна___________________70-15-51, (214) 19.08

Екатерина Викторовна______________70-89-98 (212) 28.09

Людмила Николаевна_____________58-58-07 (256) 25.10

. Кузнецова Анна Александровна______________70-50-05 (237) 07.05

Ирина Витальевна______________58-58-10 (257) 13.05

телефонный справочник проекта

Класс

Классный руководитель, телефоны

Национальность

Кураторы, телефоны

проекта от ТГИК

Рудагина Дарья Игоревна 89091842599

7 «А»

Украинцы

Девяткова Анастасия – главный куратор 89199297651

— 89523433417

— 89123968959

— 89324747579

Узбеки

89323273899

Чупрова Валентина — 89519859625

— 89829807118

— 89123948721

Казахи

Сагидуллин Артур – главный куратор 89220419505

Тарасова Надежда – главный куратор 89323281825

— 89199382798

— 89220778454

— 89048731097

Татары

Пейль Мария – главный куратор 89220430639

главный куратор 89829254614

Кузьминых Екатерина — 89827738348

Семейников Егор — 89829867586

Чикишева Карина — 89224711742

Ингуши

Байбулов Алмас – главный куратор 89504813895

Охрименко Александр – главный куратор 89044995913

— 89827747759

— 89222605989

— 89504855926

Русские

89821338848

89199382158

— 89829163727

Шубина Кристина — 89527234807

— 89612113438

— 89829767763

   

 

ТГУ книга каз Кинашева

ЖАДЫРА БОЛАТҚЫЗЫ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ТЕОРИЯСЫ

 

 

Оқу құралы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

ББК 67.99 (2) я 729

 

 

С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ……….. әдістемелік Кеңесінің шешімімен жариялануға ұсынылған.

 

.- 112 бет

 

 

Оқу құралы мемлекеттік басқару мамандығы бойынша жазылған арнайы отандық және шетелдік оқулықтар мен оқу құралдары негізінде, «Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша мемлекеттік білім беру стандарттарының талаптарына сәйкес және осы пән бойынша жасалған типтік оқу бағдарламасы шегінде жазылды.

Оқу құралында жалпы мемлекет пен мемлекеттік басқаруға қатысты ұғымдар мен санаттарға түсінік беріліп, мемлекеттік басқару жүйесінің құрылуындағы объективті факторларды талдау ерекшеліктері турасында толымды мағлұмат қамтылған. Оқу құралы жоғарғы оқу орындарының күндізгі және сырттай бөлімінің «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығында оқитын студенттеріне, оқытушыларға арналып жазылған.

 

 

 

 

Пікір жазғандар:

 

Д. Серікбаев атындағы ШҚМТУ-нің профессоры, э.ғ.д. Ю.В.Баталов

С. Аманжолов атындағы ШҚМУ-нің доценті, э.ғ.к. Т.А.Болгауов

Д. Серікбаев атындағы ШҚМТУ-нің доценті, э.ғ.к. Г.И.Джемпеисова

 

 

МАЗМҰНЫ

1.1

1.2

1.3

1.4.

емлекет қоғамдық процестерді басқару субъектісі

2.1

2.2

2.3

2.4

2.5

емлекеттік басқару үрдісіндегі саясатты жүзеге

3.1

3.2

3.3

4.1

4.2

5.1

5.2

6.1

6.2

7.1

7.2

 

 

 

7.3

7.4

7.5

8.1

8.2

тық саясат. Басқарудың аймақтық

9.1

9.2

9.3

10.1

10.2

10.3

10.4

11.1

11.2

12.1

12.2

 

 

АЛҒЫ СӨЗ

 

 

Оқу құралы жоғары кәсіби білім берудің мемлекеттік білім стандартына сай 050510 – «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандықтарына «Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша қажетті көлемде білім беруді көздейді.

Мемлекеттік басқару теориясының пәнін мемлекеттің жалпы қоғамдағы және оның жекелеген бөліктері, процестері мен қатынастарындағы реттеуші мен қызметтік функцияларын қамтамасыз ету мақсатында, мемлекеттің биліктік-басқарушылық өкілеттілігін жүзеге асырудағы саяси, юстициялық, экономикалық және басқа да әлеуметтік теорияларының қосымшасы деп атауға болады.

Сондықтан Қазақстан Республикасындағы нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайындағы мемлекеттік басқарудың күрделілігін анықтау қазіргі басқарудың алғышарттарының бірі болып табылады. Аталған мәселенің өзектілігіне мемлекеттік органдардың алдындағы міндеттерінің күрделілігі мен көлемінің көбеюі, шаруашылық субъектілерінің және әртүрлі меншік формаларының үнемі көбейіп отыруы, ұйымдастырушылық-басқарушылық қатынастарының күрделену факторлары жатады. Бүкіл мемлекеттік басқарудың тиімділігі мемлекеттік органдардың өзара байланыстарының жүзеге асырылуынан, олардың міндеттерінің, ұйымдастыру әдістері мен формаларының дұрыс анықталуымен тікелей байланысты.

Мемлекет мақсаттары мен функцияларын жүзеге асырудағы тәжірибелік және кәсібилік қатысу, мемлекеттік органдар құзыреттігін іске асуын қамтамасыз етудегі кәсіби лауазым ретінде мемлекеттік құрылыстың ең маңызды басымдылықтарының бірі болып табылады. Бүгінгі күнде мемлекетіміздегі саяси, әлеуметтік-экономикалық, құқықтық алғышарттар мемлекеттік қызметтің нормативті-құқықтық негізін жаңартуға, оның функционалдануының тиімді формаларын жасақтауға мүмкіндік береді.

Әлемнің бәсекеге қабілетті елу мемлекеттің қатарына кіру контекстіндегі мемлекеттік билік дамуының қазіргі концепциясының талаптарына жауап беруші, саяси-әкімшілік және конституциялық реформаларды жүзеге асыру қажеттілігін, Қазақстан дамуындағы негізгі басылымдарының бірі ретінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев атап өтті.

ілім алушыларға:

пәннің ерекшелігі туралы түсінік беру;

емлекеттік басқарудың теориялық-әдістемелік негіздерін оқыту;

емлекеттің басқарушылық іс-әрекеті және оның санаткерлік әлуетіне зерттеу жүргізу арқылы талдау жасауды қалыптастыру;

;

.

Сондай-ақ, мұнда дәрістер, семинарлық сабақ материалдары, тақырыптарды бекіту мен білімді бақылауға арналған тестер енгізілген.

Осылайша, оқу құралының теориялық материалдарымен қатар, әдістемелік материалдары студенттер білімдерін тереңдетіп алып, олардың басқару процестерін зерттеу дағдысына ие болу мүмкіндіктерін арттыра түседі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

, ЭВОЛЮЦИЯСЫ МЕН БАСҚАРУ МЕКТЕПТЕРІ

 

Мемлекет түсінігі және оның ерекшеліктері

Мемлекеттік басқару түсінігі

Мемлекеттік басқарудың қалыптасу кезеңдері

Қазақстандағы мемлекеттік басқару теориясының дамуы

 

Мемлекеттік басқаруды қоғамдық процестерге нақты әсер етуші ретінде жалпы түсіну үшін оның мазмұндық ерекшеліктерін талдау арқылы білуге болады. Соңғысы мемлекеттік басқаруға мемлекеттің әлеуметтік міндеті мен мазмұнына негізделген жүйенің әмбебап басқарушысы ретінде сапалы анықтама береді. Мемлекеттік басқарудың мазмұны мен өзіндік ерекшеліктерін анықтау – қоғамдағы оның объективті қажеттілігін көрсететін негізгі белгілерін табудан тұрады. Мемлекеттік басқарудың әлеуметтік-саяси табиғаты оның бірнеше өзіне тән белгілерімен анықталады. Ең бірінші ондағы мықты биліктің күштің болуы.

.

інен бастап, мемлекет — территорияның, халықтың және биліктің (заңдары болса) бірлігі ретінде түсіндірілді. Мемлекеттің құқықтық анықтамасы осындай. Жан Боден осы түсінікті абсолютті және тұрақты билік ретінде дербестікпен қатар қойды. Содан бастап, дербестік мемлекеттік биліктің ажырамас атрибуты ретінде қарастырылады. Ежелгі кездерден бастап, мемлекеттің негізгі бір белгісі ретінде заңдылықтың болуы қарастырылған. Аристотельдің айтуы бойынша, адамдар бір мемлекетке бірігіп тұру үшін ғана емес, өмір сүру үшін біріккен, сондықтан да заңдардың болуы шарт. Бірақ, Аристотель заңдардың барлығы орындалып жатқанын немесе олардың мінсіз екенін айтқан жоқ.

.

.

. ХІХ-ХХ ғасырларда өз дамуының жоғары шегіне жеткен бұл теория барлық әлеуметтік өмірді биологиялық заңдылықтармен түсіндіруге тырысты. Олар қоғамды толығымен организмге теңестіріп, ал мемлекетті тіршілік етіп жүрген және болашақта дүниеге келетін азаматтардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын «жалғыз институт» деп санады.

қоғамның саяси ұйымдастырылуының формасы болып табылады. Оның негізгі міндеті – қалыптасқан құрылымды қорғау мен тәртіпті қорғау. Мемлекеттің белгісі – бұл белгілі бір территорияның болуы, онда сол мемлекеттің заңы, құқығы, билік қызметі, басқару жүйелерін жүзеге асырушы ерекше органдар құрылымы мен мекемелердің болуы. Мемлекеттік басқару жүйесі — өзіне мемлекеттік органдардың, мемлекеттік қызмет персоналдарының ұйымдастырушылық құрылымдарын, қолданылатын әдістер, қаржылар мен ресурстар кешенін қосады.

Мемлекеттік басқару түсінігі

болып табылады.

Мемлекеттік басқару теориясының мазмұны- қоғамды басқару институты ретіндегі мемлекеттің маңызды функцияларын, оларды жүзеге асырудың заңдылықтары мен қағидаларын оқып үйрену, басқарудың негізі ретіндегі мемлекеттік саясатты ғылыми негіздеу.

қатынастарды талдау болып табылады.

Тар (кәсіби) мағынада мемлекеттік басқаруды – мемлекеттің орындаушы-бөлуші органдардың құқықты-биліктік қызметі деп түсінуге болады. Бұл жағдайда мемлекеттік басқару теориясы пәніне тек мемлекеттің орындаушы-бөлуші органдардың (мемлекеттік басқару органдары) қызметін айтамыз.

Мемлекеттік басқарудың жағдайын бағалау, талдау мен даму болашағын анықтауда пайдаланылатын бірқатар аспектілер бар:

міндеті ролінде дамуы.

.

3. Мемлекеттік басқарудың жауапкершілігін және басқарудың әрбір деңгейінің белгілі мемлекеттік бағдарламалар мен қызметтермен шығындарды бөлу негізіндегі міндеттері мен ролін анықтау.

4. Мемлекеттік басқару мен Қазақстандағы жергілікті басқарудың заңдық, нормативтік-құқықтық базасын қалыптастыру, басқару органдарындағы мемлекеттік қызмет кадрларын дамыту.

басқару субъектісінің объектіні сапалы жаңа жағдайға аударуға мақсатты түрде бағытталған іс-әрекеті.

Басқару әмбебап құбылыс болып табылады, себебі ол барлық қоғамдарда, елдерде, адамдардың қоғамдық қызметінің барлық салаларында және өркениеттің барлығында бар. Басқару процесінің екі жағы бар: басқарушы және басқарылушы. Басқарушы жақты басқарудың субъектісі десе, басқарылушы жақты объектісі деп атайды.

бұл басқарушылық шешімдерді қабылдау өкілеттілігіне ие (басқаларға интеллектуалды) индивид немесе адамдар тобы, яғни бұл басқару органы және де оның негізгі қызметі мен міндеті басқаруды жүзеге асыру болып табылады.

бұл жұмысшылар, коллективтер, басқа да объектілер, яғни басқару шешімдерін орындайтын, басқару мақсатын жүзеге асыратын адамдар тобы.

Мемлекеттік басқарудың қалыптасу кезеңдері

Мемлекеттік басқару теориясының пайда болу тарихын әдетте 18ғ. Австрия мен Германия университеттерінде оқытыла бастаған «камералистика» ғылымдар курсы, яғни әкімгершілік және экономикалық пәндер циклымен байланыстырады. Камералистика — әкімгершілік қызметтер құрылымы мен оның жұмысын жақсарту жолдарын, құралдарын зерттеді. Сөйтіп, Германияда 18ғ. бастап 19ғ. дейін министрліктер құрыла бастады. 19ғ. аяғында камералды ғылымдардың ролі төмендей бастады, бұл кезде саяси ғылымдар мен мемлекеттік басқару теориясы ғылымы жоғары қарқынмен дами бастады және де оның орталығы АҚШ болды. Мемлекеттік басқарудың американдық ғылымдарының негізін қалаушы АҚШ-тың 28 Президенті Вудро Вильсон (1856-1924жж.) болды.

Пендлтон заңы бойынша мемлекеттік қызмет үміткерлеріне ашық конкурстық емтихандар жүргізілетін болды және де бұл жүйе АҚШ-та бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.

Бұл сатының хронологиялық шегін 1880 жылдан 1920 жылға дейінгі уақыт деп анықтауға болады.

Осыған ұқсас зерттеу орталықтары мен институттар Еуропада 1920-1930 жылдары пайда бола бастады.

Вебердің пікірі бойынша, идеалды мемлекеттік басқару – бұл бюрократиялық сатының қатаң принциптеріне негізделген басқару: басшының авторитарлық билігі, оның қол астындағыларға бұйрық, тапсырма беруі мен оның орындалуын бақылау.

В.Вильсон, Ф.Гуднау, М.Вебер мемлекеттік басқару теориясының екі негізгі идеясын өңдеді:

— мемлекеттік басқару реформасын жүзеге асыру үшін әкімгершілікті ғылыми тұрғыдан зерттеу;

— мемлекеттік аппарат саясаттан тыс болуы қажет.

Көптеген зерттеушілердің пікірінше, осы ғалымдардың жұмысының пайда болуы мемлекеттік басқару теориясының өзінше ғылыми бағыт ретінде дамуының бастамасы болады.

Мемлекеттік басқару теориясы өзінің әрі қарайғы дамуын классикалық мектеп пен «адами қатынастар» мектебінің еңбектерінде алды, бұл мектептер 20ғ. басында дамыған «ғылыми менеджмент» бағытын бейнеледі.

басқару теориясының дамуындағы екінші сатысы 1920-1950 жылдарды қамтиды. Әсіресе осы жылдары американдықтар үлкен жетістіктерге жетті, сол кезеңдердің өзінде Еуропа елдеріне қарағанда АҚШ-тың жоғарғы оқу орындары оқу бағдарламасын жасауда және оқытушыларды таңдауда үлкен бостандыққа ие болды. Олардың тәжірибе жасау, жаңа курстарды қеңінен енгізу мүмкіндігі болды, сол курстардың біріне жаңа ғылымның кең танылуына негіз болған әкімшілік-мемлекеттік басқару теориясы жатады.

.

курстары өзін мемлекеттік қызметке дайындағандар және болашақта жеке бизнестің іскерлік әкімшілік кадрын толықтырушылар үшін де АҚШ-тың көптеген оқу орындарында оқытылды. Бұл пәндерді оқытудың аудиториясы үлкен болғандықтан, көптеген профессорлар, олардың оқулықтары, зерттеу жұмыстары пайда болды. Мұның бәрі мемлекеттік басқару теориясының дамуына негіз болды.

тәжірибелік ұсыныстан құралды, негізделген реформалардың жобалары ұсынылды. Мұндай мемлекеттік басқаруды утилитарлық зерттеу әдістері ғылыми жұмыстарды жүргізу үшін мемлекеттік және жеке қаржыландыру көздерін тартуға мүмкіндік берді.

.

қағидаларын жасау болып табылады. Классиктердің көбі дерлік осы қағидаларды ұстану әртүрлі мемлекеттердегі мемлекеттік әкімшілікте жетістіктерге әкеледі деп тұжырымдады. Классикалық мектебінің бағытын ұстанушылар мемлекет ісінің әлеуметтік аспектілеріне аса мән бермеді. Олар басқарудың ұйымдастырылуына кең перспективалық көзқараспен қарауға тырысты, мемлекеттік ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы мен заңдылықтарын анықтауға тырысты.

Осы идеялардың барлығын «классиктер» мемлекеттік әкімшілікті зерттеуде пайдаланды.

азіргі күні басқару процесінде қоршаған орта, бәсекелестік, әлеуметтік және экономикалық талаптар сияқты факторлар ескерілуі қажет.

Файоль ғылымның алтын қорына енген басқарудың он төрт жалпы қағидасын тұжырымдады:

;

усыз. Жауапкершіліктің өзі биліктің тірегі, оның қажетті қосымшасы және шынайы нәтижесі);

;

4) басшылықтың бірыңғайлығы (бір мақсатты көздеген операциялардың жиынтығы үшін бір жетекшінің және бір бағдарламаның болуы);

5) жеке қызығушылықтың жалпы қызығушылыққа бағынуы (ұйымда қызметкерлер мен қызметкерлер тобының жеке бас қызығушылығы азаматтар мен азаматтар тобының қызығушылығынан жоғары тұруы керек);

дисциплина (бой ұсыну, талап ету, қызмет ету, өзін ұстау тәртібі, сыртқы сыйлау белгілері);

л кәсіпорын үшін тиімді);

9) иерархия (жоғарыдан төменге дейінгі басшылық қызметтер қатары);

;

11) әділдік (қызметкерді өз қызметін атқарудағы талпынысы мен адалдығын мадақтау үшін оған мейірбандылықпен қарау; әділдік мейірбандылық пен шыншылдықтың нәтижесі);

12) қызметкерлердің тұрақты құрамы (кадрлардың тұрақсыздығы біруақытта атқарылатын істің теріс нәтижесі мен себебі болады);

13) инициатива (ұсыныстар еркіндігі мен жоспарлардың жүзеге асуы);

14) қызметкерлердің бірлігі (қарым-қатынас үйлесімділігін бұзбай әрқайсынының еңбегін марапаттау, осылайша барлығының мүмкіндіктерін пайдалану кәсіпорынның қуаттылығын анықтайды).

Классикалық мектептің жасаған басқару қағидалары екі аспектіні қозғайды: оның бірі – мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесін негіздеу; екіншісі – ұйымдастырудың құрылымын жасауға қатысты. Классикалық теорияның барынша маңызды істерін келесідей қорытындылауға болады: дәстүрлі дағдылардың орнына ғылымды пайдалану, қарама-қайшылықтың орнына үйлесімділік, жеке жұмыс істеудің орнына бірлескен, әрбір жұмыс орнында максималды өндіріс.

Классикалық мектептің мемлекеттік басқару жүйесі жоғарыдан төмен қарай иерархиялық ұйымның сызықтық – функционалдық басқару түрі. Мұндай модель тұрақты әлеуметтік ортада және басқару ісінің бірыңғайлығында және жағдайында тиімді. Ол әлі күнге дейін мемлекеттік басқару әртүрлі деңгейінде өз орнын табуда.

Классикалық мектеп өкілдері (А.Файоль, Л.Уайт, Л.Урвик, Т.Вулси) мемлекеттік басқару жүйесі – бұл әрбір қызмет категориясының нақты функциясын анықтау мен тәртіпке келтірілген, сатыланған ұйым, деп қорытындылаған.

деп те атайды.

Кейінгі зерттеулер қызметкерлердің арасындағы жақсы қатынас әкімшілік ұйымдастырудың еңбек өнімділігінің ұлғаюына автоматты түрде әкелмейтінін көрсетті және қызметкерлерді жоғары жетістіктерге жетуге бағыттайтын мотивация ғана жай қанағаттанарлық жұмысқа қарағанда маңызды рөл атқаратындығын дәлелдеген. Адами қатынастар қозғалысының барысында мемлекеттік басқару теориясында қолданылатын әртүрлі мотивациялық модельдер жасалды.

деді. Бұл ең алғашқы дағдарысқа қарсы мемлекеттік саясаттың моделі болып табылады.

Мемлекеттік басқарудың кейнстік моделі келесі қағидалардан тұрады:

нарықтық қатынастардағы келеңсіздіктерден алып шығып, реттеу үшін бірнеше шаралар кешенін жүзеге асыруы қажет;

2. әлеуметтік жарылысты ескере отырып, мемлекет салық салу арқылы қаржыны білім беру мен денсаулық сақтау саласына жұмсайды;

е әкеледі;

4. айналымға қосымша ақша шығарылса бюджет тапшылығы мен төмен инфляция болу мүмкіндігі;

Кейнстің идеясы бүгінгі күні де нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеуде қолданылады.

мінез-құлық ғылымының тұжырымдамалары негізінде қолдануға үлкен деңгейде көмектесуге ұмтылумен ерекшеленеді. Бұл мектептің негізгі мақсаты – оның адами ресурстарының тиімділігін арттыру есебінен мекеменің тиімділігін арттыру болып табылады.

Қазақстандағы мемлекеттік басқару теориясының дамуы

Ұлы даланың аса ірі мемлекет басшысы – ханы, заманының ірі реформаторы дарынды қолбасшы, қазақ елін бір орталықтан басқаратын мемлекет құрған, көзі тірісінде «Әз Тәуке» (діни ұғым бойынша Құдайдың нұры түскен — дана, данышпан адам) атанған, билігін қырғыздар мен қарақалпақтарға да жүргізген, қазақ мемлекетінің құқықтық парламенті – «Билер кеңесін» құрған Әз Тәуке хан.

 

[16].

Ойран болды жауымыз – деп, жырлады.

бөлінді. Округтер 15-20 болыстардан, әрбір болыс 10-12 ауылдан, ал ауылдар 50-70 шаруашылықтардан тұрды.

Жоғарғы облыстық басшылық генерал-губернатор мен Омбы басшысының қолында болды. Сыртқы округтерді аға-сұлтандар және округтік приказчиктер басқарды. Аға-сұлтан қазақ сұлтанының арасынан 3 жылға сайланды.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

.

Мемлекеттік басқару теориясының ғылым ретінде қалыптасуының хронологиялық даму бағыттарына талдау жасаңыз.

н атаңыз.

4. Қазақ жеріндегі мемлекеттік басқару жүйесінің қалыптасуы мен ерекшелігі.

 

МЕМЛЕКЕТ ҚОҒАМДЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАСҚАРУ СУБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ

 

Қоғамның саяси жүйесі және ондағы мемлекеттің алатын орны

ң негізгі сипаттамалары

Мемлекеттің қоғамдық функциялары

тік басқарудың түрлері

Әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия және бюрократияшылдық

 

Қоғамның саяси жүйесі және ондағы мемлекеттің алатын орны

өзара бірігуі. Мұнда міндетті түрде екі шартты элемент болады: мүдде – мақсаттың қалыптасуы және саналы адамдардың саналы түрде бірігуі.

Ал, қоғамның саяси жүйесі, сәйкес мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың, еңбек ұжымдарының, бірігіп елдің саяси өміріне кірісіп, қоғамды дамытуға, нығайтуға үлес қосуы.

Саяси жүйенің негізгі элементтері: саяси және құқықтық нормалар, саяси құрылыс, саяси іс-әрекет, саяси сана және саяси мәдениет. Саяси жүйенің ең күрделі, ең маңызды элементі – мемлекет. Біріншіден, ол саяси жүйенің билігін, мүдде-мақсатын іске асыратын ең негізгі аппараты. Екіншіден, мемлекет саяси жүйенің барлық элементтерін біріктіріп, саяси функция арқылы қоғамның игілікті құндылықтарын әділетті болу процесін басқарып отырады.

Мемлекет қоғамның саяси жүйесіне кіретін барлық ұйымдарды, бірліктерді, одақтарды, ұжымдарды біріктіріп, көмек жасап отырады. Осылармен мемлекеттің ара-қатынасын атайтын болсақ:

— Мемлекет және саяси партиялар – бұл екеуі бірігіп қоғамды басқарудағы ең шешуші күш болып табылады. Олардың іс-әрекеті халықтың, үкіметтің үнемі бақылауында болады.

кет оларға көмек көрсетіп, жұмыстарын бақылап отырады.

— Мемлекет және еңбек ұжымдары — өндірісте, шарушылықта мәселенің басым көпшілігі еңбек ұжымдарының құзіретінде: шаруашылықтың нәтижелі жұмыс жасауы, тәртіптің жақсы дәрежеде болуы, адамдардың бірлігі, достығы, мәдени, рухани білімі, денсаулығы, т.б. осы бағыттағы мәселелерді ұжым мемлекетпен бірігіп іске асырады.

— Мемлекет пен жергілікті өзін-өзі басқару мекемелерінің қызметі – жергілікті басқару мекемелері өзінің әкімшілік-территориясында мемлекеттік билікті жүргізуге құзіреті болады және де ол үшін жауапты да. Жергілікті мемлекеттік басқару органы оларға жан-жақты көмек көрсетуге міндетті.

және ақпарат, радио, теледидар да өздерінің тілектерін, сын-пікірлерін айтуға құзіреті бар. Ал, мемлекеттік органдар көмек көрсетіп, толық бостандық беруге міндетті.

ң негізгі сипаттамалары

, оның белгілі бір территорияда жүретін билігі мен әлеуметтік процестерді басқару аппараты бар. Әдетте мемлекеттің мынадай белгілері бар:

емлекеттің егемендігі жүзеге асырылатын және мемлекеттік билік органдары өз өкілеттіліктерін жүзеге асыратын шектелген кеңістік;

– мемлекет территориясында өмір сүретін адамзат қоғамы;

;

– басқару органдары қамтамасыз етуге қажетті, жалпы міндеттелген, қайтарымсыз, алдын-ала белгіленген мөлшердегі, белгілі бір мерзімде алынатын төлемдер;

йда болуымен қалыптаса бастайды.

ып табылады;

ттік рәміз, бірыңғай ақша жүйесі, бірыңғай ақпараттық жүйесі, халықаралық тану да жатады.

Мемлекеттің қоғамдық функциялары

функция – орган – аппарат – мемлекет.

– бұл мемлекеттің қоғамның ішкі өмірін басқарудағы қызметінің негізгі бағыттары:

беріп дамыту; ғылым мен техниканы дамытып экономиканы көтеру; мемлекеттік өндірісті дамыту;

– азаматтар, әлеуметтік топтар, ұлттар кластарының арасындағы олардың саяси мүдделерінің жүзеге асуымен байланысты қатынастарын реттеу;

– мемлекеттің әлеуметтік саясатын өңдеу, қоғамның барлық мүшелеріне қалыпты жағдайды қамтамасыз ету, азаматтар мен әлеуметтік топтар арасында олардың қоғамдағы орнына байланысты қатынастарын реттеу;

ың заңды нақты және толық орындалуын қамтамасыз ету қызметі;

;

адамдардың денсаулығы, рухани сана-сезімі, білімі, әдет-ғұрып, салт-дәстүр, мораль, әдебиет, өнер, музыка, ғылым, тәрбие және т.б. мемлекеттің тұрақты бақылауында болып, оны тиісті дәрежеде дамытып отырады. Бұл күрделі функцияға жеке адамдар да, бірлестіктер де тиісті деңгейде үлес қосып отырады.

қоғамадағы барлық азаматтардың, бірлестіктердің, ұйымдардың, мемлекеттік бюджеттің шығысы мен кірісін реттеп-басқарып отыру. Бюджеттің дұрыс пайдаланылуын Қаржы министрлігі мен Парламент қатаң тексеріп, бақылап отырады. Жергілікті басқару аппараты өз бюджетінің дұрыс пайдалануын өзі бақылап, тексереді.

– бұл мемлекеттің халықаралық аренадағы қызметінің негізгі бағыттары:

БҰҰ арқылы, соның шеңберінде реттеп, шешуді қарастыру және әр мемлекеттің өзінің бейбітшілік саясатын дамытып, нығаюы керек.

Қазіргі заманда мемлекетаралық қатынасты қоғамның барлық саласын қамтуға, байланыстыруға болады: біріккен өндірістер, фирмалар, ұжымдар құру, бірігіп ғылыми-зерттеулер жүргізу, т.б.

– ғаламдық шиеленістерді болдырмау мақсатында халықаралық құқықтың жалпы нормаларын ұстап тұрумен байланысты функция;

арасындағы мәдени ынтымақтастық. Ғылыми-техникалық мәдени жетістіктерді пайдалану, алмастыру және т.б. бұл жұмысқа мемлекеттік емес ұйымдар да кеңінен қатысып жүр. Мысалы, дүниежүзілік демократиялық әйелдер, жастар, студенттер, архитекторлар, суретшілер, сазгерлер одағы; халықаралық ғылым одақтарының кеңесі; БҰҰ Юнеско Комитеті.

және т.с.с.

Жалпы алғанда мемлекет қоғамның өмір сүру қызметін ұстап тұруда түрлі функциялар атқарады және де олардың барлығы басқарумен байланысты, басқару жүйесі мен аппараты арқылы жүзеге асырылады.

тік басқарудың түрлері

басқару түрлерін бөліп көрсетуге болады.

тізбесі арқылы құрылады. Демократиялық басқару кез-келген мемлекеттік құрылымда болуы мүмкін. Мысалы, монархиялық Англияда барлық қажетті демократиялық институттар бар, ал Жапонияда монархизм, демократизм, коллективизм сияқты элементтер бір-бірімен үйлесіп жатады.

орта адамның еңбектен қашатындығынан, мансапқор еместігінен, жауапкершіліктен қашатындығынан өзін басқаруға келісетіндіктен туындайды. Авторитарлық басқаруды жауапкершілікпен бақылау негізінен жоғарғы деңгейде шоғырланған. Жетекшінің өте мол жеке билігі бар, ал оның қарамағындағылар жетекшінің бұйрықтары негізінде қызмет жасайды.

Соңғы кездері тоталитарлық, авторитарлық, либералдық және демократиялық мемлекеттердің классификациясы өте кең қолданылады.

Тоталитарлық мемлекетте адам мемлекеттік машинаның бұрандасы ретінде қолданылады. Тоталитарлық билік басқарушы элитаның немесе диктатордың және оның айналадағыларының қолында болады. Ал қалғандары билік пен басқарудан шеттетіледі. Құқықтық реттеуде «Заңмен рұқсат етілгеннен басқаның барлығына рұқсат жоқ» тәртібі ұстанылады.

Авторитарлық мемлекетке еркінділік пен заңдылық элементтерінің шектелген мөлшерде болса да енуімен тоталитарлық мемлекеттен ерекшеленеді.

Либералдық мемлекет қоғам өмірінде мемлекеттің мәнін төмендететін, либералдық ойлар мен доктриналардың негізінде құрылады. Либералдық мемлекетке мемлекеттің жеке сфераға негізсіз араласуына рұқсат бермейтін, құқықтық автономиядағы тұлғаға жағдай жасалады, бірақ үнемі азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалатындығына кепілдік жоқ, «Заңмен рұқсат етілмегеннің, бәріне рұқсат» тәртібі жүргізіледі. Дегенмен де саяси жоспарда мемлекеттік және қоғамдық қатарды өзгертуге бағытталған іс-әрекеттерге рұқсат жоқ.

Демократиялық мемлекетте мемлекеттің және қоғамның өзге істерінің шешімдеріне азаматтардың толық араласуына жағдай жасалады, барлық маңызды мемлекеттік органдар халықпен сайланады және халықтың бақылауында болады. Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары толығымен заңмен кепілдендірілген. Бұл жерде мемлекет қоғам мен тұлғаға қызмет етеді.

Қарастырылып отырған классификацияның ғылыми және тәжірибелік мәні бар екеніне күмән жоқ. Оның ең негізгі шарты саяси, нақты, мемлекеттік-құқықтық тәртіп болып табылады.

федерациялық немесе конфедерация формасында жүзеге асырылады. Федерацияның мемлекеттік билігінің бірыңғай органы болса, конфедерацияның биліктік бірыңғай органы болмайды. Федерация мүшелерінің жеке конституциясы, заңдық, атқарушылық, сот органдары болады. Сонымен қатар, мемлекеттік билік пен басқарудың бірыңғай федералдық органдары құрылады. Мысалы, Ресей федеративтік мемлекет болып табылады және де федерация субъектісі мен жергілікті өзін-өзі басқарудың түрлі формаларын қосады.

қатаң әкімгершілік бағынуға, басқару органдарының төменгі қызметтік тұлғаларға әсер етуге, басқарудың жоғарғы органдарынан түсетін бұйрықтарды орындауға күштеуге негізделеді. Басқарудың бұл түрі өзінің құрамында федеративтік бірлік жоқ, әкімгершілік-территориялық бірліктерге (облыс, аудан, т.б.) бөлінетін унитарлық мемлекетке тән. Унитарлық мемлекетте барлық деңгейдегі билік органдары бірыңғай нормативтер бойынша жұмыс жасайды, басқару аппараты қоғамдық жүйенің қажеттіліктеріне жауап береді, сол сияқты биліктің бөлінуі іс жүзінде болмайды. Субординациялық басқарудың мысалы ретінде бұрынғы КСРО-ның мемлекеттік жүйесін алуға болады.

– орталықтан бастап кәсіпорынға дейінгі параллельді вертикальді бағынушылықтың болуын пайымдайды. Басқарудың бұл түрі министрліктер арқылы тиімді жүзеге асады. Министрліктер салада бірыңғай техникалық саясатты жүзеге асырады, қажетті ішкі салалық және салааралық пропорцияларды қамтамасыз етеді. Функционалдық басқаруды қамтамасыз ету үшін мына бағыттарда атқарушы билік органдары құрылады: экономика, әлеуметтік даму, қорғаныс, мемлекеттік қауіпсіздік, т.б. бұл мемлекетке тиісті ішкі және сыртқы саясатты жүргізуге мүмкіндік береді. Мысалы, экономика саласындағы атқарушы билік органдары орталықта, аймақтарда мынадай функцияларды орындайды: болжау мен жоспарлау, меншікті басқару, кәсіпкерлікті реттеу, аквестициялар, салық салу, қаржыландыру, сыртқы экономикалық байланыстар және т.б.

– Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік билік органдары арқылы, жергілікті өкілетті және атқарушы органдары арқылы, жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырылады. Территориялық басқару өндірістің тиімді орналасуына, аймақтардың тереңірек мамандануына, кешенді дамуына, олардың экономикалық, әлеуметтік даму деңгейін теңестіруге және басқа да мемлекеттік аймақтық саясаттың міндеттерін шешуге бағытталған.

басқару объектілерінің мүддесіне шаруашылықтың заңдар арқылы, қаржылық, ақшалық және несиелік мемлекеттік саясат арқылы әсер етеді. Тікелей директивті күштеу немесе ынталандыру жоқ. Басқару объектісі әрекеттер вариантын таңдауды ерікті, алайда ол заңға қайшы болған жағдайда мемлекетке келтірілген шығындарды өтеуі тиіс. Мысалы, салықты төлемегенде айыппұл салынады немесе басқа да санкциялар қолданылады.

басқарылады.

меншік иесінің немесе мемлекеттік кәсіпорынның есебінен қаржыландырылатын, мүлікті меншік иесінен алған және өзінің қызметінің мақсаттары бойынша меншік иесінің тапсырмасы, мүліктің мақсаттылығы, иелік құқы, осы мүлікті пайдалану мен басқару құқы бойынша заңда белгіленген шекарада жүргізілетін заттық құқы болып табылады.

– кәсіпорынның банкротқа ұшырауының алдын алу үшін және банкроттық процедурасын жүргізу үшін енгізіледі, ол тапсырыс келісімі бойынша белгіленген борышкер – кәсіпорынның арбитраждық және конкурстық басқарушылары арқылы басқаруды қосады.

[18].

Стратегия келесідей болып бөлінеді:

Жалпы экономикалық — өсім тұрақтандыру, дағдарыстан шығу, құрылымдық қайта құру стратегиясы;

Салалық – материалдық, шикізаттық қорларды пайдалану, ғылыми сиымды өндірістің дамуы, космосты игеру, т.б;

Функционалдық – инфляцияны басу, инвестиция тарту, т.б.

Әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия және бюрократияшылдық

ол қоғамның барлық жақтарына қолданылатын ортақ ұйым теориясын ойлап тапты.

.

М. Вебердің айтуынша, басқарудың бұл түрі Пруссия сияқты бюрократиялық мемлекетте пайда болғанымен, ол барлық саяси жүйеге қолдануға негізделген. Бюрократияның араласуы, Вебердің келісімінше, мемлекет капиталистік экономиканың дамуымен тығыз байланысты болды, бірақ әкімшілік қажеттіліктер әдеттегі қаржымен қанағаттандырылмады.

.

Динамикалық үрдіс бойынша әлеуметтік өзгерістер ХХ ғ. аяғында мамандандырылған мемлекеттік қызметкерлер мен бастықтардың жаңа сапа мен ізденістерді талап етті. Олар жаңа әдістер мен мемлекеттік ұйымдарды реформалаудың жаңа түрлерін білуге, инновациялық үрдістерді басқару мүмкіндігіне ие болуға, бюрократиялық құрылымның әлеуметтік және ұйымдық жағдайдың селқостығының алдын алуға міндетті. Осыған байланысты саяси теорияны басқаруды, саяси шиеленісін сараптауға, шешім қабылдау теориясын, әлеуметтік болжамдауды білуі керек. Барлық бағдарламалар студенттегі оқымыстылық, мамандық және лидерлік қабілеттіліктерін дамыту мақсатында біріктірілген.

Вебердің айтуынша бюрократияның «мінсіз моделінен» қазіргі әкімгершілік-мемлекеттік қызмет моделі ерекшелігі жағынан өте күрделі. Оның негізгі дәлелі, ХХ ғасырдың аяғындаға ҒТР мен жаңа ақпараттық технология басқарушылық үрдіске аса мән берді. Мұндай технологиялар басқару қызметін рационализациялауда қажетті құрал ретінде қолданылды, онсыз қазіргі әкімгершілік-мемлекеттік басқару жүйесін елестету мүмкін емес.

ХХ ғ 90 жж. әкімгершілік-мемлекеттік қызметтің негізгі ерекшеліктерін бөліп көрсетейік:

.

қоғамдық құбылыстардың дамуындағы жағымды және жағымсыз беталыстарды болжау және тәжірибелік қызметтерге тіркеу, жергілікті мерекелерді құрастыру және жетіспеушіліктерді жою.

аудан, аймақ, мемлекеттердің жағдайының ерекшеліктерін әлеуметтік, саяси және экономикалық көрсеткіштерді талдау, жүйелеу.

тиімді басқару шешімдерін іздеу және сол шешімдерді қабылдау үшін облыстарда әлеуметтік-саяси, әлеуметтік-экономикалық үрдістерді меңгеруге байланысты эмпирикалық зерттеу жүргізуді ұйымдастыру және өткізу.

әлеуметтік, саяси, экономикалық және ғылыми мәліметтерге қажетті жаңа әдістерді қолдануды іздеу, өңдеу, сақтау және пайдалану.

Әкімгершілік-мемлекеттік басқару стилі де біртіндеп өзгереді. Егер шенеуніктер сол ғасырдың басында тәуекелден қашса, өзгерістерді қаламаса, әкімшілік жазадан қорқып қателік жасамаса, ХХ ғасырдың аяғында әкімгершілік-мемлекеттік басқару стилі міндетті түрде өзгеретін еді. 90 жылдардағы М.Вебер үлгісі бойынша «мінсіз бюрократ» пен мемлекеттік аппараттағы қазіргі «мінсіз» шенеуніктерді келесі кестеден салыстырмасын көруге болады:

 

 

 

 

ң айырмашылықтары

 

Мінсіз бюрократ

тәуекелден қашады

тек ұсынған жұмыстарды атқарады

қызметінің шегінде ғана шоғырланады

өзгерістерді ұнатпайды

қашады

шектелген нәрсеге мән береді

бірінші жоспарға қауіпсіздікті қояды

үйренуді қаламайды

үнемі мамандығын жоғарылатуға ұмтылады

 

[20].

Қазіргі таңда жоғары саяси дәрежеде отырған мемлекеттік шенеуніктер қоғам көңіліне қарап, парламенттің ойымен санасуға міндетті. БҰҰ-ның мамандары әкімгершілік-мемлекеттік басқаруға жаңа ыңғай енгізу керек деп санайды. Оның негізгі мәні «Қоғамның белгілі бір мақсаттарын дамытуға кең көлемде араласуын, мемлекеттік бағдарламалар мен жобалар бойынша жоспар құру, шешімдер қабылдау және оларды іске асыру». Әкімгершілік-мемлекеттік қызмет жетістікке жету үшін ол қоғам қалауы бойынша, әрбір күнге және азаматтардың өміріне қатысты өзгеруі керек.

а бастады.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

не талдау жасаңыз.

Мемлекетті басқару үрдісінде мемлекет пен қоғамның өзара әрекеттесуі, әкімшілік-мемлекеттік мекемелердегі бюрократия, әртүрлі шиеленістерге тоқталып, өз пікіріңізді білдіріңіз.

Мемлекеттік басқарудың негізіне жататындар және қағидасына негізделген түрлеріне не жатады?

4. Әртүрлі критерийлерге байланысты басқару қандай түрлерге бөлінеді?

.

Мемлекеттің функцияларына талдау жасаңыз, кестені толтырыңыз.

 

Мемлекеттің функциялары

Түрлері

1.

1.

2…

2.

1.

2…

 

 

 

ТАҚЫРЫП 3. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ҮРДІСІНДЕГІ САЯСАТТЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ

 

руға қатысатын басқару органдары

шешімдердің түрлері және нысандары

ді қабылдау және жүзеге асыру технологиясы

 

– грек сөзі, Politic – мемлекетті басқару өнері деген мағынаны береді. Саясат – мемлекеттік істерді жүргізу, билік органдарының қызметінің мазмұны болып табылады. Мемлекеттік басқарудың әрбір элементі әлеуметтік топтардың, кластардың, ұлттардың мүдделерін бейнелесе, саяси нысанға ие болады. Саясат әрдайым белгілі бір мүдделерді бейнелейді, ол ең алдымен әлеуметтік-экономикалық мүдде.

– бұл мемлекеттік билік органдарының қоғам және оның жекелеген салаларының дамуындағы қоғамдық мақсаттарды шешудегі мақсатты бағытталған қызметі болып табылады. Ол мемлекетке құқықтық, экономикалық, әкімгершілік әсер ету әдістеріне сүйене отырып және де қолда бар ресурстарға сүйене отырып нақты облыста белгілі бір мақсатқа жету мүмкіндігін беретін құрал қызметін атқарады. Саясат ашық, бәсекелестік және нәтижелерге бағытталған бболуы қажет.

Мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаттары әлеуметтік топтардың, азаматтар мен олардың ұйымдарының іс-әрекеттерін реттеуге байланысты. Бұл іс-әрекеттерді реттеу өзіне төмендегі мәселелерді қосады:

– азаматтар, олардың қызметтері мен оларға тиесілі меншікті қорғау;

– әлеуметтік белсенділікті қамтамасыз ету;

– халыққа қажетті тауарлар мен өндірісіне жағдай жасау.

4 кезеңнен тұрады:

– қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау (саясатты анықтау, атау).

– мемлекеттік саясатты өңдеу және оның алға қойылған мақсатты шешу мүмкінділігі (саясаттың қалыптасуы).

– мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы және мониторингі (саясаттың жүзеге асырылуы).

– мемлекеттік саясаттың реттелуі және бағалануы (саясаттың бағалануы).

Шаралар мен бағдарламалардың мақсаты мен міндетін, оны өңдеуде басты рольді кім атқаратындығына байланысты мемлекеттік саясаттың келесі үлгілерін атап көрсетуге болады.

, мұнда шешімдер басқарудың жоғарғы деңгейінде қабылданып, сонан кейін төменгі деңгейлер мен нақты атқарушыларға жеткізіледі. Атқарушылар мұнда пассивтік роль атқарып, тек жай атқарушы ролінде болады.

мұнда саясаттың қалыптасуы мемлекеттік басқарудың төменгі құрылымдарынан басталады, түрлі бағдарламалар мен жобаларды өңдеуге, жүзеге асыруға қатысатын қоғамдық топтар мен ұйымдар белсенді түрде мемлекеттік саясаттың қалыптастырылуына тартылады.

өзіне жоғарыдағы екі үлгіні біріктіреді. Мұнда саясаттың өңделуіне азаматтар мен мемлекеттік қызметкерді тарту күшейтілген орталықтандырылған басқару механизмдері арқылы жүзеге асырылады.

Әдетте мемлекеттік саясатты билік органдарының қоғамдық өмірдің жекелеген салаларында шешуге қажетті мәселелері мен сұрақтарының мазмұны, нысаны және бағытына қарай бөледі. Мемлекеттік саясаттың мынадай түрлері бар: экономикалық, әлеуметтік, отын-шикізаттық, әкімгершіліктік, экологиялық, шет елдік, ұлттық қорғаныстық, кадрлық, демографиялық, мәдени, ақпараттық, аграрлық, құқықтық, ғылыми-техникалық және т.б.

қаржылық, ақша және бағалық саясат, құрылымдық саясат, аграрлық саясат, әлеуметтік саясат, аймақтық экономикалық саясат, сыртқы экономикалық саясат.

Мемлекеттік саясатты басқа критерийлер бойынша да бөлуге болады, мысалы: саясатты өңдеу мен жүзеге асырудағы қатысушылар арасындағы қатынас нысаны бойынша, белгілі бір саясаттың конфликтілік деңгейіне қарай, бөлушілік, реттеушілік, әкімгершілік-құқықтық, стратегиялық және тығырыққа қарсы (антикризистік) саясат.

Бөлушілік саясат билік органдарының халықтың түрлі топтары арасында материалдық игіліктер мен табыстарды (пайдаларды) бөлудегі іс-әрекетімен байланысты. Олар әлеуметтік бағдарламалар, білім беру, ғылым және т.б.

Қайта бөлушілік саясат белгілі бір ресурстарды халықтың бір тобынан келесі бір тобына салықтардың, тарифтердің, трансферттердің көмегімен беруді білдіреді.

Реттеуші саясат мемлекеттік басқару органдарының әр түрлі қызметтерді реттеу шараларын қосады, олар экономикалық реттеу, тұтыну рыногын қорғау және т.с.с. болуы мүмкін.

Әкімгершілік-құқықтық саясат мемлекеттің нормативтік қызметімен тікелей байланысты.

Стратегиялық саясат шет елдік мемлекеттермен арақатынасты қамтиды және де шет елдік, қорғаныстық саясаттарды қосады.

Антикризистік саясатты мемлекет төтенше жағдайлар туындап, арнайы іс-әрекеттерді талап еткен жағдайларда жүргізеді.

Шешілетін мәселелер мен қамтитын қоғамдық салалар масштабтарына қарай мемлекеттік саясаттың үш деңгейін атап көрсетеді:

– макродеңгей, ел немесе елдер тобын қамтитын ғаламдық масштадта;

– метадеңгей, жекелеген салалар мен бағыттарға қатысты;

– микродеңгей, жекелеген мәселелердің шешілуін көздейтін деңгейдегі саясат.

Жоғарыда аталған кезеңдерде қоғамдық мәселелердің кешенді талдауы жүргізіледі. Осы кешенді талдау негізінде, ол мәселеге әсер ететін факторлар мен мәселенің ерекшелігін ескере отырып саясаттың мақсаты мен міндеттері анықталады. Бұл мақсат пен міндеттер белгілі бір мәселені шешуге арналған шаралар жиынтығын өңдеуге, олардың негізгі бағыттарын таңдауға мүмкіндік береді.

Ғылыми әдебиетте мемлекеттік саясаттың мына аспектілеріне баса назар аударылады: саясатты өңдеу процесі, белгілі бір саладағы саясаттың мазмұны, саясаттың нәтижелері мен салдары, саясаттың негізделу әдістері, талдау зерттеулері және т.б.

Мемлекеттік саясаттың әр түрлі аспектілеріне зерттеуде туындайтын негізгі сұрақтар мыналар:

1. Мемлекеттік саясаттың мақсатын кім және қалайша анықтап, өңдейді?

2. Мемлекеттік саясат қалай жүзеге асырылады және де оның нәтижелерін кім бағалайды?

3. Мемлекеттің жекелеген қоғамдық салалардағы саясаты қандай болмақ, мысалы: әлеуметтік, экономикалық, әскери тұрғын-үйлік, экологиялық және т.б. салаларда?

4. Мемлекеттік саясаттың түрлі қатысушылары арасында қандай қарым-қатынастар қалыптасады және халықтың ресми мемлекеттік стратегия мен саяси бағытына көзқарасы қандай?

[18].

Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы бұл – қойылған мақсаттарға жетудегі тұрақты, динамикалық процесс. Мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуының құрамдас бөлігі оның жүзеге асырылу механизмін анықтау болып табылады. Бұл механизм келесі шаралар кешенінен тұрады: ұйымдастырушылық-басқарушылық, нормативтік-құқықтық, қаржылық-экономикалық, әлеуметтік-психологиялық.

Мемлекеттік саясатты жүзеге асыруда басты рольді жергілікті құрылымдардан бастап орталық органдарға дейінгі атқарушылық билік органдары алады. Екінші орында белгілі бір саясаттың жүзеге асуына мүдделі және де оған тікелей қатысатын үкіметтік емес ұйымдар алады.

Саяси мақсаттардың жүзеге асырылу процесі тиісті заңдық құжаттардың қабылдануынан кейін басталады және де мемлекеттік атқарушылық билік органдарының нақты іс-әрекеттері мен шараларынан тұрады. Жүзеге асыру процесіндегі мемлекеттік билік органдарының ролі қажетті ресурстарды алуда, тиісті жоспарлар мен бағдарламаларды өңдеуде, қатысушылардың қызметін ұйымдастыру мен бақылауда, қойылған мақсаттарға жету шараларын жүзеге асыруда болып табылады.

Мемлекеттік шешімдердің түрлері және нысандары

– бұл мемлекеттік органдардың немесе қызметтік тұлғалардың өкілеттік шеңберінде қабылданған мемлекеттік актілерде бекітілетін ресми бейнеленген формадағы мемлекеттік биліктің ерекшелігі болып табылады.

– бұл саясат жетекшілерінің шешімдерін дайындауға, қабылдауға және жүзеге асыруға қажетті жағдайда қамтамасыз етуге бағытталған.

 

 

Мемлекеттік шешімдердің нысандық белгілері келесі:

Мемлекеттік билік органдарының құқықтық актілері ретінде қабылдаған шешімдері олардың әрекеттерінің заңдық маңыздылығын айқындайды;

Міндеттілік;

Мемлекеттік биліктің күші бар органдарының шешімдері ережеге сәйкес міндеттейді, тыйым салады, өкілеттілік береді, қысқартады, рұқсат береді, ынталандырады, жазалайды;

Шешімдер белсенді ұйымдастырушылық ролін атқарады;

Мемлекеттік шешімдерге ережелер жүйесінің болуы.

Басқару шешімдерінің барлық түрлеріне тән параметрлерді атап өтуге болады:

Субъектілік, объектілік қатынастың болуы;

Шешімдердің мазмұны;

Шешімдерді қабылдау процедурасы;

Шешім формасы

Шешімдердің жүзеге асу уақыты.

Мемлекеттік шешімдер келесі құқықтық құжаттарда бейнеленеді: Заңдар, қаулылар, Жарлықтар, бұйрықтар, ережелер, инструкциялар.

болады:

– көпшілікке мәлім.

ұлттық қауіпсіздікпен, оперативті іздестірумен, әскери сыртқы саясат шеңберінде қабылданады.

Жалпы мемлекеттік шешімдерді келесідей топтауға болады:

Басқару субъектілеріне қарай:

а) жалпыхалықтық

ә) аймақтық, жергілікті

б) заңдық, атқарушылық, сот билігі

в) бірегей коллегиялық шешім

2. Жүзеге асыру мақсаты және уақытына байланысты:

а) стратегиялық

ә) тактикалық

б) оперативтік

3. Жүзеге асу масштабына қарай:

а) жалпымемлекеттік

ә) локальдық

б) ведомствалық

   4. Нормативтік табиғатына қарай:

а) жалпы нормативтік

ә) жеке

5. Заңдық күшіне қарай:

   

ә) заңдық

6. Мемлекеттік басқару түрлеріне қарай:

а) азаматтық

ә) әскери

7. Құқықтық актілердің формасына қарай:

а) заңдар, қаулылар

ә) ережелер, бұйрықтар

8. Қабылдау тәртібіне қарай, бейнелену тәсілі және заңдық күшінің берілуіне қарай:

а) алғашқы

ә) екінші, яғни басқа шешімдер арқылы жүзеге асырылатын және бекітілетін шешімдер

9. Өңдеу әдістеріне қарай:

а) қарапайым, қалыпты (аналогиялық)

ә) ерекше, қалыпсыз (оригиналдық)

Мазмұнына қарай:

а) саяси

ә) технологиялық

б) экономикалық

в) әкімгершілік

г) ұйымдастырушылық

11. Мазмұны мен формасына қарай:

а) жазбаша

ә) ауызша

12. Жүзеге асу шеңберіне қарай:

а) тікелей

ә) шеңберлік

13. Атқарылу маңызына қарай:

а) міндетті

ә) кепілдемелік

14. Әсер ету нысанына қарай:

а) ынталандырушы

протекционистік

15. Ашықтық дәрежесіне қарай:

а) жалпы пайдалануға

ә) қызметтік пайдалануға

б) құпия

в) өте құпия

Мемлекеттік басқарушылық шешімдерді қабылдау және жүзеге асыру технологиясы

классификация мемлекеттік шешімдер кешенінің жүйелік мінездемесін бейнелейді. Шешімдерді қабылдау процедурасы 3 кезеңнен өтеді:

дайындау

қабылдау

шешімді орындау.

Басқарушылық шешімдерді дайындау кезеңі – мәселені анықтаудан басталып, нормативтік акт жобасын жасау және оны қабылдау процедурасы келісілетін әкімгершілік органға немесе өкілетті тұлғаға беруден аяқталады.

Қабылданатын шешім жобасын безендіру, ұсыну мен келісілу процестерін қосатын екінші кезең өз кезегінде жеті кезеңнен тұрады, олар:

1) нормативтік инициатива құқығына ие мемлекеттік органдар тізімін жасау;

2) нормативтік акт жобасын қарастырылатын органға енгізу тәртібін өңдеу;

3) нормативтік акт жобасын талқылауға дайындау;

4) нормативтік акт жобаларын талқылау мәжілісін дайындау мен жоспарларды қалыптастыру;

5) нормативтік акт жобаларын талқылау мәжілісін өткізу процедурасы;

6) нормативтік актіні қабылдау процедурасы;

7) басқа мемлекеттік органдар мен халықты қабылданған нормативтік акт туралы хабардар ету.

Шешімді орындау кезеңі немесе үшінші кезеңде мәселені шешуді ұйымдастыруда шешім функция, өкілеттілік және жауапкершілікті бөлу негізінде енгізу қарастырылады.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік саясат дегеніміз не және оның қалыптасуы.

Мемлекеттік саясат үлгілерін атаңыз.

Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық даму жоспарларын құрастыруда шаралар қандай бағыттарда өңделеді?

Мемлекеттік саясаттың деңгейлерін атаңыз.

ҚР Конституциясының мемлекеттік саясатты жүзеге асырудағы маңызы

не талдау жасаңыз.

ТАҚЫРЫП 4. МЕМЛЕКЕТТІК БИЛІК ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ: ҚАРЫМ – ҚАТЫНАСЫ МЕН ӨЗАРА ӘРЕКЕТТЕСУ МЕХАНИЗМІ

 

емлекеттік билікті жүзеге асырудағы мемлекеттік басқару формасы

Қазақстан Республикасындағы билік жүйесі

 

Мемлекеттік билік және мемлекеттік билікті жүзеге асырудағы мемлекеттік басқару формасы

Мемлекеттің формасы дегеніміз – мемлекетте билік жүргізуді ұйымдастырудың арнайы сыңарларының мәндік жиынтығы. Мемлекеттің формасы негізінде үш сыңардан тұрады:

формасы

мемлекеттің құрылымы

саяси режим.

– мемлекеттік биліктің ұйымдастырылу формасы болып табылады, оның екі түрі бар: монархия және республика.

Монархияның белгісі: мемлекетті басқаратын адамның билігі оған әкесінің немесе басқа туыстарының қолынан көшуі. Сондықтан оның билігі – мұралық билік. Монархия екіге бөлінеді – шексіз және шектелген монархиялар.

. [21].

к республикалар.

Мұндай республикаларда президент мемлекеттің басшысы, оның биліктері өте аз болады. Парламенттік республикаға Монғолия, Италия жатады.

Президенттік республикада билік үшке бөлінеді: заң шығару — парламенттің қолында, атқару билік — президент пен үкіметтің қолында, ал сот билігі – тәуелсіз сот органдарында.

Президенттік басқару формасында мемлекеттік билік органдары маңызды орын алғанымен, басыңқы рольде болмайды (АҚШ, Сирия, Зимбабве, Бразилия, Мексика, Уругвай).

Президенттіктің үш негізгі элементі бар:

– президент мемлекет басшысы да, үкімет басшысы да болып табылады;

– президент халықпен сайланады;

президент республика бірлігінің тұтастығының символы.

Аралас республиканың келесі нысандары бар:

– президент мемлекет басшысы, алайда ол үкімет басшысы емес;

– премьер-министр институтының болуы;

жауапты;

– мемлекет басшысының парламенттің бір палатасын мерзімінен бұрын тарату мүмкіндігі;

– мемлекет басшысы жалпы халықтық сайлау арқылы сайланады.

конфедерация. Кейде мемлекеттік құрылымның мынадай формаларын бөліп көрсетеді:одақ, достастық, бірлестіктер.

) – бірыңғай орталықтандырылған өзін-өзі басқарушы бірліктерге бөлінбеген мемлекет. Қазіргі заманғы мемлекеттердің көпшілігі унитарлық болып табылады.

Мемлекеттік құрылымның унитарлық формасы келесі белгілермен ерекшеленеді:

1) бірыңғай территория, әкімгершілік бөлініс бар, алайда әкімгершілік бірліктердің саяси жекелігі жоқ, кей жағдайда кейбіреулеріне автономия статусы берілуі мүмкін;

2) елдің бүкіл территориясында шектеусіз жүзеге асыратын бірыңғай конституция, мемлекеттік биліктің жоғарғы органдарының бірыңғай жүйесі – парламент, мемлекет басшысы, үкімет, сот органдары;

3) құқықтың бірыңғай жүйесі мен сот жүйесі, бірыңғай азаматтық;

4) бірыңғай мемлекеттік бюджет, салықтық, валюталық жүйелер.

Унитарлық бүкіл мемлекеттік аппараттың орталықтандырылуын пайымдайды, жергілікті билік органдарына тікелей және жанама бақылауды пайымдайды.

Құрама мемлекет – күрделі мемлекет, ол федерацияның мүшелерін біріктіреді. Мемлекеттік органдар екіге бөлінеді: жалпы федерацияның органдары және әрбір мүшесінің жеке органдары. Федерацияның субъектілері өз ішкі істерін өздері шешеді, ал федеративтік орталық органның қолында барлық ішкі-сыртқы билік болады. Федеративтік республика халықаралық құқықтың алдында тек бір мемлекет болуға тиіс. Федерацияда конституция, астана, азаматтық, заңдар, сот және қаржы жүйесі бәрі екіге бөлінеді.

Конфедерация – белгілі бір мақсатқа жету үшін бірнеше ерікті мемлекеттердің уақытша одағы. Конфедерацияда орталық биліктің шешімдері тек конфедерация субъектінің мемлекеттік органдарына жайылады да, жеке адамдарға және ұйымдарға жайылмайды. Конфедерацияның субъектілері халықаралық қарым-қатынастардың субъектілері болып қала береді. Конфедерациялар өте әлсіз және тұрақты емес.

им жатады.

Қазақстан Республикасындағы билік жүйесі

«Әкімшілік реформалардың басымдығы қазір де көкейкестілігін жоғалтқан жоқ. Ең алдымен бұл — билікті орталықсыздандыру. Біздің елімізде әкімшілік реформа табысты жүзеге асырылуда. Атқарушы органдардың орталық органдары өз функцияларының көп бөлігін өңірлерге беруде. Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту және билікті орталықсыздандыру бұл күрделі жүйелі үдеріс. Барлық жүйелі үдеріс сияқты ол жүйелі және жоспарлы негізде жасалуы тиіс».

.

нысанын қалдырды.

ткен жылдар ішінде мемлекеттіліктің негізгі институттарының саяси-құқықтық мазмұны өзгерді. Президенттік институт мемлекеттік жүйеде негізгі орынды алды, ол ел ішіндегі жағдайға, мемлекеттік биліктің барлық үш тармағының келісіп жұмыс істеуіне, ішкі және сыртқы саясаттың қалыптасуына ықпал етеді.

жүзеге асырылды. Парламент аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі қағидалар мен нормаларды белгілейтін заңдар шығаруға құқылы.

Атқарушы билік Үкіметтің тікелей басшылық етуімен қызмет етеді, оларға күнделікті мемлекеттік басқару, заңдардың орындалуын ұйымдастыру, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негізгі бағыттарын әзірлеу, экономикалық реформаларды жүзеге асыру жүктелген.

Мемлекеттің биліктің жеке тармағы ретінде сот жүйесі де өзгеріске ұшырады. Жалпы және төрелік соттар бүгінде Жоғарғы сот басқаратын бір жүйеге біріктірілді.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік билік формаларына талдау жасаңыз.

Шығыс мемлекеттер мен Батыс мемлекеттерінің басқару нысанадарының айырмашылықтарыс мен ерекшеліктерін талдаңыз.

Қазақстандағы билік жүйесіне талдау жасаңыз.

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ

 

андары және әдістері

.2 Қоғамдағы мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару механизмдерінің дамуы

 

Мемлекеттік басқарудың функциялар жүйесі, нышандары және әдістері

; мемлекеттік аппарат мекеме мен органдардың байланыс жүйесі; мемлекет органдарының қызметі ұйымдастырушылық, материалдық және әкімшілік кепілдіктерімен қамсыздандырлады; мемлекеттік аппарат азаматтардың заңды мүдделер мен құқықтарын қорғау үшін құрылады.

реттелінеді.

:

— әкімшіліктер.

.

.

Мемлекетік билік органдарын саяси-әкімшілік реформалауы мемлекеттік қызметтің тиімділігін арттыру мақсатында іске асырылады. Аталған жағдай мемлекеттік қызметтің ашықтығы, азаматтардың билік органдарына сенімділігі, белгілі билік органдарының халыққа бұқаралық қызмет көрсету сапасын арттырмай мүмкін емес.

атқаратын функцияларын өкілетті және тікелей демократияның тетіктері арқылы бақылай алады.

деп тең құқықтық идеясы өз шешімін тапқан. Яғни мемлекеттік органдарды қалыптастыруды және олардың құрамында барлық халықтардың қызмет істеуіне тең құқықтың болуы.

мемлекеттік басқарудың ең негізгі талаптарының бірі. Барлық мемлекеттік органдардың, лауазымды адамдардың және азаматтардың ҚР Конституциясын, оған сәйкес қабылданған барлық нормативтік құқықтық кесімдерді бұлжытпай орындаулары қажет.

мемлекеттік лауазымды адамдары, қызметкерлері нормаларды жоғары этикалық дәрежеде орындауы қажет. Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың негізгі қағидаларын мойындай отырып, адам құқығын қорғауды ең басты құндылықтар қатарына көтерді.

билік өзінің бөліну қағидасына сәйкес заң шығарушы, атқарушы және сот билігі болып бөлінеді. Олар бір-бірінің қызметтерін тежемелік және тепе-теңдік жүйе арқылы бақылап отырады.

кәсіптік деңгейді тест, анкета арқылы анықтап барып, мемлекеттік қызметке конкурс арқылы қабылдау.

Халықтың мемлекеттік органдарға және лауазымда адамдарға үлкен сеніммен қарайтындықтан, қабылданған шешімдері үшін жауап берулері ең басты талап болып табылады.

Қоғамдағы мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқару механизмдерінің дамуы

.

:

1) тиісті аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту, соның ішінде қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село), ауылдық (селолық) округ әкімдері іске асыратын (әрбір қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село), ауылдық (селолық) округ бойынша жеке-жеке) бюджеттік бағдарламаларды бекіту;

сәйкес өзге де мәселелердi шешу;

3) Қазақстан Республикасының Үкіметі жергілікті мемлекеттік басқарудың үлгі құрылымдары негізінде қалыптасқан әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару схемасын әкімнің ұсынысы бойынша бекіту;

4) өздерiнің қарауына жатқызылған әкімшілік-аумақтық құрылыс мәселелерін шешу;

5) әкімнің ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешiмімен тиісті Әкімдіктің дербес құрамын келісу;

6) атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті органдарға мәслихат шешімдерін орындамағаны үшін мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарын, сондай-ақ ұйымдарды жауапқа тарту туралы ұсыныстар енгізу;

7) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыру;

7-1) Қазақстан Республикасының сайлау туралы заң актiсiне сәйкес аумақтық, округтiк және учаскелiк сайлау комиссияларының мүшелерiн жасырын немесе ашық дауыс берудi өткiзу жолымен сайлау;

8) Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес, бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылық белгіленетін ережелерді бекіту;

9) жергілікті бюджеттің, аумақты дамыту бағдарламаларының атқарылуына бақылау жасау;

10) мәслихаттың тұрақты комиссиялары мен өзге де органдарын құру, олардың қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихаттың жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу;

11) халықтың жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу мен кедейлікті азайту бағдарламаларын бекіту;

12) әкімнің ұсынуы бойынша ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша әкімдік жанындағы консультациялық-кеңесші органдардың дербес құрамын бекіту;

12-1) әкімнің ұсынысы бойынша «Облыстың (қаланың, ауданның) құрметті азаматы» атағын беру;

12-2) «Облыстың (қаланың, ауданның) құрметті азаматы» атағын беру ережелерін бекіту;

13) Қазақстан Республикасының жер заңдарына сәйкес жер қатынастарын реттеуді жүзеге асыру;

14) азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Республикасы Конституциясының, заңдарының, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметі актілерінің, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің нормаларын орындауына жәрдемдесу;

15) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерінде белгіленген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асыру жатады.

) – облыстық (республикалық маңызы бар қаланың, астананың), ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын, өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы орган. Бұл Қазақстан Республикасының атқарушы органдарының бірыңғай жүйесіне кіреді, тиісті аумақтың мүддесімен және даму қажеттілігімен ұштастыра отырып, атқарушы биліктің жалпы мемлекеттік саясатын жүргізуді қамтамасыз етеді.

:

Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) әкімдіктің құзыреті

сәйкес:

1-1) аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің атқарылуын қамтамасыз етеді;

1-2) аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетінің атқарылуы туралы жылдық есепті тиісті мәслихатқа табыс етеді;

1-3) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тиісті қаржы жылына арналған бюджеті туралы аудан (облыстық маңызы бар қала) мәслихатының шешімін іске асыру туралы қаулы қабылдайды;

1-4) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органның стратегиялық жоспарын бекітеді;

) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның құрамын айқындайды;

) Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында көзделген жағдайларда ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) тиісті қаржы жылының бірінші тоқсанына арналған облыстық қаржы жоспарын бекітеді;

) әлеуметтік-экономикалық даму болжамын әзірлеп, мақұлдайды және ауданды (облыстық маңызы бар қаланы) дамыту бағдарламасын мәслихаттың бекiтуiне ұсынады, оның орындалуын қамтамасыз етедi;

2) заң актілеріне сәйкес аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) коммуналдық меншікті басқарады, оны қорғау жөніндегі шараларды жүзеге асырады;

3) азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Республикасы Конституциясының, заңдарының, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкімет актілерінің, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерінің нормаларын орындауына жәрдемдеседі;

4) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) аумағында кәсiпкерлiк қызмет пен инвестициялық ахуалды дамыту үшiн жағдай жасайды;

5) аграрлық сектордың ұтымды және тиiмдi жұмыс iстеуiн қамтамасыз етедi;

6) осы ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) аумағындағы кенттер мен ауылдар құрылысын салудың бас жоспарларын әзірлейді және оларды аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) мәслихаттың бекітуіне ұсынады, аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) коммуналдық меншік объектілері мен әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер салу, реконструкциялау және жөндеу бойынша тапсырысшы болады, кентішілік (қалаішілік) және ауданішілік коммуналдық желілер мен құрылыстарды салуға рұқсат береді;

7) ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) су құбырларын, тазарту құрылыстарын, жылу мен электр желiлерiн және басқа да көлiктiк және инженерлiк инфрақұрылымдар объектiлерiнiң құрылысын салуды және пайдалануды ұйымдастырады;

8) әскери тiркелу мен әскери қызметке шақыру жөнiндегi, сондай-ақ азаматтық қорғаныс мәселелерi жөнiндегi iс-шаралардың ұйымдастырылуын қамтамасыз етедi;

9) кентішілік (қалаішілік) және ауданішілік қоғамдық жолаушылар тасымалын ұйымдастырады;

10) Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес жер қатынастарын реттеуді жүзеге асырады;

11) аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) маңызы бар жолдарды салуды, пайдалануды және күтiп ұстауды ұйымдастырады;

12) мемлекеттік коммуналдық тұрғын үй қорының тұрғын үйін салуын және оны бөлуін ұйымдастырады;

12-1) мемлекеттік тұрғын үй қорының сақталуын ұйымдастырады;

12-2) тұрғын үй қорына түгендеу жүргізеді;

12-3) мемлекет қажеттіліктері үшін жер учаскелерін алып қоюды, оның ішінде сатып алу арқылы алып қоюды жүзеге асырады;

12-4) республиканың сейсмикалық қауіпті аймақтарында орналасқан тұрғын үй-жайлардың сейсмикалық беріктігін орнықтыруға бағытталған іс-шараларды өткізеді;

12-5) авариялық және ескі үй-жайларды бұзуды ұйымдастырады;

12-6) тұрғын үй көмегін көрсетеді;

12-7) Қазақстан Республикасының заң актілеріне сәйкес азаматтардың жекелеген санаттарын тұрғын үймен қамтамасыз етеді;

;

;

15) аудан (облыстық маңызы бар қала) аумағындағы экологиялық, тарихи, мәдени немесе ғылыми құндылығы бар табиғат объектiлерiн және өзге де объектiлердi табиғаттың, тарих пен мәдениеттiң қорғалатын ескерткiштерi деп жариялау туралы ұсыныс енгiзедi;

16) қоғамдық орындарды абаттандыру және сыртқы безендiру мәселелерiн шешедi;

17) ведомствоаралық сипаттағы мәселелер бойынша консультациялық-кеңесшi органдарды құрады.

17-1) Қазақстан Республикасының ақпараттандыру туралы заңнамасына сәйкес өз құзыреті шегінде ақпараттық жүйелерді пайдалана отырып, электрондық қызметтер көрсетеді;

18) тиiстi аумақта ветеринариялық iс-шаралар жүргiзудi, мал шаруашылығында пайдаланылатын арнаулы көмбелер (көмiндiлер) салуды және ұстауды ұйымдастырады, сондай-ақ ауру малдарды санитарлық союды ұйымдастыруды жүзеге асырады;

білім алу құқығының іске асырылуын жүзеге асырады;

шегінде аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдардың штат санының лимитін белгілейді;

21) салық төлеушіні тіркеу есебіне алу орны бойынша салық органының аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) бюджетке толық көлемінде келіп түсетін салықтарды төлеу жөніндегі салық міндеттемелерін орындау мерзімдерін өзгерту туралы шешімдерін келіседі;

заңдарында белгіленген жағдайлар мен тәртіпте лицензиялауды жүзеге асырады;

23) терроризм профилактикасына, сондай-ақ аудан, облыстық маңызы бар қала аумағындағы терроризм зардаптарын барынша азайтуға және (немесе) жоюға қатысады.

2. Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) Әкімдік Қазақстан Республикасының заңдарында өзiне жүктелген өзге де өкiлеттiктердi жүзеге асырады.

3. Аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) Әкімдік өзiне жүктелген мiндеттердi iске асыруда аудандық (облыстық маңызы бар қалалық) мәслихат алдында жауап бередi.

.

еспубликасының заңдарына сәйкес мемлекеттік басқару өкілеттігі берілген, тиісті аумақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының жай-күйіне жауапты өкілі. Ол, әрине облыстарда, республикалық маңызы бар қалада және астанада ірі лауазымды тұлға болып табылады, оны Премьер-Министрдің ұсынуы бойынша Республика Президенті қызметке тағайындайды және босатады. Өзге әкімшілік-аумақтық бөліністердің әкімдері (облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және астананың әкімдерінен төменгілерін) Президент айқындаған тәртіппен қызметке тағайындалады немесе сайланады (Конституцияның 87-бабы, 4 тармағы). Республика Президенті өзінің ұйғаруы бойынша әкімдерді қызметтерінен босатуға хақылы. Демек, бұл туралы Президенттің жарлығы не өкімі қабылдануы тиіс.

Облыс (республикалық маңызы бар қала, астана) әкімдерінің өкілеттігі жаңадан сайланған республика Президенті қызметіне кіріскен кезде тоқтатылады. Бұл ретте әкімдер Республика Президенті тиісті әкімді тағайындағанға дейін өз міндетін атқаруды жалғастырады.

Әкім нормативтік-құқықтық сипаттағы шешімдер және әкімшілік-басқарушылық, жедел және дербес сипаттағы мәселелер бойынша өкімдер шығарады. Әкімдердің шешімдері мен өкімдерінің күшін тиісінше Қазақстан Республикасының Президенті, Үкіметі не жоғары тұрған әкім жоюы мүмкін, сондай-ақ олардың күші сот тәртібімен жойылуы мүмкін.

):

1) агроөнеркәсіп кешенін және ауылдық аумақты дамытудың аймақтық бағдарламаларын әзірлеу, мәслихаттың бекітуіне ұсыну;

2) агроөнеркәсіп кешенінің субъектілеріне мемлекеттің осы саладағы саясатының бағытын, механизмдерін түсіндіру жұмыстарын жүргізу;

3) ауыл шаруашылығы өнімінің өндірісін дамытудың орта-мерзімді жоспарларын әзірлеу бойынша ұсыныстар жасау;

еру, оларды дайындау, кадрмен қамтамасыз ету шараларын жүзеге асыру;

5) ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу бағдарламасының қатысушыларын анықтау бойынша комиссия жұмысын ұйымдастыру;

6) агроөнеркәсіп кешенінде инновациялық тәжірибені тарату бойынша жұмысты ұйымдастыру және т.б.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік органдардың өзіне тән ерекшеліктерін атаңыз.

Мемлекеттік аппараттың қағидаларына талдау жасаңыз.

Маслихат пен әкімдіктің маңызы, мәні және негізгі атқаратын қызметтері.

 

. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДАҒЫ ҚАТЫНАСТАРДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ

 

6.1 Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар

6.2 Мемлекеттік басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызы

 

Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар

Мемлекеттік басқару әлеуметтік басқарудың маңызды бір түрі ретінде түрлі көзқарас негізінде зерттелуі мүмкін: тарихи, саяси, құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық, институционалдық, технологиялық, психологиялық, әлеуметтік, этикалық, т.б.

ерекше бір сферасын бейнелейді.

құқық нормаларымен реттелген қоғамдық қатынастар. Ол адамдар мен ұйымдар арасында түрлі қызмет саласында пайда болады.

– мемлекеттік билікті жүзеге асыруда мемлекет пен қоғам істерін басқару қажеттілігіне басты қалыптасатын құқықтық нормалармен реттелген қоғамдық қатынастар.

Құқықтық қатынастар құрылымы келесі элементтерден тұрады:

құқықтық қатынас субъектілері (жақтар, қатысушылар)

құқықтық қатынас мазмұны (субъектілік құқықтар мен заңдық міндеттемелер)

құқықтық қатынас объектісі

құқықтық қатынастардың пайда болу негіздері (заңдық фактілер, жағдайлар).

– белгілі бір әрекеттерді жасау құқығы мен міндеттеріне ие тұлғалар. Мемлекеттік басқару саласында, бұл ең алдымен мемлекеттік органдар, өкілетті тұлғалар, билік өкілдері, мемлекеттік қызметкерлер.

— мемлекет пен қоғамның ісін басқару бойынша субъектілерінің мемлекеттік-биліктік қызметтерді жүзеге асыруға байланысты іс-әрекеттері.

Заңдық фактілер қатынастардың пайда болуына, өзгертілуіне немесе тоқтатылуына негіз береді. Құқықтық қатынастар бөлінеді:

Өзінің мазмұнына қарай – материалдық (басқару саласында туындайтын) және процессуалдық (басқару процесінде, оның тәртібі мен процедурасын реттеуді жүзеге асыруда қалыптасатын);

Қатысушылардың құқы мен міндетінің ара қатынасына қарай – вертикальді, мұнда қатысушылардың бірі екіншісіне бағынады; горизонтальді, мұнда қатысушылар бір-біріне бағынбайды;

Заңдық фактілердің нысанына қарай – құқықтық және құқықтық емес.

Қазіргі таңда мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі шоғырланған:

мемлекеттік саясатының жүзеге асуының құқықтық механизмін өңдеуге;

шаруашылықтық қызметінің құқықтық негіздерін анықтау, бекітуде, мысалы, кәсіпкерліктің мемлекеттік ынталандыру, тұтынушы құқығын қорғау, монополизмді қысқарту, т.б.

Мемлекеттік басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызы

– мемлекеттің қоғамдық қатынастарға әсер ету процесінде жүзеге асыратын, оның көмегімен бұл қатынастардың қатысушылары құқық нормасындағы талаптарға сай келтірілетін заңдық функциясы.

қатынастарға тыйым салу.

арасындағы бейбіт өзара байланыстарға сай болуы керек.

талады.

қажет.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Мемлекеттік басқарудағы құқықтық қатынастар.

Мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуіне сипаттама беріңіз.

ҚР мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі қандай заңдық қаражат, әдістер мен қабылдаулардан тұрады?

Орталық және жергілікті атқарушы органдардың арасындағы басқарушылық қатынастарды құқықтық реттеудің мәні мен маңызын анықтау, кестені толтырыңыз:

 

Мемлекеттік басқарудың құқықтық реттелуі

 

 

Құқықтық қатынастар

1

Мемлекет пен қоғам

2

Мемлекет пен оның азаматтары

3

Мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілер

4

Мемлекет пен қоғамдық-саяси ұйымдар

5

Орталық және жергілікті атқарушы органдар

 

 

ТАҚЫРЫП 7. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАР ЖҮЙЕСІ

 

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдар жүйесінің түсінігі және олардың түрлері

Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық мәртебесі және заң шығарушы билік

Парламенттің құрамы және олардың жұмыс істеу нысандары

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі атқарушы билік

Сот билігінің түсінігі және оның қоғамдағы ролі

 

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдар жүйесінің түсінігі және олардың түрлері

Мемлекеттік аппарат басқарудың бір-бірімен тығыз байланыстағы жүйесі. Қазақстан Республикасында мемлекеттік аппарат өркениетті елдердің озық тәжірибелерін пайдалана отырып, өтпелі кезеңнің ерекшеліктері мен саяси, ұлттық жағдайларға байланысты қалыптасып, құрылды.

Мемлекеттік орган мемлекеттік қызметкерлерден тұрады, бұлардың айрықша түрі – лауазымды тұлғалар болып табылады. Мемлекетік қызметкерлерді материалдық игіліктерімен қамтамасыз ету – қоғамның міндеті.

Мемлекеттік органның биліктік өкілеттері болады. Олар:

— атқарылуы міндетті болып келетін нормативтік- құқытық актілерді қабылдау үшін берілген мүмкіндіктер;

— мемлекеттік органдар қабылдаған актілерді басшылыққа алып, алуан түрлі әдістерді қолдана отырып мемлекет бағдарламаларын жүзеге асыру, оларды орындауды қамтамасыз ету болып табылады.

Демократиялық құқықтық, әлеуметтік мемлекет ғасырлар сынағынан өткен принциптерге негізделіп құрылады. Мұндай мемлекеттердің механизмі мынандай органдардан тұрады:

Қазақстан Республикасында өкілдік органдар екіге бөлінеді:

заң шығаратын орган.

мәслихаттар.

Қазақстанда мемлекет басшысы – Президент. Президент мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және үкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді.

Қазақстанда жоғарғы атқарушы орган – Үкімет. Жергілікті атқарушы органдар — әкімшіліктер.

Қазақстанда оларға: министрліктер, мемлекеттік комитеттер, агенттіктер, ведомстволар жатады.

Қазақстанда оларға: Жоғары Сот, жергілікті соттар, әскери соттар жатады.

заңдардың біркелкі орындалуын қадағалайтын орган.

ған мемлекеттің әр саладағы қарулы күштері жатады.

бақты, бас бостандығынан айырылған адамдарды ұстап тұратын орындар.

Мемлекеттік органдар түрлі негіздер бойынша жіктеледі:

1. Туынды тәсілдер бойынша:

а) Бастапқы (өкілдік берілген) органдар, мысалы, мұрагерлік монархия, парламент, президент. Бұл органдар басқа қандай бір органдар арқылы құрылмайды;

б) Туынды (үкімет, прокуратура,т.б). Бұларды бастапқы органдар құрады және бұларға үкіметтік (биліктік) өкілеттерді солар береді.

2. Биліктік өкілеттіктердің көлемі бойынша:

а) Ең жоғары (үкімет);

б) Жергілікті (әкімшілік);

3. Құзырларының ауқымдылығы бойынша:

а) Құзырлары жалпылама болып келетіндері (үкімет);

б) Құзырлары арнайы түрде белгіленіп берілетіндері (ішкі істер органдары).

4. Билік бөлінісі қағидаттары бойынша:

а) Заң шығару органдары (Парламент);

б) Атқарушы(Әділет және т.б. министірліктері);

в) Сот органдары (соттар);

5. Шешім қабылдау тәртібі бойынша:

а) Алқалы органдар, яғни шешімді алқалы түрде қабылдайтындар (Парламент,Үкімет және т.б.)

б) Жеке дара басшылық органдар, яғни шешімді жеке дара басшылықпен қабылдайтындар (Президент, министрліктер, комитеттер).

.

Мемлекет аппаратының, оның барлық бөлімшелерінің мазмұнын қоғамдық өмірдің барлық салаларының тиісті ұйымдасуы мен тиімді қызмет етуін қамтамасыз етуге бағытталған басқарушылық, ұйымдастырушылық қызмет құрайды.

Бұл қызметтің нысандары көп жағдайда басқарудағы заңдар мен құқықтық механизмдердің қолданылу шамасына байланысты. Осыған сәйкес, мемлекеттік аппарат қызметінің келесі нысандарын бөліп қарастыруға болады:

тікелей басқарушылық – бұл ғылыми ұсыныстар жасаумен, тәжірибе алмасумен байланысты, құқықтық сипатты иеленбеген қызмет түрлері;

құқықтық нысандар – бұл құқықтық заңды сипаттағы қызмет түрлері, яғни, олар барлық субъектілер үшін міндетті болып табылады және мемлекеттік міндетті салдарды туындатады.

Мемлекет аппараты қызметінің негізгі құқықтық нысандарына мыналар жатады:

жобаларын дайындауға, оларды қабылдау мен жариялауға байланысты қызмет;

асырумен байланысты қызмет;

және қадағалаумен, кінәлі тұлғаларды заңды жауапкершілікке тартумен т.б. байланысты қызмет.

Осы жерде мемлекеттік аппараттың жалпы сипаттағы белгілеріне тоқталып өтелік.

Біріншіден, мемлекеттік аппарат арнайы басқарумен шұғылданатын адамдардан тұрады (заң шығарумен, заңды орындаумен, оларды бұзудан қорғайды).

Екіншіден, мемлекеттік аппарат органдардың және мекемелердің қиын жүйесі, өздерінің негізгі билік қызметтерін іске асыруға тығыз байланыста болады.

.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік аппаратының құрылымына мыналар жатады:

өздерінің тікелей биліктік функцияларын жүзеге асыру барысында тығыз байланыстағы және өзара бағыныстылықтағы мемлекеттік органдар;

биліктік өкілеттіктерге ие емес, алайда, экономика, білім беру, мәдениет, денсаулық қорғау, ғылым т.б. салаларда жалпы әлеуметтік функцияларды атқаратын мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар;

басқарумен арнайы айналысатын мемлекеттік қызметшілер;

].

Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық мәртебесі және заң шығарушы билік

Қазақстанда президенттік лауазым КСРО-ның ыдырауы қарсаңында енгізілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1990 жылы 24 сәуірде Қазақ КСР-інің тұңғыш президенті етіп Н.Ә.Назарбаевты сайлады. Заң мемлекеттің жоғарғы органдары жүйесіндегі Президенттің орнын анықтады. Президенттің өкілеті шектеулі болады. Ол үкімет басшысы болып саналған жоқ. Жоғарғы Кеңестің билігі шектеусіз болды, ол барлық мәселелер бойынша заң қабылдайтын, Президентті қайта сайлай алатын т.б. болады. Тәуелсіз Қазақстан мемлекеті құрылған кезден бастап Президент мемлекет басшысы деп жарияланды.

Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы елімізді президенттік басқару нысанындағы мемлекет деп жариялады.

ақысы бар, яғни ол заңды пысықтай түсу үшін Парламентке қайтара алады. Президент өзіне белгілі бір мерзімге арнап заң шығаратын өкілеттілік беру жөнінде Парламентке ұсыныс енгізуге хақылы. Егер Парламент Президенттің өтінішін қанағаттандыратын болса, Президент заң қабылдай алады. Демек, белгілі бір мерзім ішінде Президент заң қабылдау мәселелері бойынша Парламентті алмастырады. Сонан соң, егер Парламент Президенттің өте тығыз деп санайтын заңын қабылдай алмайтын болса, онда Президент заң күші бар жарлық қабылдай алады.

сыз алауыздыққа келетін болса, онда Президент Парламентті таратып жібере алады.

Резиденттің халықаралық келіссөздер жүргізетін және халықаралық шарттарға қол қоятын құқығы болады. Ол шарттар Парламент бекіткеннен кейін заң күшіне енеді. Бұл халықаралық шарттарды бекіту (ратификация) деп аталады. Сөйтіп, Парламенттің қызметіне Парламентте әсер етіп отырады.

Президент атқарушы билік тармағына: үкіметке, жергілікті атқару органдарына тікелей ықпал етеді. Президент:

– премьер-министр лауазымына адам ұсынады;

– үкіметтің құрылымын анықтайды;

– министрлерді қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;

– министрліктерді, мемлекеттік комитеттерді құрады және таратады;

– үкімет мүшелерінің антын қабылдайды;

– үкіметтің ерекше маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарына төрағалық етеді;

– мәжіліске заң жобаларын енгізу жөнінде үкіметке тапсырма береді;

– үкімет шешімдерінің күшін жояды немесе тоқтата тұрады.

Президент жергілікті атқарушы органдардың жұмысына да басшылық етеді. Ол облыстық әкімдерді тағайындайды және босатады, әкімдердің шешімін тоқтата тұрады. Әкімдер Президенттің облыстағы тікелей өкілі болып табылады, сондықтан өздерінің жұмыстары үшін оның алдында жауапты болады. Президент әкімдермен кеңес өткізеді, олардың жергілікті жердегі жұмысы туралы, заңдарды қалай орындап, өз міндеттерін қалай атқарып жатқандары жайлы есептерін тыңдайды.

Президенттің сот органдарын жасақтауға тікелей қатысы болады. Бірақ мұның өзі Президент судьялардың қылмыстық және азаматтық істерді қарау жөніндегі жұмысына араласады деген сөз емес. Судьялар сот істерін қараған кезде ешкімге тәуелді болмайды, тек қана заңға бағынады.

халықтың мемлекетті басқару ісіне тікелей қатысуының бір түрі. 1995 жылы Президенттің бастамасымен Президенттің өкілеттілігін ұзарту және Конституциямен Президенттің өкілеттілігін ұзарту және Конституцияны қабылдау жайлы екі референдум өткізіледі. Референдум – халықтың мемлекетті басқаруға тікелей қатысуының бір нысаны. Жоғарғы өкілеттік органдарды халық сайлайды.

Парламенттің құрамы және олардың жұмыс істеу нысандары

Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, оның он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды. Сайланған Сенат депутаттарының жартысы әрбір үш жыл сайын қайта сайланып отырады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі – алты жыл.  Палатаны мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан жасырын дауыс беру арқылы Палата депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен сайланған Төраға басқарады. Сенат Төрағасының қызметіне кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады.

жүз жеті депутаттан тұрады. Мәжілістің тоқсан сегіз депутаты саяси партиялардан партиялық тізімдер бойынша жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды. Мәжіліс депутаттарының кезекті сайлауы Парламенттің жұмыс істеп тұрған сайланымы өкілеттігінің мерзімі аяқталардан кемінде екі ай бұрын өткізіледі. Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімі – бес жыл.

].

Қазақстан Республикасының Конституциясының 54-бабына сәйкес, Парламент палаталарының бөлек отырысында мәселелерді әуелі Мәжілісте, ал содан кейін Сенатта өз кезегімен қарау арқылы:

заңдар қабылдайды;

емлекеттік салықтар мен алымдарды белгілейді және оларды алып тастайды;

мәселелерін шешу тәртібін белгілейді;

әскери және өзге де атақтарын, сыныптық шендерін, дипломатиялық дәрежелерін белгілейді, Республиканың мемлекеттік рәміздерін белгілейді;

де көмек көрсетуі туралы мәселелерді шешеді;

азаматтарға рақымшылық жасау туралы актілер шығарады;

күшін жояды.

Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық Заңының 9-бабына сәйкес, Палаталарды мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан Палаталар депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен жасырын дауыс беру арқылы Сенат пен Мәжіліс сайлаған төрағалар басқарады. Сенат Төрағасының қызметіне кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенті ұсынады. Мәжіліс Төрағасының қызметіне кандидатураларды Палатаның депутаттары ұсынады.

Парламент Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар Қазақстан Республикасының заңдары, Парламенттің қаулылары, Сенат пен Мәжілістің қаулылары түрінде заң актілерін қабылдайды.

.

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі атқарушы билік

лып жүрген заңдарда белгіленген.

«Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық Заңның 1-бабына сәйкес, Үкімет Қазақстан Республикасының атқарушы билігін жүзеге асырады, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды.

Үкіметті Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі, орынбасарлары, Республика Үкіметінің аппаратының басшысы, Республика министрлері, мемлекеттік комитеттердің төрағалары құрамында Республика Президенті құрады.

].

:

емлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады;

Парламентке республикалық бюджетті және оның атқарылуы туралы есепті әзірлеп ұсынады, бюджеттің атқарылуын қамтамасыз етеді;

әжіліске заң жобаларын енгізеді және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді;

емлекеттік меншікті басқаруды ұйымдастырады;

Республиканың сыртқы саясатын жүргізу жөнінде шаралар әзірлейді;

инистрліктердің, мемлекеттік комитеттердің, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдардың қызметіне басшылық жасайды;

Республиканың министрліктері, мемлекеттік комитеттері, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдары актілерінің қолданылуын толық не бір бөлігінде жояды немесе тоқтата тұрады;

Үкімет құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады;

].

министрлік және 11 мемлекеттік комитет. Олар өздерінің құзыреті бойынша бұйрық және инструкция қабылдайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметіне Конституцияда және Республика Президентінің алдында жауапты. Премъер – Министр және оның орынбасарлары, Үкімет аппаратының басшысы Төралқаның құрамына кіреді. Премьер-Министр өзінің өкімімен Төралқа құрамына Үкіметтің басқа да мүшелерін кіргізуге хақылы. Министрлік тиісті мемлекеттік басқару саласына басшылықты, сондай-ақ заңдармен көзделген шекті-салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын Республика орталық атқарушы органы болып табылады.

.

«Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Заңның 4-тарауы Республика Үкіметінің қызметін ұйымдастыруға арналған.

Үкіметтің отырыстары айына кем дегенде бір рет өткізіліп отырады. Үкіметтің отырыстарын Премьер-Министр не Республика Президенті шақырады.

Үкіметтің отырыстарында Премьер-Министр төрағалық етеді, ол болмаған кезде міндеттердің бөлінуіне сәйкес Премьер-Министрдің міндетін атқаратын Премьер-Министрдің орынбасарлары төрағалық етеді. Үкімет ерекше маңызды мәселелерді қарағанда оның отырыстарында Республика Президенті төрағалық етеді.

Үкімет мүшелерінің кемінде үштен екісі Үкімет отырысына қатысса, отырыс құқылы болып саналады.

Үкімет мүшелері оның отырыстарына алмастыру құқығынсыз қатысады.

Үкімет отырыстары ашық нысанда өткізіледі. Президенттің не Премьер-Министрдің бастамасымен Үкіметтің жабық отырыстары өткізілуі мүмкін. Үкімет отырыстарын әзірлеу мен өткізу тәртібі Үкімет Регламентімен белгіленеді.

].

 

Сот билігінің түсінігі және оның қоғамдағы ролі

].

Республиканың тәуелсіздік алуына байланысты 1993 жылы қабылданған Республикалық Конституцияда сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа және Жоғарғы Төрелік Сотқа, сондай-ақ заң бойынша құрылатын төменгі соттарға тиесілі екені көрсетіліп, сот билігінің өзге мемлекеттік биліктердің қатарында екендігіне кепілдік берілді. Аталған Конституция судьялардың сайлануы мерзімін 10 жылға дейін ұзартты.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі Комитет құрылып, сот билігі атқарушы биліктің ықпалынан толығымен шығарылды.

].

.

Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және оның мақсат-міндеті азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республика Конституциясының, заңдардың, өзге де нормативтік-құқықтық актілерінің, халықаралық шарттардың орындалуын қамтамасыз ету.

].

Судья сот төрелігін іске асыру кезінде тәуелсіз және Конституция мен заңға ғана бағынады.

Сот төрелігін іске асыру жөніндегі соттың қызметіне қандай да болсын араласуға жол берілмейді және ол заң бойынша жауапкершілікке әкеп соғады. Нақты істер бойынша судьялар есеп бермейді.

Заңды қолданған кезде судья төмендегі принциптерді басшылыққа алуға тиіс:

— адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол жасалған қылмысқа кінәлі емес деп есептеледі;

бір құқық бұзушылық үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық немесе әкімшілік жауапқа тартуға болмайды;

сотта әркім өз сөзін тыңдатуға құқылы;

жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, азаматтарға жаңа міндеттемелер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ол үшін жауапкершілік заңмен алынып тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады;

айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;

ешкім өзіне-өзі, жұбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген шектегі жақын туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға міндетті емес;

заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың заңды күші болмайды. Ешкім өзінің жеке мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс емес;

адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күдік айыпталушының пайдасына қарастырылады;

қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол берілмейді.

Сәйкес,

р саласында) сәйкес деп танылуы;

уі;

;

уі;

;

не қол жеткізу.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

;

бірлігінің кепілі;

;

.

 

ТАҚЫРЫП 8. МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫ АУМАҚТЫҚ ҰЙЫМДАСТЫРУ

 

Қазақстан Республикасындағы аймақтық басқарудың ерекшеліктері

8.2 Мемлекеттік аймақтық саясат. Басқарудың аймақтық модельдері

 

азақстан Республикасындағы аймақтық басқарудың ерекшеліктері

бағытта жүргізу көзделеді:

механизмін одан әрі жетілдіру;

;

үшіншісі — жергілікті өзін-өзі басқару әдістерін жетілдіру.

барынша пайдалануға бағытталады.

.

Муниципалды менеджмент жергілікті меншікті басқару формасы ретінде жергілікті өзін-өзі басқаруға ұқсас.

Муниципалды менеджмент рыноктік қатынастар дамуы мен құрылуы жағдайында басқарудың жаңа жүйесі ретінде өте тиімді.

Басқарудың бұл түрі өзінің бастапқы этабында экономикалық дағдарыстар мен заңдық актілердің болмауы сияқты қиындықтарды өткерді.

Экономикалық бағыттағы мамандықтардың оқу үрдісіне енгізілген басқа да жаңа экономикалық пән тәрізді муниципалды менеджмент пәні де мемлекеттік және жергілікті басқару бойынша болашақ мамандардың игеруіне қажетті жаңа түсініктер, терминологиялар ұсынады.

«Муниципалды», «жергілікті» терминдері сөз тіркесі ретінде жергілікті өзін-өзі басқарудың барлық деңгейінде (кәсіпорын, ұйымдар, мекемелер, меншік объектілері) қолданылады. «Муниципалды меншік» түсінігі жергілікті құрылым (аймақ, қала, ауыл т.б.) меншігі деп ұйғарылады. Муниципалды меншікті жергілікті өзін-өзі басқару органдары басқарады. Муниципалды құрылымдардың жергілікті өзін-өзі басқару органдары бекітетін және сол арқылы қалыптасатын жергілікті бюджеті болады. Оларды мемлекеттік басқару органдарының қатысуымен және бақылауымен жүзеге асырып отырады.

Муниципалды қызмет – жұмысшылардың кәсіптік қызметін жергілікті өзін-өзі басқару органдарында уәкілдікті орындау бойынша тұрақты негізде басқаруы.

.

Басқарудың бұл жолы әр мемлекетте әр түрлі дамыған, айталық, оның шығыс-еуропалық, азиялық, латынамерикалық, арабиялық сияқты үлгілері бар. Бұл үлгілердің даму барысында ұлттық, діни, нәсілдік, әлеуметтік-экономикалық және тағы да басқа көптеген факторлар ескерілген.

Н.И.Лазаревскийдің жариялау құқығы бар заңды тұлғасы ретінде танылатын қауымды аумақтық корпорация ретінде қарастыруға болады деп тұжырым жасауына осы жағдай себеп болған еді. Америкада қоғамдастықтар муниципалдық үлгілерді таңдауда дербес. Себебі, ондай үлгілердің саны елу шақты. Соның ішінде муниципалдық басқарудың алты түрін атауға болады, олар: графство, қалалар, бороу, виллиджи, таун, туаншиптар (вилиджи 17 штаттан, таун 30, бороу – 13 штаттан, Солтүстік-Батыста – тауншиптардан тұрады). Олардың ішінде ең негізгілері – мыналар:

«комиссиондық» үлгі 1901 жылы (Техас штатында) алғаш рет қолданылған. Осы схема бойынша халық 3-5 жылға муниципалдық кеңесті сайлайды;

Муниципалдық кеңес менеджерді тағайындайды (кеңес-менеджер үлгісі), соңғысы контракт негізінде жұмыс жасайды, ол атқарушы аппаратқа басшылық етеді. Менеджерге кандидатура іздеу жұмысын жеңілдету мақсатында менеджерлердің Ұлттық ассоциациясы құрылған, онда кандидаттар ғана емес, сондай-ақ, бос орындар туралы да мәліметтері болады;

Сайланған муниципалдық кеңес өзінің құрамынан мэр сайлайды (кеңес-мэр үлгісі). Бұл басқару схемасының екі нұсқасы бар: а) мэр (әлсіз мэр) 3-5 жылға сайланады, кеңеске есеп береді және рәсімдеу, өкілеттілік сияқты функцияларды орындайды, вето құқығына ие болады; ә) күшті мэр (тағайындалған) атқарушы аппаратқа дербес жетекшілік етеді және муниципалды қауым шегінде өзінің шешімін жүргізеді.

Бұдан жергілікті басқаруда менеджменттің рөлі зор екендігін байқауға болады. Ал осы үлгілер жөнінде дүние жүзі тәжірибесін зерттей келе, заңгер Е.С.Шугрина оларды былайша (ұйымдастырушылық-құқықтық нысанда) бөліп көрсетеді:

1) «күшті кеңес — әлсіз мэр» нысаны атқарушы органдар іс-әрекетін үйлестіру мәселесінде мэр құқығын кеңес шектейді;

2) «күшті мэр — әлсіз кеңес» нысанында мэрді халық тікелей сайлайды;

3) «кеңес-менеджер» нысаны жергілікті істі басқаруға саяси бағыты бейтарап маманды тартуды сипаттайды;

4) комиссиялық нысан, комиссия мүшелері жергілікті үкіметтің өндірістік бөліміне басшылық жүргізеді;

5) құрамдастырылған нысан, мэр сайлаушылардың мүддесін ескере отырып, бас әкімді тағайындайды.

Муниципалды қызмет туралы заңдар бойынша муниципалды қызметкерлер топтар бойынша жіктеледі. Жергілікті өзін-өзі басқарудың жауапты тұлғалары 2 категорияға бөлінеді:

1) сайланып қойылатын жауапты тұлға – яғни халықтың сайлауы бойынша немесе жергілікті басқару органдарының өз арасынан тағайындалатын жауапты тұлға.

.

өндіргіш күштердің әлеуметтік-экономикалық аймақтық орналасуы мен экономика салаларының дамуын, аймақтардың маңызды табиғи-экономикалық, демографиялық, экологиялық ерекшеліктерін, аймақаралық, аймақішілік экономикалық байланыстарын зерттейді.

Экономикалық аймақ шегінде келесі мәселелер зерттеледі:

Мемлекеттің аймақтық саясаты;

Әлеуметтік және экономикалық дамудың аймақтық бағдарламаларын құру және орналастыру;

Аймақтың тиімді мамандануы және комплексті дамуы;

Экономикалық аудандарды құру;

Аудандық жоспарлау және аймақтың басқа да комплексті дамуы және өндірістік күштердің орналасуына байланысты мәселелерді шешеді.

Аймақ экономикасы өндірістің орналасуын реттеуді дамытудың және экономикалық механизмін құрайды. Өндірістік еңбек динамикасы — ұлттық табыстың аймақтық бөлінуі, негізгі факторлардың тиімділігі мен бөлімдері, бағалар мен тарифтердің территориялық дифференцияциясы және т.б. терең талдау жасауға негізделген экономикалық фактор.

Аймақтық басқару құрылымдары арасындағы қарама-қайшылықтар мен реттелімсіздіктер нарықтық қатынастарға бағытталған аймақтық экономиканы басқарудың жаңа моделіне көшуден бастау алады. Қазіргі жағдайында Қазақстанның аймақтық менеджментінің қалыптасу алғышарттары:

Жаңа қатынастар аймақтық шаруашылықты басқарудың жоспарлық директивалық әдістерінің жойылып, нарықтық әдістерінің жаңа қалыптасу кезеңдеріне сай келеді,сәйкесінше қалыптасу үстіндегі аймақтық субъектінің басқару әдістеріне жаңа жағдайлар мен жұмыс принциптеріне бейімделуге тура келеді;

Жаңаша қалыптасу прцессінде аймақтар негізгі меншік субъектілеріне айналып, аймақтарға шаруашылық субъектілеріне меншік құқын береді, осы жағдайларда аймақтағы субъектілердің экономикалық ішкі тәуелсіздікке ұмтылысы артады;

Экономиканы мемлекет тарапынан салалық басқару әдісінің жойылуы, ел экономикасында әрекет етуші аймақтық субъектілердің өзара қарым-қатынастары байланстырады;

Бұл жағдайларда аймақтық басқару субъектілерінің реттеуші және ынталандырушы функцияларының орын алмасады. Яғни, түрлі шаруашылық ету сфераларында құрылған кез-келген кәсіпкерлік қызметті қолдау көрсетімді, және меншік формасы түрлеріне әсер етудің тең дәрежеде жұмыс істеуді қамтамассыз ететін, юридикалық құжаттар қабылданады;

Өндірістік және әлеуметтік салаларда нарықтық қатынастарды дамытуға, аймақтық басқару аппараттарының атқаратын нақты міндеттері мен функцияларын заң жүзінде бекіту қажет.

Аймақтық менеджмент арнайы менеджмент түрлерінің бірі ретінде, аймақтың шаруашылыққа әсер етудің принциптерінің, әдістерінің және құралдарының жиынтығы болып табылады.

аймақтағы әлеуметтік-экономикалық процесстерді нарықтық қатынастарға көшу жағдайларын басқару.

Аймақты шарушылықты басқарудың жоспарлы директивтік жүйесінен аймақтық менеджментке ауысудың мәні келесідей өзгерістерде:

Аймақ дамуын ең негізгі құндылық болып табылатын адам өмірін жақсартуға әлеуметтік мәселелерді шешуге бағыттау;

Аймақтағы барлық шаруашылық субъектілердің экономикалық еркіндік пен шаруашылық дербестік принциптерін жүзеге асыруын қамтамассыз ететін, ұйымдастырушылық экономикалық шарттар қалыптастыру;

Аймақтың инвестициялық және құрылымдық саясатын сұраныс пен нарық қажеттіліктеріне ішкі және аймақаралық тұтынушыларға шетел және ішкі нарықта сұранысқа ие тауарлар өндірісін қалыптастыруға бейімдеу;

Аймақтық стратегиялық және тактикалық бағдарламаларын жүзеге асыру негізі болып табылатын аймақтық маркетингті қалыптастыру;

Аймақтық статистикадан аймақтағы әлеуметтік-экономикалық саяси-экологиялық жай күйді жаңаша ақпараттың құралдарымен талдап бақылайтын аймақтық мониторингке көшу;

көрсеткіштеріне тәуелді аймақтық менеджменттің соңғы нәтижесін бағалау;

Аймақтық басқарудың ғылыми негізі келесілерден тұрады:

Аймақтық менеджмент принциптері;

Аймақтық менеджмент әдістері мен модельдері;

Аймақтық менеджмент жүйесі.

Аймақтық менеджменттің негізгі тапсырмалары:

Аймақтың тұрғылықты халқының өмір сүру деңгейі жоғары дәрежеде қамтамассыз ететін ұдайы өндірісті ұйымдастыру;

аймақ шаруашылығын экономикалық және әлеуметтік трансформациялау. Аймақтық дамуды талдау,болжау және бағдарламалау;

қаржылық салымдарды оптимизациялау аймақты экономикалық базасымен муниципалдық бірліктердің шарттары мен механизмдерін нығайту;

аймақтағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамассыз ету;

құрылымдық инвестициялық ғылыми-техникалық саясатты қалыптастыруды жүзеге асыру, нарықтық инфроқұрылымды дамыту.

Аймақтық басқарудың объектісі келесі белгілері бойынша классификацияланады:

объектінің қандайда бір формаға меншік тиімділігі;

шаруашылық субъектілерінің өндіретін тауарлары мен қызметінің сипаты;

шаруашылық субъектілердің аймақтағы экономикалық, әлеуметтік-экологиялық және басқа да құбылыстарға әсер ету сипаты мен деңгейі;

айы өндіру.

Аймақтар экономикасын жүйелі түрде басқару мақсатында аймақтарды типтеу негізгі шарт болып табылады. Аймақтарды типтеудің негізгі мәні-әрбір аймақтың мүмкіндіктерін жекелей ескеру, артықшылықтары мен кемшіліктерін ескере отырып аймақты басқарудың шаралар кешенін қалыптастыру. Аймақтарды типтеу көбінде әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер мен аймақтық шаруашылықтың салалық бейімделуіне негізделеді.

Мемлекеттік аймақтық саясат. Басқарудың аймақтық модельдері

Макроэкономикалық саясаттың құрамдас бөлігі болып отырып, аймақтық саясат әрбір аймақтың экономикасының тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы экономиканың тиімділігін көтеруді өзінің басты мақсаты етіп қояды. Қойылған мақсатқа жету үшін, әрине, міндеттердің қойылуы шарт. Олардың қатарына жататындар:

;

аумақтық дамудың әрекетті механизмін жасақтау;

аймақтық ресурстық, ғылыми, еңбек әлеуметін барынша пайдалану.

әрбір аймақтың экономикалық тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономиканың тиімділігін көтеру.

. Стратегияны іске асырудың бағыттары мыналар болып табылады:

елдің өңірлік және әлемдік экономикада ұстанымдануының тиімді стратегиясын тұжырымдау мен іске асыру;

елді тиімді аумақтық ұйымдастыру;

өңірлерді тиімді экономикалық ұйымдастыру;

аумақтардың экологиялық жай-күйін жақсарту;

аумақтық дамуды институттық қамтамасыз ету.

Қазақстанның өңірлік және әлемдік рынокта ұстанымдануының бағыттары мынадай болып табылады:

Әлемдік рынокта:

Қазақстан-минералдық шикізаттың, астық өнімдері мен қайта өңдеу өнімдерінің ірі өндірушісі мен жеткізушісі. Осы бағыт аясында негізгі міндет-сыртқы рыноктарда орныққан ұстанымдарды күшейту және өндірістің озық технологияларын енгізу мен жаңа әлемдік рыноктарға шығу есебінен сапалы минералдық шикізат, металлургия және астық өнімдерін ірі әлемдік жеткізушілер қатарына кіру болып отыр.

Қазақстан-Европа, Азия-Тынық мұхиты және Оңтүстік Азия экономикалық жүйелерінің өзара әрекеттесуінің трансқұрлықтық экономикалық көпірі. Мұнда негізгі міндет-Батыс пен Шығыс (Европа мен Азия) арасындағы кеңістікте ресурстардың ағыны үдерістерін технологияландыру болып табылады.

Өңірлік рынокта:

Қазақстан-өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізуші ретінде. Аталған бағыт аясындағы негізгі міндеттер-өңірлік рынокта бәсекеге қабілетті әлеуметке ие салаларды, оның ішінде кластерлік тәсілді қолдана отырып дамыту, технологиялық трансферт аймақтарын құру мен дамыту, «ғаламдық бренттерді», мысалы Қазақстанда филиалдары жұмыс істеп жатқан «LG», «Knauf», «Philip-Morris» сияқты компанияларды тарту, сыртқы рыноктардағы маркетинг қызметтерін жандандыру.

Қазақстан-қазіргі заманғы сервис орталығы ретінде. Қолда бар әлеуметті пайдалана отырып, Қазақстан өңірлерінің халықаралық стандарттағы жауап беретін қызмет көрсетушілердің кең ауқымын ұсыну бойынша дамыған сервис орталығына айналуға тиіс.

Қазақстан-өңірдің инновациялық орталығы ретінде. Аталған бағыт шеңберіндегі негізгі міндет-бұрын елден басқа жаққа кеткен ғалымдар мен әзірленушілерді, сондай-ақ көршілес елдерден мамандарды тарта отырып, білімберу инновациялық, бизнес-технологиялық және қолдаушы кешендерді біріктіретін өңірлік инновациялық жүйелер құру болып табылады. олардың негізіне ЕЭА-да жатады.

.

«Классикалық» еркін экономикалық аймақ арасында келесілерді бөліп қарастыруға болады:

Салықсыз зоналар-халықаралық транспорттық жүйе қиылысында орналасқандар;

Экспорттық өндірістік зоналар-сыртқы саудаға негізделген өңірлер;

Импортты-өндірістік зоналар-мұнда жергілікті кәсіпорындар-жоғары технологиялық қамтамасыз етілгендер;

Технологиялық даму паркі-ғылыми-техникалық потенциалы жоғары, бірақ шет ел капиталы мен прогрессивті құралдарды қолданатын, ноу-хау, коммерциялық немесе маркетингтік тәжірибесі бар аймақ;

Сақтандыру және банктік қызмет көрсету нормасы.

Тәжірибеде, тізімдегідей «таза күйінде» өте аз кездеседі, көп жағдайда аралас күйінде болады. Қандай да бір елде ЕЭА құру, ең алдымен сол өңірдің дамуына себеп болады. Мұндай өңірлердің дамуы ұлттық экономикадағы дағдарыстық ситуацияны азайтады.

Еркін экономикалық аймақтар технологияларды мадернизациялауға, ноу-хау алуға, мамандарды оқытуға, сонымен қатар отандық шикізат ресурстарын қолдануға және халықты жұмыспен қамтуға мүмкіндігі жоғары.

БҰҰ эксперттерінің көмегімен арнайы конценция өңделді, онда ТМД елдері үшін еркін аймақтардың әлемдік тәжірибесі қолданылған. Мұндай функционалды экономикалық аймақтар технопарктер, технополистер және инкубаторлар құрып, жаңа техникалар шығаруға негізделген.

Технопарк-өңірдің бір бөлігінде жинақы орналасқан комплекс, оған жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу лабораториялары, технологиялық орталықтар жатады.

Технополис-технопаркке ұқсас құрылым, бірақ өзіне кіші қаланы қосады. Технополиске ғылым, жоғары технология, дәстүрлі әдістер өзара тығыз байланысты.

шарттарға маманданған ғылыми-техникалық идеялар.

Жетістігі мол ЕЭА құру үшін шарттар мен міндеттерді анықтаудың маңызы зор. Ең бірінші, территория, таңдалған экономикалық зона қажетінше кең, географиялық жағынан жақсы жерде, үлкен қала жанында, ғылыми-техникалық потенциалы күшті жерде орналасуы тиіс.

ТМД елдерінде ЕЭА концепциясына сәйкес шетел және жергілікті инвесторларға жеңілдіктер қарастырылған. Ол жеңілдіктерге жататындар:

Еркін аймақтық импорттары мен экспорттарын кеден салықтарынан босату;

Салық және аренда төлемдеріне жеңілдіктер;

Инфрақұрылымдық қызметтермен қамтамасыз ету;

Амортизация мерзімін өз еркінде белгілеу;

Өнімдерге еркін баға қою мүмкіндігі;

Экономикалық зонаны басқаруда отандық және шет ел инвесторларының қатысуға құқығы.

жүргізілуге міндетті. ЕЭА тиімділігін Қытай ұлттық республикасынан көруге болады, себебі ҚҰР ЕЭА-тың кешенді бағдарламасын қолданады.

Елдің дамуын әлеуметтік-экономикалық жоспарлау мен болжау жүйесінде табиғатты қорғау қызметіне және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды жоспарлауға көп көңіл бөлінеді. Табиғатты пайдалану жоспарларын жасаудың негізгі ерекшелігіне жоспарлаудың объектісі тек қана әлеуметтік-экономикалық процесс болып табылмағанында, сондай-ақ табиғи құбылыстар да табылады.

Қоршаған ортаны қорғауға байланысты жасалған шаралары табиғатты қорғау заңдылықтарының талаптары мен мемлекеттік және басқа да бағдарламалардың есебімен елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының болжамдық көрсеткіштері құрамымен сипатталады.

Жалпы қоршаған ортаны қорғау саласында жүргізілген мемлекеттік саясаттың есебімен экология-экономикалық жоспарлау жүзеге асырылады. Оның негізгі бағыттарына жататындар:

Табиға ресурстардың барлық түрлеріне мемлекеттік меншіктің болуы;

Қоршаған ортаны, елдің барлық территориясында тірі және тірі емес объектілерді табиғи қорғалатын территориялардың жүйесін құру арқылы қорғау;

Қоршаған ортаны, қорғауды және табиғи ресурстарды пайдалануды мемлекеттік бақылау;

Жоспарланған, құрылып жатқан және жұмыс жасап жатқан шаруашылық объектілерге мемлекеттік экологиялық экспертиза жасау;

Қоршаған ортаны қорғауды экономикалық механизммен қамтамасыз ету;

Табиғатты қорғау заңдылықтарын бұзудағы жауапкершілік шараларының жүйесі, оның дұрыс жүзеге асырылуы.

Алғашқы жағдайда өңірдің бәсекеге қабілеттілік көздері барынша дамыған және барынша арзан өндіріс факторлары есебінен қамтамасыз етіледі (негізінен еңбек және капитал). Ал екінші жағдайда бұл – ең алдымен, өңірдегі бәсекелестік өндірістердің дамуына ықпал ететін институционалды шарттар. Яғни, бәсекеге қабілеттіліктің өңірлік саясаты дегеніміз — өңірлік бәсекелестік артықшылықтарды қамтамасыз ету мен жетілдіру саясаты (1-сурет).

Біздің көзқарасымыз бойынша, өңірлік бәсекелестік артықшылықтар дегеніміз белгілі бір өңірде қалыптасқан және осы өңірді басқа аумақтық құрылымдардан ерекшелендіретін ресурстық, технологиялық және институционалдық шарттар болып табылады. Мұндағы:

ресурстық бәсекелестік артықшылықтар: табиғи ресурстар, арзан, әрі білікті жұмыс күші, тиімді географиялық орналасу, дамыған инфрақұрылым;

— технологиялық артықшылықтар: заманауи технологиялардың болуы, дамыған ғылыми-біліми әлеует, ақпараттық-байланыс технологияларының дамуы;

институционалдық бәсекелестік артықшылықтар кәсіпкерлік қызметті жетілдіруге қатысты жалпы экономикалық шарттардан: рыноктық инфрақұрылымның дамуы, қолайлы салықтық режим, кредиттерге қол жеткізу жеңілдігі, әкімгершілік кедергілердің төмендігі сияқты шарттардың жиынтығынан құралады.

мемлекеттің қатысуымен өңірлік дамудың екі түрін бөліп көрсетті:

Экзогенді даму – мемлекеттік органдар билігі тарапынан өте күшті бақылау;

Эндогенді даму – мемлекеттік араласудың әлсіздігі, яғни жанама реттеу (салықтық жеңілдіктер, гранттар).

].

н түрлі желілік құрылымдардың қалыптасуын да ескерген жөн. Қазіргі әлемде рыноктарда жеке бір кәсіпорын емес, олардың бірлестіктері бәсекеге төзімдірек екендіктерін дәлелдеп отыр.

 

 

— Бәсекеге қабілеттілікті жетілдірудегі өңірлік саясаттың негізгі бағыттары

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

мақсаты және негізгі міндеттері;

ерекшеліктеріне талдау жасаңыз;

ілікті өзін-өзі басқарудың орны;

Жергілікті өзін-өзі басқарудың артықшылықтары мен кемшіліктері.

 

МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ

 

Мемлекеттік қызмет әлеуметтік-экономикалық институт және қызмет аясы ретінде

Мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық мәртебесі және жіктеу негіздері

9.3 Мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік құқықтары мен міндеттері

 

Мемлекеттік қызмет әлеуметтік-экономикалық институт және қызмет аясы ретінде

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметі жүйесін дамыту мемлекеттің тәуелсіздік жылдарындағы рөлінің өзгеруі, саяси жүйенің, экономиканың, қоғамдық қатынастардың қалыптасу, мемлекеттік басқару жүйесін оңтайландыру процестерімен тығыз байланысты. 

   Тәуелсіз Қазақстан Республикасының мақсаттары мен басымдықтарын іске асыру үшін кадрларды іріктеу мен жоғарылатудың тиімді жүйесін құру, мемлекеттік аппарат қызметінің кәсібилігі мен ашықтығын қамтамасыз ету қажет болды.

.

Жарлықтың қабылдануы мемлекеттік қызмет қағидаттарын, мемлекеттік лауазымдардың сатылығын белгілеу жолымен мемлекеттік қызмет қатынастарын реттеуге, мемлекеттік қызметшілердің құқықтық мәртебесін айқындауға және әлеуметтік кепілдіктерін белгілеуге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер енгізуге мүмкіндік берді.  

1997 жылы мемлекеттік дамудың ұзақ мерзімді басымдығы ретінде кәсіби үкімет құруды айқындап берген «Қазақстан – 2030» стратегиясы мемлекеттік қызметті дамытудағы келесі кезеңі болды. 

Қазіргі кезде Заң және оны іске асыру үшін әзірленген тиісті нормативтік құқықтық актілер мемлекеттік қызметке кіру, оны атқару және тоқтату мәселелерін реттейді.

Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті орган және оның аумақтық бөлімшелері жұмыс істейді.

Мемлекеттік қызмет — әр елдің барлық даму сатысындағы басты атрибут, ал мемлекеттік қызметшілер — өзгерістерді негізгі орындаушылар. Қазіргі заманғы тиімді мемлекеттік қызмет және басқару құрылымын жасаудағы Мемлекет басшысының Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында «Кәсіби үкіметке» басым бағыт беруі тегін емес.

Мемлекет мақсаттары мен функцияларын жүзеге асырудағы тәжірибелік және кәсібилік қатысу, мемлекеттік органдар құзыреттігін іске асуын қамтамасыз етудегі кәсіби лауазым ретінде мемлекеттік құрылыстың ең маңызды басымдылықтарының бірі болып табылады. Бүгінгі күнде мемлекетіміздегі саяси, әлеуметтік-экономикалық, құқықтық алғышарттар мемлекеттік қызметтің нормативті-құқықтық негізін жаңартуға, оның функционалдануының тиімді формаларын жасақтауға мүмкіндік береді.

].

Жарлығында нормативті бекітілуіне ие болды. Бұл нормативтің құжат ең алғаш мемлекеттік қызметті кәсіби іс-әрекеттің ерекше саласы ретінде тапты. Мемлекеттік қызметті институционалды рәсімделуінің жаңашылығы болып:

біріншіден, мемлекеттік қызметшілердің заңмен бекітілген ерекше мәртебесі мен олардың құқықтық ережесі;

екіншіден, мемлекеттік қызметші лауазымының жіктелуін ендіру және мемлекеттік қызмет институты жүйесіндегі олардың градациясы;

].

Олар Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызмет институтын ұйымдастырудың жалпы концепциясының құқықтық бекітілуі болған, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңды жасау мен қабылдау процесінде анықтаушы факторлар болды.

Қазіргі Қазақстан мемлекеттік қызметі әлі де қалыптасу сатысынан өтіп жатқандықтан, жинақталған тәжірибені ұғыну, талдау мен келешегін анықтау қажет. Қазіргі мемлекеттің тұрақты дамуы, Республиканың әлеуметтік — саяси және экономикалық тұрақтылығы, мемлекеттік басқару мен оның жүзеге асырушы, қоғам тіршілік әрекеті — барлық салаларының тұрақты және жақсы дамуының кепілі болып табылатын, мемлекеттік қызметшілердің тиімділігі мәселесін өзектендіреді.

.

.

Мемлекеттік қызмет мемлекеттік құрылымының қажетті және маңызды элементі болып табылады. Ол мемлекет пен қоғам арасындағы байланыстырушы звено ролін атқарады.

Мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық мәртебесі және жіктеу негіздері

Мемлекеттік қызмет туралы қазіргі заңнама мемлекеттік қызметтің жаңа үлгісіне негіз қалады. 1998 жылғы 18 қыркүйекте мемлекет басшысының шешімімен мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік және оның аумақтық органдары құрылды, сондай-ақ Президенттің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы құрылды.

]:

мемлекеттік саяси қызметшілердің құрамына кірмейтін, мемлекеттік органда тұрақты кәсіби негізде лауазымдық өкілеттікті жүзеге асыратын мемлекеттік қызметші;

мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік органдардағы мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған лауазымдық өкілеттілігін атқару жөніндегі қызметі;

мемлекеттік органда заңдарда белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттен не ҚР Ұлттық Банкінің қаржысынан ақы төленетін қызметті атқаратын және мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымдық өкілеттікті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының азаматы.

Мемлекеттік қызмет кең мағынасында мемлекеттік органдардағы, кәсіпорындардағы, мекемелер мен ұйымдардағы кез-келген қызметкердің қызметін білдіреді. Өйткені, ол тұтасымен мемлекеттік міндетті шешуге, оның функцияларын атқаруға бағытталған. Алайда, әкімшілік-құқықтық мағынада мемлекеттік қызметті тікелей материалдық құндылықтар жасаушы жұмысшының функциясынан айыра білу керек. Тар мағынасында – бұл қызметшілердің өз міндеттерін мемлекеттік органдарда орындаулары.

Осылайша, олардың бірінші кезектегі міндеттердің бірі – мемлекеттік қызметті ұсынудың халықаралық, сервистік тәртібіне көшу. Қатаң бәсекелестік жағдайында үнемі өз қызметтерінің сапасын арттыратын жеке меншік секторлардан мемлекеттік органдардың айырмашылығы — өздерінің даралығынан бұл мәселелерге аз көңіл бөлінді.

Осы кезге дейін еліміздің заңнамасында «мемлекеттік қызмет» және «мемлекеттік қызметтердің стандарттары» деген түсініктер болған жоқ, сол себепті қызметтерді мемлекеттік органдардың міндеттерімен шатастырады. Сондықтан Елбасы мемлекеттік органдардың рейтингтік бағалауының негізгі критерийінің арасынан ұсынылатын мемлекеттік қызмет сапасын ерекше белгіледі.

Еліміздегі мемлекеттік қызметкерлер жұмысының өзіндік кәсіптік ерекшеліктері бар:

– биліктік және басқарушылық құрылымдарға қатысу;

– заңды білу мен құқық нормаларын сақтау;

– мемлекеттік тәртіптің талаптарын орындау;

– аппараттық жұмысты қадағалау;

– қабылданатын шешімдер мен іс-әрекеттерге жауапкершіліктің жоғарғы деңгейі;

– нақты ситуацияға байланысты ерекше шешімдер таба білу;

– қызмет жағдайына байланысты моральдық-психологиялық (күшке) жүктемеге бейім болу.

заңмен қорғалған.

 

«Қазақстан – 2030» стратегиясында айқындалған мемлекеттік қызметті дамытудың басымдықтары: «кадрларды жалдау, даярлау және жоғарылату жүйесін жақсарту»; «мемлекеттік қызмет – ұлтқа қызмет ету»; «мемлекеттік қызметтің жоғары абыройын қалыптастыру және қолдау» осы тұжырымдамамен Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің жаңа моделін қалыптастыру негізіне алынған.

үш корпусқа негізделген мемлекеттік лауазымдардың жаңа тізілімін бекітуді көздейді.

Мемлекеттік саяси қызметшілер корпусына мемлекеттік саясатты қалыптастыратын, мемлекеттік басқару саласына (аясына) басшылық етуді жүзеге асыратын, тиісті саладағы мемлекеттік дамудың стратегиялық бағыттарын айқындайтын қызметшілер, сондай-ақ тағайындалуы саяси-шешуші сипатқа ие қызметшілер енгізіледі.

орталық мемлекеттік органдардың, Қазақстан Республикасы Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін органдардың бірінші басшылары, олардың орынбасарлары, облыстардың, астананың және республикалық маңызы бар қаланың әкімдері және олардың орынбасарлары, сондай-ақ тізбесін Қазақстан Республикасының Президенті айқындайтын басқа да мемлекеттік лауазымдар енгізілетін болады.

Оны пайдалану тиімділігін қамтамасыз ету үшін кандидаттың «А» корпусының кадр резервінде тұру міндеттілігін көздейтін құқықтық норма қарастырылатын болады.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделінде мемлекеттік саяси лауазымдар тізілімі қайта қаралып, мемлекеттік саяси қызметшілер саны шектелетін болады. Жауапты хатшы лауазымына тағайындалған адамның рөлі мен жауапкершілік дәрежесі нақты айқындалып, оны тағайындаудың ашық, транспарентті, сіңірген еңбегіне негізделген тетігі әзірленетін болады.

Мемлекеттік әкімшілік қызметтің «А» корпусына іріктеу өздерін кәсіби құзыретті және тиімді жұмыс істейтін қызметкерлер ретінде көрсеткен «Б» атқарушылық корпусына жатқызылған мемлекеттік қызметшілер қатарынан тұрақты рекрутинг негізінде жүргізілетін болады.

Сонымен қатар, қолда бар кадр әлеуетін кеңейту және мемлекеттік қызмет жүйесінің ашықтығы «әлеуметтік лифт» тетігі есебінен қамтамасыз етілетін болады.

Осы тетік мемлекеттік қызметшілер болып табылмайтын, бірақ мемлекеттік ұйымдарда және жеке секторда басшы лауазымдарды атқаратын кәсіби даярлығы бар кадрларға «А» корпусының кадр резервіне енгізу үшін конкурстық іріктеуге қатысуға мүмкіндік береді.

Қызметшіні «А» басқарушылық корпусы лауазымына тағайындау және лауазымынан босату Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияның шешімі негізінде мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органмен келісілетін болады.

Кәсіби және басқару дағдыларының жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік қызметшілерді ротациялауды жүргізу көзделеді.

Мемлекеттік қызметшілерді ротациялау жүйелі негізде мынадай: деңгейаралық («орталық – өңір, өңір – орталық»), өңіраралық («өңір – өңір»), сектораралық («орталық – орталық») схемалары бойынша жүргізілетін болады, бұл орталық мемлекеттік органдарға, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдарға кәсіби кадрлардың көптеп келе бастауын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жұмыс істеп жатқан мемлекеттік әкімшілік қызметшілерді басқарушылық корпусқа және атқарушылық корпусқа бөлу лауазымдық критерий бойынша жүзеге асырылатын болады (мемлекеттік қызметшінің қазіргі кезде атқаратын лауазымына сәйкес).

Мемлекеттік әкімшілік кызметтің «Б» атқарушылық корпусына атқарушы лауазымдардағы мемлекеттік кызметшілер («А» корпусына жатпайтын лаузымдар) кіретін болады.

«Б» корпусындағы мемлекеттік қызметшілерінің негізгі міндеті «А» басқарушылық корпусындағы мемлекеттік қызметшілердің талаптарын сәйкес мемлекеттік саясатты іске асыру (атқарушылық қызмет) болады.

.

 

Мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік құқықтары мен міндеттері

Ең алдымен мемлекетік қызметтің саяси — құқықтық негізін, оны ұйымдастыруды және мемлекеттік қызметшілердің құқықтық тәртібін реттейтін нормативті — құқықтық актілер құрайды, бұлар Қазақстан Республикасының Конституциясы мен мемлекеттік қызметтің институционалдық қалыптасуының саяси — құқықтық бастамасының бірінші тобын құратын тағы да бірқатар заңдар. Бұл заңдар негіз бола тұра, қазақстандық мемлекеттік қызметтің жалпы негіздерін реттейді.

Қазақстан Республикасының нормативті — құқықтық актілері құрайды, оған мемлекеттік қызметті реттеуде жедел рөл атқаратын Президент Жарлықтары, Үкімет қаулылары жатады. Президенттік жарлықтардың қатарында мемлекеттік қызметтің қызмет ету тәртібін анықтайтын Қазақстан Республикасының Президентінің «Мемлекеттік қызмет өткеру туралы ережелер» жарлығын бөліп көрсетуге болады, осының негізінде мемлекеттік қызмет институтын жетілдіру, оның түрлері мен деңгейлерін арттыру, мемлекеттік қызметшілерге кететін шығындарды жеңілдету және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметін ресурстық қамтамасыз етуді дамыту жүзеге асырылады.

Бірқатар саяси — құқықтық нормалар, Президент Жарлықтарын мемлекеттік қызмет туралы заңдардың тәртіптерін және нормаларын анағұрлым нақтылайды және толықтырады, бұл Қазақстан Республикасының Президентінің Мемлекеттік «Әкімшілік қызметшілердің лауазымдық тізбесі және мемлекеттік әкімшілік қызметшілердің санаттарының тізбесін бекіту туралы жарлығы», мемлекетік қызмет саласындағы қатынастарды реттейтін, Кадрлар резервін қалыптастыру тәртібі және де мемлекеттік қызмет саласындағы қатынастарды реттейтін басқа да актілер: мемлекеттік қызметшінің мүлкін сенімді басқаруға беру тәртібі туралы Үкімет қаулысы, мемлекеттік қызмет жөніндегі Қазақстан Республикасының Агенттігінің актілері.

Мемлекеттік қызметтің ұлттық нұсқасының институционалданған аспектісі мемлекеттік қызметтің саяси — құқықтық мәртебесінде де және мемлекеттік қызметшілердің, тұлғалық, кәсіптік, лауазымдық және адамгершіліктерінде де көрінеді.

Мемлекеттік қызметтік саяси — құқықтық қамтамасыз етудің келесі бір шарасы мемлекеттік қызметшілердің әкімшілік, тәртіптік және тағы да басқа жауапкершіліктерін анықтайтын бірқатар құжаттардың қабылдануы болып табылады.

).

].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— Әкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық қорғалуы

 

Сондықтан біздің ойымызша мемлекеттік қызметтің институтына лайықты бірқатар мәнді белгілерді (ерекшеліктерді) бөліп көрсетуге болады:

мемлекеттік лауазымдарда жүрген тұлғалардың, мемлекетік органдардың өкілеттігін атқаруды құзыретті және үздіксіз қамтамасыз етуді қарастырады;

яғни лауазымды тұлғалардың және мемлекеттік органдардың өкілеттілігін интелектуалды, талдаулы, ұйымдастырулы, ақпаратты, болжамалық, бақылаулы және тағы басқа кәсібилік атқаруды қамтамасыз етеді;

мемлекеттік қызмет, ресми, ашық және мемлекеттік және қоғамның жалпы, жинақы мүдделерін қамтамасыз ететін, қоғамдық қызмет.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің ұлттық нұсқасының құрылу процесі және жаңа ғасырдың басына таман әрі қарай институционалдық қалыптасуы, оның саяси-құқықтық сипаты заңдылық, жүйелік, мақсаттылық және бақылау сияқтыларды анықтайтын ерекшеліктерге ие болғанын атап өту маңызды.

Қазақстан Республикасындағы қазіргі таңдағы заңдары бүтіндей жалпы мемлекеттік саяси-құқықтық негізге ие, бұл оның кәсіптік сипатын көрсетеді, Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің бүтіндей жүйесінің бекітілуіне ықпал етеді.

Елбасы Қазақстанның алдында әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіруде және мемлекеттік қызметті одан әрі жетілдіруде басым бағыттардың бірін анықтап, оны жоғары халықаралық стандарттарға дейін жеткізу міндетін қойды.

Мемлекеттік қызметтің жұмыс істейтін құрылымын талдау оның өзгешелігін анықтауға мүмкіндік береді, оларға жанама және тікелей бойынша биліктің бөліну қағидасынан туындайтын, мемлекеттік қызмет жүйесінің дифференциациясы; қызметкерлік қатынастарды реттеу мен зорлық пен заңсыз жұмыстан шығаруға жол бермейтін мемлекеттік қызмет жүйесіндегі тұрақтылық; лауазымдар, дәрежелер, атақ, мамандық дәрежелер мен талаптар біртұтас номенклатурасын болжайтын, мемлекеттік қызметке қойылатын талаптар бірлігі; құқық пен заңдылықтың, кәсібилік, мемлекеттік қызметшілердің біліктілігі мен жауапкершілігінің үстемдігі жатады.

аңына және жалпы қабылдаған моральдық-этикалық нормаларға сәйкес Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілері мінез-құлқының стандарттарын Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінің ар-намыс кодексі немесе мемлекеттік қызметкердің қызмет этикасы ережелері белгілейді.

ҚР Президентінің 2005 жылғы 3 мамырдағы №1567 жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің ар-намыс кодексінде — қоғам мемлекеттік қызметші өзінің барлық күш-жігерін, білім мен тәжірибесін атқаратын кәсіби қызметіне жұмсайды, өзінің Отаны — Қазақстан Республикасына адал да қалтқысыз қызмет етеді деп сенім білдіреді.

]:

ҚР Президенті саясатын қолдауға және оны дәйекті жүзеге асыруға, өзінің іс-әрекетімен мемлекеттік биліктің беделін нығайтуға, мемлекет мүдделерін қорғауға;

Азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін сақтау мен қорғауды қамтамасыз ету;

Мемлекет және еңбек тәртібін бұлжытпай сақтауға, өзінің қызметтерін адал, әділ де сапалы атқаруға;

Өзінің іске көзқарасымен және жеке мінез-құлқымен ұжымда орнықты және жағымды, моральдік-психологиялық жағдай туғызуға ықпал етуге;

Басқа мемлекеттік қызметшілер тарапынан қызмет этикасы нормаларын бұзу фактілеріне жол бермеуге және жолын кесуі т.б. жалпы саны 18 пункттен тұратын міндеттерді орындауға міндетті.

Ал, азаматтармен және заңды тұлғалармен қарым-қатынастарда мемлекеттік қызметшілер:

— азаматтардың мемлекет институттарына сенімін нығайтуға ықпал етуге;

— қарапайымдылық танытуға, өзінің лауазымдық жағдайын, соның ішінде көлік, сервис және өзге де қызметтерді алу кезінде баса көрсептеуге және пайдаланбауға;

— өзінің іс-әрекеттерімен және шешімдерімен қоғам тарапынан негізді сынға ұшырамауға, сынағаны үшін қудалауға жол бермеуге, оған төзімділікпен қарауға, оң сын-ескертпелерді кемшіліктерді жою мен өзінің кәсіби қызметін жақсарту үшін пайдалануға;

— өтініштерді қарау кезінде төрешілдік пен сөзбұйдаға салу көріністеріне жол бермеуге, олар бойынша белгіленген мерзімде қажетті шаралар қолдануға;

— шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайларына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге қарым-қатынасына, сеніміне, тұрғылықты жеріне немесе кез-келген өзге де жағдайларға қарамастан адамның және азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеуге;

— жалпы қабылданған моральдық-этикалық нормаларды сақтауға, мемлекеттік тілге және басқа тілдерге, Қазақстан халқының салттары мен дәстүрлеріне құрметпен қарауға;

— сыпайы және әдепті болуға тиіс.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

не талдау жасаңыз;

андай принциптерге негізделеді;

ан шықты және сипаттама беріңіз;

ерінің қызмет этикасы ережелері;

Әлеуметтік-құқықтық институт ретінде мемлекеттік қызмет нені білдіреді?

 

 

 

 

 

 

10. ҚОҒАМДЫҚ ҚЫЗМЕТ АЯЛАРЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ

 

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың негізгі бағыттары

мемлекеттік басқару

10.3 Қаржы — несие салаларындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері

ерекшеліктері

 

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың негізгі бағыттары

Әлеуметтік – экономикалық процестерді мемлекеттік басқару –бұл экономикалық және әлеуметтік салаға тиісті өзгерістерді қамтамасыз ету үшін табиғи және қоғамдық процестерге мақсатты ықпал жасау болып табылады. Оның мәні — өткізілген өнім көлемі, өндірістік қуаттылық деңгейі, ЖІӨ, күнкөріс минимумы, жұмыссыздық деңгейі сияқты көрсеткіштерінің өзгеруінің қарқынымен анықталады.

әлеуметтік-экономикалық процестердің 3 негізгі бағыты бар:

1. Экономикалық цикл фазаларымен немесе экономикалық реформа жүргізумен және олардың әлеуметтік салдарымен анықталатын процестерге бағытталған. Бұл бағытта мемлекет дағдарысқа қарсы реттеу шараларын пайдаланады- банкроттық пен төлем қабілетсіздігін жою, өндіріс құлдырауын жеңу, жұмыссыздықты азайту, тұрғындар табысын көбейту.

2. Баға құрылымы, салық салу, кәсіпкерлікті және тауарөндірушілердің технологиялық базаларын дамытуды несиелендіру және инвестициялау сияқты тиімді реттегіштерін пайдаланады.

3. Мемлекеттік басқару қолда бар қаржылық, еңбектік, табиғи және материалдық ресурстарды пайдалануды жақсартумен байланысты процестерді қамтиды.

Әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік басқарудың атқаратын қызметі:

— реттелетін экономикалық жүйенің іс-жүзіндегі жағдайын айқындау мақсатымен экономикалық және әлеуметтік процестерді талдау және бағалау;

— экономикалық және әлеуметтік процестердің даму тенденциясын бағалау;

— экономикалық және әлеуметтік процестердің дамуын стратегиялық жоспарлау;

— экономикалық реттеу процестерін ұйымдастыру;

— жобалық және нормативтік шешімдерді жүзеге асыру.

Әлеуметтік – экономикалық процестерді мемлекеттік басқаруды ұйымдастырудың мақсаты – экономиканы дамытуда тиімді стратегиясы мен тактикасын (концепциялар, болжаулар, бағдарламалар) қажетті институционалдық шешімдер арқылы жүзеге асыру болып табылады. Мемлекеттің экономикадағы өз ролін тиімді жүзеге асыруы оның салалық және аймақтық құрылымына және мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігіне тәуелді.

аядағы мемлекеттік басқару

Әкімгершілік-саяси сала қорғаныс, қауіпсіздік, ішкі істер, әділет, сыртқы істер салаларын қамтитын мемлекеттік басқарудың кешендік құрылымын бейнелейді. Бұл сала жеке тұлғаның құқығы мен еркіндігінің қорғалуын қамсыздандырады, азаматтық қоғамның дамуын, тұрақты экономикалық тәртіп пен демократиялық саяси режимді қамсыздандырады.

ҚР Конституциясының 44 бабының 12 пунктіне сәйкес ҚР Президенті ҚР Қарулы Күштерінің Бас Қолбасшысы болып табылады. Қарулы Күштердің тікелей басқаруын қорғаныс министрі, ҚР Қорғаныс Министрлігі мен ҚР ҚК Бас штабы арқылы жүзеге асырады. Бұл министрлік ҚР дайындығын қамтамасыз етеді, мемлекетте біртұтас әскери-техникалық саясат жүргізеді, қару-жарақ пен әскери техниканың, азық-түліктің, заттай және басқа да мүліктің сатып алынуын тапсырады, қаржыландырады.

Қорғанысты мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі азаматтық қорғанысты ұйымдастыру мен жүргізу шаралары болып табылады. Азаматтық қорғаныс халық пен республика экономикасын аппаттық салдарынан, ірі қақтығыстардан қорғау және төтенше жағдай пайда болған аудандарда құтқару жұмыстарын жүргізу шараларының жүйесі болып табылады.

Әкімгершілік-саяси салаға қауіпсіздік те енеді. Қауіпсіздіктің негізгі объектілеріне мыналар жатады: жеке тұлға – оның құқықтары мен еркіндігі; қоғам – оның материалдық және рухани құндылықтары; мемлекет – оның конституциялық құрылымы, егемендігі мен территориялық біртұтастығы.

Қауіпсіздік мәселелері бойынша мемлекеттік орган – ҚР Қауіпсіздік Кеңесін Президент қалыптастырады.

Әкімгершілік-саяси саланың келесі бір ажырамас бөлігі – ішкі істер. Ішкі істерді тікелей мемлекеттік басқаруды ішкі істер органының жүйесі атқарады. Оған Ішкі істер министрлігі, қала, аудан, қаладағы аудандық ішкі істер органдары (басқармалар) темір жол, әуе жолы мен су көлігіндегі ішкі әскер басқармалары, мемлекеттік өрт сөндіру қызметі және басқа да бөлімшелер, кәсіпорындар, мекемелер жатады.

ҚР Ішкі істер министрлігі адамның құқығы мен еркіндігін қорғау, құқықтық тәртіпті сақтау, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету облыстарында мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады. Ол оперативтік-іздестіру және сараптық-криминалистикалық қызметті, ұйымдасқан қылмыспен күресу шараларын, коррупциямен күрес шараларын ұйымдастырады және тікелей жүзеге асырады.

Әкімгершілік-саяси саланы мемлекеттік басқарудың құрамдас бөлігі әділет саласы, Әділет министрлігі және оның жүйесіне кіретін органдар мынадай негізгі міндеттерді жүзеге асырады: соттық реформаның ұйымдық-құқықтық қамсыздандырылуы, заңдық қызметтер жүйесінің ұйымдастырылуы мен оны дамыту, заңды тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер, атқарушы органдардың нормативтік-құқықтық актілерін, заңдық құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу, нотариалдық қызметті ұйымдастыру.

сыртқы саясатты басқаруды жүктейді. Заң бойынша мемлекет басшысы келіссөздер жүргізеді және халықаралық келісімдерге қол қояды, дипломатиялық өкілдердің сенім және лебіз грамоталарын қабылдайды.

ҚР Сыртқы істер министрлігі ҚР шет елдік мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен қатынастар облысындағы мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын атқарушы билік органы болып табылады. Бұл министрліктің негізгі міндеттері: ҚР сыртқы саясатының жалпы стратегиясын өңдеу, республиканың сыртқы саяси курсын жүзеге асыру, халықаралық байланыстарды үйлестіру, егемендікті дипломатиялық қорғау құралдарымен қамсыздандыру, шетелдік мемлекеттермен дипломатиялық және консулдық қатынастарын қамтамасыз ету.

Қаржы — несие салаларындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері

Мемлекеттік қаржыны басқару келесі функциялармен анықталады:

 

Республикалық бюджетті дайындау, бекіту;

Мемлекеттік қаржылық ресурстарды басқару;

Мемлекеттік қаржыны пайдалануын бақылау.

«Түпкілікті нәтижеге бағышталған мемлекеттік жоспарлау жүйесін енгізудегі мақсат — мемлекеттік саясаттың басымдықтарына сәйкес, мемлекеттік қаржыны жоғары деңгейде тиімді басқару үшін қызмет көрсету болып табылады». Яғни, «мемлекеттік органдардың шешім қабылдау мен оларды орындаудағы дербестігін көтеруге бағытталған бағдарламалық құжаттар мен жоспарлардың жобасын жасау мен олардың мазмұнына қатысты жаңаша көзқарастар қарастырылған мемлекеттік жоспарлау жүйесінің тетіктерін жасап қолданысқа енгізу, сондай-ақ, көрсетілген қызмет үшін жауапкершілікті күшейту мен мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізуге саяды».

.

.

ҚР Қаржы Министрлігі және Экономика және бюджетті жоспарлау Министрлігі мемлекеттік қаржыны, бюджеттік қарызды, бюджеттік несие беруді қамтамасыз етеді. Ол Қазақстанның ішкі және сыртқы қарыздарының мемлекеттік кітабын жүргізеді. Елдің мемлекеттік қарызын басқаруды жүзеге асырады. Шетелдік несиелік ресурстарды тартуға байланысты жұмыстарды ұйымдастырады. Бюджет қаражатын алушылардың қаржылық жағдайына тексеру жүргізеді және бюджет қаражатын тиімді пайдалану нәтижелігі мен оның алу шарттарын сақтауға тексеру жүргізеді.

.

ерекшеліктері

– бұл мемлекеттің жеке және заңды тұлғалардан алатын міндетті төлемдері болып табылады. Оны мемлекет өз шығындарын жабу үшін өз қолына шоғырландырады. Салықтық саясат арқылы мемлекет ұдайы өндіріс пропорцияларын реттейді, экспорттық-импорттық қызметті басқарады, өндірістің өсу қарқынын тежейді немесе ынталандырады, инфляция мен бағаның өсу қарқынын тежейді және антимонополиялық саясат жүргізеді. Салықтық механизм азаматтық табыстың қайта бөлінуіне ықпал етеді, әлеуметтік қорғауды қамтамасыз етеді, халықтың жеке табыстылығын реттеуші ролін атқарады.

Салық салуды мемлекеттік басқару мемлекеттік билік органдары салықтық іс-әрекеттерді үйлестіріп және бағыттап отыратын әдістер, тәсілдер мен құралдар жиынтығын бейнелейді. Салық салуды мемлекеттік басқару қосады:

1) басқару органдарының жүйесі;

2) салықтық іс-әрекеттерді және салықтық тәжірибені реттеуші, сол сияқты салық заңдарын бұзғаны үшін жауапкершілік шараларын анықтайтын ережелер мен нормалар жиынтығы.

сындағы салықтық органдар ҚР мемлекеттік табыстар министрлігі мен оның аймақтық бөлімшелері болып табылады. Салықтық органдар салық пен жиналымдар туралы заңдардың сақталуына жауапты, салық төлеушілердің есебін жүргізеді, салық пен жиналымдар туралы заңдардың қолданылуына байланысты түсіндірме жұмыстарын жүргізеді.

мыналар:

1) кәсіпорынның табыстылығының өсуіне болжам есептерінің негізінде салықтық түсімдердің көлемін болжамдау;

2) салық салудың құқықтық негіздерін өңдеу;

3) салық механизмінің қызмет ету жағдайын қамтамасыз ету;

4) салық салу және жалпы салық жүйесінің жаңа тұжырымдамаларын дайындау мен жетілдіру;

5) сыртқыэкономикалық қызмет облысында протекционистік саясатты қамтамасыз ету үшін салықтық негізді құру;

6) салық жиналымын бақылау мен есептеу жүйесін құру.

Жалпы алғанда салық және кедендік саясат облысындағы мемлекеттік басқару мыналардан тұрады: салықтық жоспарлау, салықтық реттеу, салықтық бақылау.

Салықтық жоспарлау мен болжамдау өзіне қосады: өткен кезеңдегі жағдайды бағалау, алдағы кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық дамуды болжамдау мен осының негізінде салықтық түсімдердің көлемінің деңгейін бағалау, салық салу тұжырымдамасын дайындау, нақты салықтар мен жиналымның ставкілерін бекіту, салық бойынша бюджетті бекіту.

Салықтық реттеу мемлекеттік салықтық басқарудың құрамдас бөлігі ретінде инвестициялық процестерді реттеуге салықтық саясаттың әсер ету құралдарын, технологияны жаңарту, бюджетті теңестіру, әлеуметтік міндеттерді шешуді қосады. Ағымдық салықтық реттеу процесінде салықтық жеңілдіктер түріндегі ынталандыру әдістерімен бірге, айыппұл салу, банкроттық процедура және т.б. сияқты жазалау шаралары да қолданылады.

Салықтық бақылау мемлекеттік бақылау органдарының есептеудің дұрыстығын бақылау процесінде жүргізетін, заңды және жеке тұлғалардан бюджетке, бюджеттен тыс қорларға салық пен жиналымдардың уақтылы және толық түсуіне бақылау жүргізу процесіндегі іс-әрекеттері болып табылады.

ҚР кедендік қызметі валюталық, экспорттық-импорттық және басқа да сыртқыэкономикалық операциялар облысындағы бірегей мемлекеттік саясатты жүзеге асырады. Ол резидент және резидент еместердің нормативтік актілерді сақтауын бақылаудың бірыңғай жүйесін ұйымдастыруды қамтамасыз етеді, сыртқысаудалық операциялар мен шет елге капитал аударылымдарының негізіне тексеру жүргізеді.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Әлеуметтік – экономикалық процестер мемлекеттік басқарудың объектісі ретінде маңызы қандай?

ару қызметіне сипаттама беріңіз;

Елдің қорғанысы мен қауіпсіздігін мемлекеттік басқарудың маңызы не және ол қалай жүзеге асырылуда?

истрлігінің қызметі мен міндеті;

Қаржы саласындағы мемлекеттік басқару объектісіне не жатады?

Қаржылық ресурстарды оперативтік басқару дегеніміз не?

ҚР мемлекеттік қаржы ресурстарына бақылау қалай жүзеге асырылуда?

ҚР қаржы саласының деңгейі қандай?

Салық салуды мемлекеттік басқару дегеніміз не?

;

Салықтық жоспарлауға не жатады? Салық ісін реттеудің негізгі әдістері қандай?

 

ТАҚЫРЫП 11. БАСҚАРУШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТ СТИЛІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ОНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДАҒЫ ЖАУАПКЕРШІЛІК

 

жүйесінің моралдық климатын жақсартудағы жауапкершілік

 

11.1 Басқару қызметі стилінің түсінігі мен оның өсіңкілігі

кооперативтік) және либеральдық.

Директивті стильге биліктің шектен тыс орталықтандырылуы көпшілік пен және бағыныштылармен санаспаушылық тән, мұнда нені қалай істеу керектігін басшы өзі шешеді.

Демократиялық стильде- бағыныштыларға еркіндік беру арқылы, олардың белсенді түрде араласуы нәтижесінде шешімдер әзірлеп, қабылданады. Жұмысты орындауға қажетті алғышарттар жасалып, оның нәтижесі әділ бағаланады. Адамдармен сыйласымды қатынастар орнатылады.

Либеральдық стильде- басшының бағыныштылардың іс-әрекеттеріне араласпауымен сипатталады. Ол жауапекршіліктен қашқақтап, тіпті ұжым қызметінің ең күрделі мәселелерін шешуге де қатыспайды.

.

.

Басқарудың дұрыс стилін таңдай білу әлеуметтік-психологиялық проблеманың ең өзектісі. Басқармадағы жұмыскерлердің шынайы мәдениетіне неғұрлым толық, әрі түбегейлі баға басшы жұмысының стилі бойынша жүзеге асады. Басқару қызметіндегі әрбір басшы тек өзіне ғана тән стильде қызмет міндетін орындайды. Адамдардың қарым-қатынасында, соның ішінде басқару қызметін жүзеге асыруда стильге ерекше мән беріледі.

лықпен өзіне бекітілген жұмысты орындауына ықпал ете алатындығында, қарамағындағылардың іс-әрекеті нәтижесін қалай бақылайтындығында. Қабылданған стиль ұжымда ерекше жағдай мен қарым-қатынас туғызады.

, өйткені көптеген мамандардың бағалауынша стильге әдетте ырғақтылық тән, олардың тұжырымдауынша «ең дұрыс басшылық – бұл ырғақтылық» және де «басшылық ете білу – бұл басшылық стилін өзгерте білу».

.

да: «Тәсіл мен стильді музыка шығармаларын орындау нотасымен және мәнерімен салыстыруға болады: нота барлығына бірдей, алайда әрбір орындаушы шығарманы өзінше бейнелейді».

Басшының дербес және жалпы стилі болады. Әрбір басшының дербес стилі бар, мұның өзі оның іс-әрекетінде көрініп, басқару аппаратының және бүкіл ұжымның жұмысына елеулі ықпал етеді.

Дербес стиль нақты құбылыс – оны түгелдей, егжей-тегжейлі қайталауға болмайды. Басшының дербес стилі алуан түрлі объективтік факторлардың ықпалымен қалыптасады:

1. Іс-әрекет сипаты;

2. Басшы мен бағыныштылар арасындағы өзара байланыс;

3. Психологиялық қасиеті;

4. Орындау тәртібінің жағдайы т.б.

процесс. Әрбір басшы өзінде және өзінің қарамағындағыларға алуан сипатта тексерілген тәсілдер мен амалдарды қолдана білуі тиіс.

өнеге алуға, үйренуге талаптанады.

келген мәселе туралы пікірлесуге, ұсыныс айтуға болады.

.

тығыз байланысты, олар өзара қалыпты, әрі бірін-бірі жетілдіріп отырады.

жүйесінің моралдық климатын жақсартудағы жауапкершілік

Басшының ұжыммен қарым қатынасы көбінесе оның жеке басына және де сол ұжыммен ынтымақты, дұрыс жұмыс істей білуіне байланысты. Осыған орай басшының ұжыммен қарым-қатынас орната білуінің ұйым үшін зор маңызы бар. Басшының ұжыммен қатынасы бірқатар ерекшеліктерімен сипатталады.

-ұжымдағы қарым қатынас жағдайына басшының тиісті құқық пен өкілеттілік біршама ықпал етеді. Ұжым алдында тұрған міндеттерді шешу үшін қажетті осындай құқықтарды жүзеге асыру басшының ұжыммен ресми, іскерлік қарым-қатынас орнатуының негізі болып табылады, бұл қарым-қатынаста жеке адамдардың үйлесуі де, үйлеспеуі де мүмкін.

-көпшілік ұжым үшін басшы — бұл лауазымды бедел ғана емес, белгілі бір білімді және ұжым мен ұйым ісін басқару саласында қабілеттілікті қажет етеді. Осыған орай кәсіптік этиканың алуан түрлі болып саналатын басшы этикасы, басшылық этикасы туралы айтуға тура келеді.

-басшының ұжыммен қарым-қатынас этикасы топтасқандық- тың, ұжымды ұйымдастырудың, олардың өз қызметін орындаудың маңызды факторы болып саналады.

-ұжым құрамына қарай басшы өзін жақсы жағынан да, нашар жағынан да көрсетуі мүмкін. Мұндайда адамдар басшының кейбір дағдысына еліктейтіндігін өздері де аңғармай қалады. Сондықтан, басшылық психологиясы мынаған байланысты:

— сөйлеу мәдениетіне, өз ойын сауатты, айқын жеткізе білуіне;

— еңбек мәдениетіне, жұмыс уақытын ұтымды ұйымдастыруына;

— мінез-құлық мәдениетіне: этика, эстетикаға байланысты. Себебі, басшының сыртқы мәдениеті ішкі мәдениетіне үнемі сәйкес келе бермейді.

ХХ жүзжылдықта менеджменттің дербес ғылымында біріктірілген құрылымның (басқару-біріктірілген құрылым) байламы түрлі деңгейдегі шаруашылық жүйелердің жұмыс істеу тиімділігіне үлкен әсер ететін факторлармен жағдайлардың ерекшеліктерін және әлеуетін анықтау мақсатында бірлестіктерді басқару туралы білімді бір жүйеге келтіру мүмкіндігі пайда болды. Басқару факторларына — ұйымдастыру, технологиялық және нарықтық факторларды шоғырландыру мен басқару құрылымын оңтайландыру жатады.

Ұйымның басқару факторларына:

ұйымдастыру;

технологиялық және нарықтық факторларын шоғырландыру;

басқару құрылымын оңтайландыру жатады.

Ұйымдастыру стратегиялары көп жағдайда бірегей, сондықтан барлық жағдайда жағымды әмбебап шешімдер жоқ. Стратегиялық міндеттерді шешудің ережесі мен тәртіптерінің «стандартты» жиынтығы жоқ, сондықтан бейімделме тетіктердің жұмысын түсіну үшін ұйымдастырудың мынадай негізгі құрылыс бөліктерін анықтайтын ғалымдар пікірлерімен келісуге болады:

ұсынылатын қажеттіліктер;

мақсаттар мен стратегиялар;

ресурстар;

ы өнімге айналдыру тәсілдері);

нәтижелер;

орташа ұйымдастыру (ішкі,сыртқы).

Ұйымдастырудың түрлі қағидалары бар, дегенмен тәжірибе жүзінде көп таралғаны Г.Файолдың әзірлеген «13 қағидасы» болып табылады:

 

Ұйымдастыру қағидалары

 

 

Соңғы нәтиже

тәртіп

мақсат пен басшылықтың тәртіп (дисциплина) тұрақтылық

бірлігі

орталықтандыру мен орта- қызметкер сыйақысы бастама

лықсыздандыру арақатынасы

билік пен жауапкершілік командалар бірлігі

мақсат бас мүддеге бағыну

 

 

:

офы Протагор).

Мақтанышыңды жарияға жар салма (Аристотель мен Платонның көзқарастарынан).

Жақсылыққа апармайтын әрекеттерді жасама (әлемдік діндер тіркестерінен алынған).

Заңға қайшы әрекеттер жасама.

Қоғамға жағымсыз жақтары көп әрекеттер жасама.

Өзінің басқа біреуден қаламайтын әрекет жасама (И.Кант).

Басқалардың құқығын бұзатын әрекет жасама.

Заңдар аясында көп табыс әкелетін жағдай жаса (А.Смит).

Қоғамның әлсіз топтарын абыржытпа.

Басқалардың дамуына қарсы болма.

Мемлекеттік қызметшілердің этикалық мінез-құлық стандарттары «мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлық кодекстері» деген жалпы атауға ие болған арнайы нормативтік құқықтық актілерде қамтылған.

Нормативтік құқықтық актілерде бекітілген мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлық стандарттары мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық міндеттерін атқаруы кезіндегі мінез-құлқының негізгі бағыттарын айқындауға арналған.

стандарттар мемлекеттік қызметшінің мемлекеттік қызмет құндылықтары мен қағидаттарына және қоғамның үмітіне сай келетін белгілі бір мінез-құлық стилін қалыптастыруға ықпал етеді.

ды.

кінші деңгейде әрбір мемлекеттік органның мемлекеттік қызметшілері үшін мейлінше нақтыланған мінез-құлық қағидалары мен нормалары әзірленеді.  

Мемлекеттік қызметшілер мінез-құлқының ведомстволық қағидаларында нақты мемлекеттік органның қызметшісі өзінің лауазымдық міндеттерін атқару процесінде кездесетін, этикалық тұрғыдан алғанда проблемалы болып табылатын жағдайлар толық сипатталады және осындай жағдайлардағы нақты мінез-құлық қағидалары көзделеді.

Әкімшілік этиканы басқару жүйесін қалыптастыру үшін «мемлекеттік қызмет этикасы» ұғымын және мемлекеттік қызметшілердің этикалық мінез-құлқы жөніндегі негізгі қағидаттарды заңнамалық тұрғыдан бекіту қажет етіледі.

Сондай-ақ, мемлекеттік органдардың бірінші басшыларының жауапкершілігін күшейту, оның ішінде осы органдардағы басшы адамдар сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығын жасаған жағдайда оның орнынан түсуіне дейінгі тетік пысықталатын болды.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделінде мемлекеттік қызметтің негізгі қағидаттары мен ережелерін біртұтас құжатта біріктірген жөн, оның қолданысы мемлекеттік қызметтің барлық түрлеріне, атап айтқанда мемлекеттік қызметшілердің негізгі құқықтары мен міндеттерін, оларға қолданылатын шектеулер мен әлеуметтік және құқықтық кепілдерді көздейтін мемлекеттік қызмет кодексінде қолданылатын болады.

Бұрын қылмыстық жауапкершілікке тартылған адамдардың мемлекеттік қызметке кіру фактілерінің жалпы алғанда азаматтардың мемлекеттік аппаратқа деген сеніміне теріс әсер ететінін атап өту керек.

Осыған байланысты, мұндай адамдардың мемлекеттік қызметке кіру мүмкіндігін заңнамалық деңгейде айқындаған жөн.

.

 

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

меттік қарым-қатынас мәселелері;

қызметінің бағалануы;

4. Менеджердің және ұйымның имиджі.

 

ТАҚЫРЫП 12. МЕМЛЕКЕТТІ БАСҚАРУ ЖӨНІНДЕГІ ҚЫЗМЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ

 

Мемлекеттік басқару нәтижелерін талдау әдістемесі және оларды бағалау

12.2 Жалпымемлекеттік және аймақтық деңгейлердегі басқарушылық қызмет тиімділігінің экономикалық астары

 

Мемлекеттік басқару нәтижелерін талдау әдістемесі және оларды бағалау

.

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің функционалдануына әсер етуші қолайлы және жағымсыз факторларын зерттеу арқылы оның тиімділігін арттыру жолдарын анықтау оңайырақ болары сөзсіз.

.

ншалықты нәтижелі екенін айқындау сияқты міндеттерді көздейді.

Бағалау объектісі, яғни тиісті әкім немесе мекеме басшысы үш кезең бойынша бағаланады. Бірінші кезеңді рейтингілік бағаны облыс әкімінің салық орынбасары береді (мысалы, қаржы департаментінің басшысына облыс әкімінің қаржы-экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары береді).

Екінші кезең-сараптамалық бағалануы. Бұл жағдайда сараптамашы ретінде тиісті мәслихаттың депутаттары тартылады. Бұл әлеуметтік зерттеудің жанама әдісіне жатады. Бұдан бөлек “Кері байланыс” принципі бойынша әкімдер мен облыстық мекеме басшылары бір-бірінің кәсіби деңгейлерін бағалайды.

Үшінші кезеңде сауалнама әкімдер мен облыстық құрылымдар басшыларының бағынысындағы қызметкерлер арасында анкета толтыру арқылы жүргізіліп, олар өз басшыларына қатысты берген қоғамдық бағалауы алынады. Бұл әлеуметтік сауалнама жүргізудің тікелей әдісі болып саналады.

.

дығын көруге болады.

Әлемдік практикада мемлекеттік қызметшілердің қойылған мақсаттар мен міндеттерді, лауазымдық нұсқаулықты, орындалатын жұмыс пен қол жеткізілген нәтижелерді салыстыруға негізделген жұмысының түпкілікті нәтижелерін бағалау қолданылады.

Бағалау нәтижелері қызметкерлерді ынталандыру, оларды қызметтік саты бойынша жоғарылату, қосымша оқыту қажеттігі туралы кадрлық шешімдер қабылдау үшін негіз болып табылады.

Жаңа модельде мемлекеттік қызметшілердің қызметін бағалау жүйесі жетілдірілетін болады.

Мемлекеттік қызметшілер жұмысының тиімділігін бағалау түпкілікті нәтижеге бағдарланатын болады және мемлекеттік қызметшілерге сыйақы беру мен оларды көтермелеу, қайта даярлау мен біліктілігін арттыру қажеттігін айқындау, қызмет бойынша жоғарылату үшін негіз болады.

бағалау нәтижелері бойынша қызметі тиімсіз болып табылған мемлекеттік қызметшілерге ғана қолданылатын болады.

құқықтық актімен айқындалатын болады.

Мемлекеттік қызметші мансабының белгіленген әлеуметтік және лауазымдық мәртебеге жоғарылатуды сипаттайтын және мемлекеттік қызметшінің біліктілік деңгейі мен жұмыс тәжірибесіне сәйкес оның кәсіби және әлеуметтік тұрғыдан өзін өзі көрсетуі қамтамасыз етілетін ынталандыру жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылатындығы ескеріле отырып, «мансаптық жоспарлау» ұғымы нормативтік тұрғыдан бекітілетін болады.

Мемлекеттік қызметшілерді мансаптық жоғарылату мемлекеттік қызметшінің атқаратын лауазымындағы қызметінің тиімділігін бағалау нәтижелеріне негізделетін болады.

.

Жалпымемлекеттік және аймақтық деңгейлердегі басқарушылық қызмет тиімділігінің экономикалық астары

Мемлекеттік қызмет «ұлтқа (қоғамға) қызмет ету» ұғымының синонимі болуға және мемлекеттік қызметтерді тұтынушы болып табылатын халыққа бағытталуға тиіс.

кәсібилендірудің басты факторы болып табылатын адами фактордың маңыздылығын тануға және тиімді кадр жұмысын жүргізуге бағдарланған.

Мемлекеттік қызметтің жаңа моделі тиімді кадр тетіктерін – мемлекеттік қызметке кірудің тиімді әрі айқын тәртібін, үздіксіз кәсіби даму мүмкіндігін, жұмыс нәтижелері мен ынталандыру жүйесінің өзара байланысын қалыптастыруға бағытталған.

.

Осылайша, «Қазақстан – 2030» Стратегиясының ережелері негізге алына отырып:

1) мемлекеттік қызмет жүйесіндегі тиімді кадр саясаты және адами капиталды басқару жүйесі;

2) мемлекеттік қызметтер көрсетудің жоғары сапасы және мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігі;

3) мемлекеттік қызметшілердің оң имиджі және мінез-құлық этикасы мемлекеттік қызметтің жаңа моделін қалыптастырудың үш тұғырлы мақсаты болып табылады.

Үш тұғырлы мақсатқа сәйкес:

1) мемлекеттік қызмет жүйесінде жаңа кадр тетіктерін қалыптастыру және қолданыстағыларын жетілдіру;

2) мемлекеттік қызметшілердің жұмысын мемлекеттік қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыру және мемлекеттік қызметшілердің жұмысын мемлекеттік қызметтерді тұтынушы ретінде халыққа бағдарлау;

мемлекеттік қызметтің жоғары мәртебесі мен беделін қамтамасыз ету, мемлекеттік қызметшілер мінез-құлқының этикалық нормаларын қалыптастыру мемлекеттік қызметтің жаңа моделін қалыптастырудың міндеттері болып айқындалады.

   Мемлекеттік қызметті сапалы кадрлық жаңарту мен кәсібилендіруді жүйелі түрде қамтамасыз ету үшін оның ұйымдастырушылық құрылымы және нормативтік құқықтық базасы жаңғыртылатын болады.

   Жаңа модельді қалыптастырудың нәтижесі нақты нәтижеге және мемлекеттік қызметтерді сапалы түрде көрсетуге бағдарланған, сондай-ақ мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық дамудың өзекті қажеттіктеріне сай келетін кәсіби мемлекеттік қызмет болмақ.

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызмет институтын шетелдік тәжірибеден, оның жағымды жақтары мен қызмет етуінде орын алған қателерден бөлек қарастыруға болмайды. Институционалды қалыптасуы процесінде көрініс табатын, мемлекеттік қызметтің демократизациясы, мәні мен ерекшеліктері, әр мемлекетте өзінің өзгешеліктеріне ие.

басқарудың екі нұсқасы арасындағы ауыспалы тепе-теңдік, яғни, бір жағынан жалпы ұлттық тәртіпті орнататын орталықтанған билік, екінші жағынан жергілікті құрылым ерекшеліктерін ескеретін, орталықсыздандыру.

Халықаралық практикада мемлекеттік қызметтің екі үлгілік моделін бөліп қарастыруға болады – баспалдақтық және позициялық.

). Мемлекеттік қызметтің мансаптық жобасы Германия, Австрия, Жапония елдерінде кең тараған. Ал, позициялық жоба Ұлыбритания, АҚШ, Канада елдерінде кең тараған.

  

 

 

кадрларды мақсаттылықпен оқыту;

бастығы

кәсібилендіру;

кәсібиліктің жоғары деңгейі;

өмір бойға тағайындау;

консерватизм және бюрократиялық

иерархия.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— Мемлекеттік қызметтің мансаптық жобасы

 

және позициялық жобалар бойынша Еуропа елдерінің мемлекеттік қызметтегі қызмет үлгісінің, оқу жүйесінің және аударымдардың айырмашылықтарын талдауға тырыстық. Бұл жерде мансаптық жоба біздің еліміздің мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуда көбірек қажеттігі туындайды. Себебі, шетелдік тәжірибелердегі мансаптық жобадағы мемлекеттік қызмет жұмысының ашықтығы және олардың қоғам алдында есеп беру қағидаты кезең-кезеңімен енгізіледі.

алықаралық практикада мемлекеттік қызметтің екі үлгілік моделін бөліп қарастыруға болады – баспалдақтық және позициялық.

   Мемлекеттік қызметке кіру мен оны атқару тәртібіне қатысты осы модельдердегі айырмашылықтарға қарамастан, оларға мемлекеттік қызмет тиімділігін қамтамасыз ететін бірқатар жалпы шарттар тән.

   Біріншісі – мемлекеттік қызметшілерді саяси «тағайындалатындар» және кәсіби «орындаушылар» деп бөлу. Екіншісі – мемлекеттік қызметке конкурстық негізде қабылдау, бұл мемлекеттік қызметке білікті әрі құзыретті мамандарды іріктеп алуға мүмкіндік береді және кадрларды іріктеу мен жоғарылатудың патронаждық жүйесі үшін мүмкіндіктерді азайтады.

Мемлекеттік қызметтің жоғары беделі мен мәртебесі шетелдердегі мемлекеттік қызмет жүйесінің маңызды ерекшелігі болып табылады.

Қазіргі кезде, көптеген елдер мемлекеттік басқарудың ұлттық жүйесінің ерекшелектерін ескеретін мемлекеттік қызметтің аралас моделін құруды жөн көреді.

   Мемлекеттік қызметтің көптеген тиімді модельдерінде (Нидерланды, Сингапур, АҚШ, Италия) жоғары мемлекеттік қызмет институты қолданылады, ол саяси шешімдер қабылдау процесін оларды іске асыру процесінен ажыратуға бағытталған. Жоғары мемлекеттік қызметтің функциялары жалпы мемлекеттік саясатқа сәйкес басқару талаптарын әзірлеу және әкімшілік қызметті жүргізу болып табылады.

).

 

 

 

Басқарма бастығы

Сынақ негізінде іріктеу;

бастығы

Қабылдаудың келісім-шарттық түрі;

Қызмет көрсетудің жоғары сервисі;

Қызметтегі тұрақсыздық;

Адам ресурстарын басқаруды игеруге

көңіл бөледі;

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметінің жаңа моделі мемлекеттік қызметтің баспалдақтық және позициялық модельдерінің элементтерін қамтып, аралас болып қалады.

Мемлекеттік қызметтің екі нұсқасында да мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау және біліктілігін көтеру олардың қосымша кәсіби білімдерінің негізгі үлгісі болып табылатындығын байқауға болады.

Дегенмен, әр елде оқу бағдарламалары, оқыту жүйесі сол елдің даму заңдылықтары мен ұлттық нұсқаларына бағытталғандығын куәландырады. Мысалы, Франция мен Германияда мемлекеттік басқарудың аймақтық институттарымен (Франция) және мемлекеттік қызмет колледждерімен (Германия) орындалатын ұзақ мерзімді оқу кестелері жасалынған. Соған қоса, Францияда міндетті оқыту бағдарламасы да оқу жүйесіне енгізілген, яғни директордың орынбасары сияқты белгілі бір лауазымда отырған қызметкерлерді оқытудың міндетті бағдарламасы бар. Францияда міндетті оқыту белгіленген мерзімдерде өткізіледі. Оқу Мемлекеттік басқарудың Ұлттық Мектебімен (ENA, 1945 жылы құрылған), аймақтық институттармен және министрліктердегі мамандандырылған мектептермен өткізіледі. ENA-дан бітіріп шығу жоғары әкімшілік лауазымдарға отыруға мүмкіндік ашады. ENA жыл сайын 100 студент қабылдайды (оның ⅓ — шетелдіктер).

).

].

Аталған кестелерден елімізге тиімді мемлекеттік қызмет нұсқасын алу қажеттілігі туындайды.

).

Ал, біздің елімізде мемлекеттік қызметшілер лауазымдық міндеттерін үлгілі орындағаны, мінсіз мемлекеттік қызметі, ерекше маңызды және күрделі тапсырмаларды орындағаны үшін және жұмыстағы басқа да жетістіктері үшін көтермеленуі мүмкін. Біздің еліміздегі қызметтік өсу де шетелдік тәжірибелерге жалпылама ұқсағанмен, кейбір елдердің нұсқаларын пайдалану артық болмас еді.

Мемлекеттік қызмет нысанындағы аударымда мансаптық жүйенің жүзеге асырылуы бізге қызықты болып көрінді. Осылайша Еуропа елдерінде мемлекеттік қызметшілерді басқарудың өзіндік тәртіптеріне қысқаша шолу жасадық.

әрбір мемлекет мәдениетінің ерекшелігі өзінің алға қойған стратегиясына сәйкес, мемлекеттің және оның қызметшілерінің рөлін орындауда өз жолын анықтайды және ерекше құқықтық алаң, ортақ деонтологиялық қағидалар және барлығына ұқсас кадрларды дайындау, жұмысқа қабылдау қызметпен өсу және аттестация технологиясы, әкімшіліктің модернизацияға ұмтылуы сияқты негізгі көрсеткіштермен анықталады.

дамыған Еуропа елдерінде жүзе асатын орталықсыздандыру процесі саяси-әкімшілік жүйені модернизациялайтын елдерде әмбебап болып табылады.

Германияның тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік қызметтің ортақ мәртебесі, күшті жергілікті билікке қарсы келмейді; Францияда орын алған мемлекеттік қызмет институты, концептуалды тұрғыда бюрократия формуласына ұқсас болып келеді: біліктілік, адалдық, тұрақтылық. Жүйелі түрде бұлардың Қазақстанда пайдалануы өз кезегінде пайдасын тигізері анық.

өмірлік жұмысбастылығымен сипатталатын мемлекеттік қызметші мансабының Француздық «жабық жүйесінің» Қазақстанда қолданылуының маңызы жоқ болып көрінді. Өйткені шенеуніктің әлеуметтік жұмылдыру механизмі жасақталмаған және қызметтік іс-әрекеттің тиімді ынталандыруы жеткіліксіз дамыған

Бесіншіден, мемлекеттік қызметшінің кәсіби кодексін деонтологиялық басшылық түрі бойынша толық жасақтау және оның Қазақстанның саяси-әкімшілік ортасына өзінің ерекшелігін ескеру арқылы ендіру қажет.

 

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

;

;

«Кәсіби әкімдік» бағдарламасына талдау жасаңыз.

 

  

   

 

жүйе

Франция

Германия

Греция

Франция мен Германияда мемлекеттік басқарудың аймақтық институттары мен (Франция) және мемлекеттік қызмет колледждерімен (Германия) орындалатын ұзақ мерзімді оқу кестелері жасалынған. Мұндай бағдарламалардың оқу жоспары мен емтиханның емтихандық рәсімдері заңдық актілермен реттеледі. Қорытынды емтихан тапсыру (Германияда) немесе қанағаттандырарлық қорытынды алу (Францияда) мемлекеттік қызметке қабылдауға ең қажетті талап болып саналады. Емтиханды тек қана бір рет қайта тапсыруға болады. Францияда қанағаттандырарлықсыз қорытынды алған жағдайда студентке төменгі санаттағы лауазым ұсынылады, немесе, сирек жағдайда, курсты қайта өтуге рұқсат етіледі.

Францияда директордың орынбасары сияқты белгілі бір лауазымда отырған қызметкерлерді оқытудың міндетті бағдарламасы бар.

Францияда міндетті оқыту белгіленген мерзімдерде өткізіледі. Оқу Мемлекеттік басқарудың Ұлттық Мектебімен (ENA, 1945 жылы құрылған), Аймақтық институттармен және министрліктердегі мамандандырылған мектептермен өткізіледі.

ENA-дан бітіріп шығу жоғары әкімшілік лауазымдарға отыруға мүмкіндік ашады. ENA жыл сайын 100 студент қабылдайды (оның ⅓ — шетел-діктер).

Францияда білімін одан әрі жетілдіру мақсатында мемлекеттік қызметші еңбекақысы сақталатын оқу демалысын алуына болады. Мемлекеттік қызметші біліктілігін көтеру курстарына бүкіл мансап жолы бойына қатысуына құқылы.

Германияда жағдай үлкен орталықсыздандырумен сипатталады. Министрліктердің өздерінің оқыту институттары бар. Федералдық деңгейдегі ең беделді институт – ішкі істер министрліктеріне қарайтын мемлекеттік басқарудың федералды Академиясы. Жергілікті деңгейдегі Шпайер қаласындағы әкімшілік ғылымдар мектебін атап өту қажет (сонымен қатар, ол магистранттарға арналған оқу орны болып саналады).

 

Өз бетінше оқу жөніндегі міндеттемелер арнайы дағдылар талап ететін тапсырмаларды орындау үшін заңмен қаралады.

 

Арнайы оқу жоғары лауазымға жылжытылған (мысалы, министрліктегі департамант директоры) қызметкерге ұсынуы керектігі құқықтық құжаттармен қарастырылған.

 

Тәжірибе жүзінде бұл мұндай оқудың нақтылы министрлікте қажет немесе қажет емес екендігіне байланысты.

 

Жоғары лауазымды шенеуліктерді мол және стратегиялық басқарудың қазіргі заманғы әдістеріне, ақпараттық технологияларға, адам ресурстары мен коммуникация тәсілдеріне (Франциядағыдай) үйрету жүйелі түрде өткізіліп отырады.

Бағдарламаларға қатысу міндетті.

 

Қосымша оқу қызмет бабымен жоғарылауға жақсы әсер етеді.

 

Әрі қарай оқу қосымша курс немесе негізінен, біліктілікті көтеру институтында мамандандыру есебінде жүргізіледі.

 

Белгілі бір жағдайларда мемлекеттік қызметтің 3 жыл мерзімге дейін өз елінде және шетелде білім алу үшін еңбекақысы сақталуы демалыс алуға мүмкіндігі бар.

Ұлыбританияда білім алудың аса назар аударатын жүйесі бар. Ұлыбританияның мемлекеттік қызметінің ұйымдастырылуына жауапты министрлер кабинетінің хатшылығы басқару құрылымының жоғары дәрежесіне міндетті бағдарлама ұсынады, бұл бағдарламаларға кәсіпкерліктің және жеке сектордың қызметшілері қатыса алады.

 

Мемлекеттік қызмет колледжі 1,2,3 (жоғары дәрежедегі шенеуліктер мен ведомствалар жетекшілер үшін) бағдарламаларды және «үздіксіздік және өзгерістерге бейімделу» бағдарламасын қарастыруда. Екі бағдарлама да мемлекеттік қызметтегі өзгерістер процесін басқарудың көрнекті элементі болып табылады.

 

— Еуропа елдеріндегі мемлекеттік қызметшілердің қызметінің нәтижелігін бағалау

 

Баспалдақтық жүйе

Германия

Дания

Мемлекеттік басқарудың федералдық заңына сәйкес федералдық мемлекеттік қызметшілердің білімі мен жұмысты атқаруы әр бес жыл сайын және қажет болған жағдайда да бағаланып отырады.

 

Персонал қызметінің нәтижелігін бағалайтын қызметшілер бақылау өткізуге дағдылану үшін арнайы дайындықтан өтеді.

Персоналды бағалау кезінде оның «жеке ерекшеліктерін, оқу деңгейін, кәсіби қызметін және күйзелісті жағдайда жұмыс істеу қабілеттілігін» есепке алуы қажет.

 

Персоналды бақылауда жасы 50-ден асқан мемлекеттік қызметшілерге жеңілдік жасалады.

Данияда өзінің бейресми рәсімімен және ашық диалогымен сипатталатын персоналды бақылау жүйесі жетілдірілген. Персоналды бағалау тігінен (тікелей басшыларымен) және көлденеңінен (жұмыстағы әріптестерімен) өткізіледі.

 

Персоналды бағалау бақыланатын қызметкерлер мен комиссия мүшелерінің (бейресми) пікір-таласына негізделген. Сонымен қатар басшылық қабілетінің өз қызметкерін дәлелдеуі бақыланады. Бақылау құрылымы үш өлшемнен тұрады:

— аттестация өтіп жатқан қызметкерлердің кәсіби қорытындылары мен өнімділігі;

— тапсырмаларды орындау қабілеттілігі;

— жұмыс істеудің рухы мен қарым-қатынас дағдылары.

Ұлыбританияда қызметшілерді бақылаудың жоғары орталықтандырылған жүйесі бар. Жаңа саясаттың негізгі мақсаты — мемлекеттік органдарға олардың ұйымдастырушылық қабілеттеріне жауап беретін жүйені құру үшін икемділікке мүмкіндік беру.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ық және позициялық жүйеде қызметтік өсу үлгісі

 

Баспалдақтық жүйе

 

Франция

 

Греция

 

Ирландия

 

Австрия

 

Ұлыбритания

Швеция

Нидерланды

Қызмет бабында «автоматтық»түрде жоғарылау жоқ.

Қызметін жоғарылатқысы келетін мемлекеттік қызметшілер ашық немесе жабық конкурстарға қатысуы қажет немесе барлық сіңірген еңбегіне, еңбек өтіліне байланысты қызмет бабында жоғарылауы керек.

Қызмет бабында жоғарылау еңбек өнімділігі, еңбек өтілі және қызметкерлерді бағалау сияқты факторларға байланысты.

Жоғары лауазымдарға ұсыну белгілерінің бірі еңбек өтілі болғанмен қызмет бабында автоматтық түрде жоғарылау жоқ. Әрбір департаменттерде қызмет бабында ішкі жоғарылау жүйесі өзінше ерекшеленеді:

Ресми түрде

конкурстық тәртіппен өте білікті үміткерлердің тізімі құрастырылады;

Ішкі

ведомствалық конкурс қызмет бабында басқарушы дәрежесіне дейін көтерілу мақсатында жүргізіледі;

Мемлекеттік қызметтің барлық ведомствалары ваканттық орындар туралы жоғары басқару буынында құлақтандырылады және персоналды жалдау жабық конкурстық тәртіп бойынша өткізіледі.

Еңбекақы төлеудің 9 деңгейлік жүйесі бар, әрқайсысында 7 бөлім бар. Еңбекақыны автоматтық түрде көтеру бар — әрбір 2 жыл сайын мемлекеттік қызметші еңбекақы төлеудің бір деңгейінен екінші деңгейіне жоғарылап отырады және әр деңгейдің 7 бөлімінде де солай – белгілі бір мерзім өткен сайын бір деңгейден екіншісіне еңбек нәтижесіне байланысты жоғарылап отырады.

Кадрларды жоғарылату жүйесін басқару департаменттер мен ведомстваларға тапсырылған. Олар мемлекеттік қызмет туралы Кодекс шегінде өздерінің ережелерін белгілеулері керек.

Кадрларды жоғарылатудың негізгі принциптері болып саналатындар:

Барлық үміткерлерді бағалау;

Сіңірген

еңбегіне байланысты іріктеу.

Лауазымы бойынша жоғарылаудың жалпы тәртібі жоғары лауазымға үміткердің тәртібі және жеке қабілеттері жөнінде жыл сайын беріліп тұратын есепке негізделген.

Біліктілікті және еңбекақыны белгіленген тәртіп бойынша көтеру жүйесі жоқ.

Қызмет бабында жоғарылау ұжымдық шарт шегінде жеке шарт пен өзара келісімге байланысты болады.

 

 

— Мемлекеттік қызмет жүйесіндегі аударым

 

Франция

Ирландия

Ұлыбритания

Нидерланды

Финляндия

Аударым мемлекеттік органға жаңа тапсырмаларға бейімделу құралы есебінде ұсынылған, мемлекеттік қызметшілердің талабы және қызығушылығы бойынша қолданылады.

Аударымдар бір аймақтан екіншісіне жыл сайынғы негізде, мемлекеттік қызметшілердің 3℅-на жуығын қамти отырып жүзеге асыра алады.

Лауазымдық аударымдар бірнеше тәсілдер арқылы жүзеге асырыла алады:

мемлекеттік қызметші өзінің қызметін 3 жыл бойы басқа ведомстваның мемлекеттің, қоғам үшін қызмет жасайтын қоғамдық органның пайдасына қолдана алады және бұрынғы лауазымына сәйкес жалақы алып отыра алады;

жалпыға бірдей қызметтерді ұсына отырып, сондай-ақ ол өзінің қызметін жергілікті органдарда және халықаралық организациялар мен жеке кәсіпорындарда жүзеге асыра алады;

зейнетақы алу мен қызметтік қозғалыста өз құқықтарын қорғауды жалғастыратын мемлекеттік қызметкерлерге осы органдар ақы төлейді.

Ұдайы аударымдарға байланысты Ирландия қызықты тәсілді қолданады. Жоғары дәрежедегі лауазымдарға талапкерлерді іріктеу конкурс арқылы жүргізіледі.

Санаттар ішкі ведомствалық аударымдарға мүмкіндік туғызатын барлық департаменттер үшін ортақ болып саналады.

Мемлекеттік қызметшілер өздерінің қызметін басқа бір ведомствада жүзеге асыруына болады, бірақ тәжірибе жүзінде, қызметшілер бір орыннан екінші орынға ауысуға міндетті емес.

Орта басқару деңгейінде аударымдар жасау үшін көптеген мүмкіндіктер бар. Әкімшілік қызметшілер мемлекеттік қызметке алғаш келген уақытынан бастап үш жыл бойы, басқа департаментте жұмыс жасай отырып, бір жылын өзінің департаментінен тыс жерде өткізуге міндетті.

Жұмыс берушінің ауысуы немесе ауысуынсыз болатын аймақтық және лауазымдық аударымдар жиі болып тұрады.

 

Клерк дәрежесіндегі жоғары лауазымды мемлекеттік қызметшілер Ұлыбритания аумағында бір аймақтан басқа аймаққа және басқа елдерге ауыса алады.

 

Лауазымдық аударымдар әсіресе жоғары дәреже деңгейіндегі, көптен бері қызметтері жоғарыламаған тұлғалардың уәжін көтеру мақсатында көтермеленіп отырады.

Жұмыс берушінің ауысуы тек қана түрлі мемлекеттік органдар арасында ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік және жеке секторлар арасында да болып отырды.

Уақытша аударымдар мыналарға арналған:

Жұмысшылардың қысқа мерзімді топтарға қатысуына;

Дағдыланған персоналдармен және штаттық қысқаруына байланысты жұмыстан шығып кеткен қызметкерлермен алмасу мақсатында министрліктер арасында өзара ынтымақтастықты кеңейту мақсатында;

 

Аударым орталықтары штаттық қысқаруына байланысты жұмыстан шығып кеткен қызметкерлерге жаңа жұмыс іздеу мақсатында құрылады.

Мемлекеттік қызметкерлер 6 немесе 12 ай бойы жұмыс берушіні ауыстырмай түрлі лауазымдарды атқара алатын мамандарды ротациялау жүйесі іске ендірілді.

Лауазымдық аударымдар көтермеленді және Швецияның еңбекақы төлеу мемлекеттік жүйесімен еңбекақы тағайындауда жеке ыңғай табу арқылы қуатталады.

 

Түрлі секторлар арасындағы аударым (мемлекеттік және бизнес) қуатталады. Бұл жеке сектордан алынған тәжірибелі мемлекеттік сектор үшін тең дәрежеде бола алатындығын түсіндіреді.

 

 

«Мемлекеттік басқару теориясы» пәні бойынша тест сұрақтары:

 

1. Қоғамның немесе оның жекелеген салаларының дамуының қоғамдық мақсаттарын шешу бойынша мемлекеттік билік органдарының мақсаты бағытталған қызметі:

А) Әлеуметтік саясат

В) Мемлекеттік саясат

С) Аймақтық саясат

) Экономикалық саясат

Е) Құрылымдық саясат

2. Мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаттарына төмендегілердің қайсысы жатпайды?

А) Азаматтарды, олардың қызметін және оған тиесілі меншікті қорғау

В) Әлеуметтік белсенділікті қамтамасыз ету

С) Тауарлар импортына жағдай жасау

) Халыққа қажетті тауарлар мен қызметтердің өндірісіне жағдай жасау

Е) Барлық жауаптар дұрыс емес

3. Мемлекеттік саясатттың қалыптасуы мен жүзеге асырылуы неше этапты қосады?

А) 2

В) 3

С) 4

) 5

Е) 6

4. Мемлекеттік саясаттың 1-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясаттың өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

5. Мемлекеттік саясаттың 2-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясаттың өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

6. Мемлекеттік саясаттың 3-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясатытң өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

7. Мемлекеттік саясаттың 4-ші этапы немен ерекшеленеді?

А) Қоғамдық мәселелер мен саясат мақсаттарын анықтау

В) Мемлекеттік саясатытң өңделуі мен легитимациясы

С) Мемлекеттік саясаттың жүзеге асуы мен мониторингі

) Мемлекеттік саясатты бақылау мен реттеу

Е) Дұрыс жауабы жоқ

8. Мемлекеттік саясаттың түрлі аспектілерін зерттеуде қандай сұрақтар туындайды?

А) Мемлекеттік саясатты кім өңдейді және анықтайды?

В) Мемлекеттік саясаттың нәтижелерін кім бағалайды және қалай жүзеге асады?

С) Жекелеген қоғамдық салаларда мемлекеттің саясаты қандай болуы керек.

) Мемлекеттік саясаттың түрлі қатысушылары арасында қандай қарым-қатынастар қалыптасады және халықтың ресми мемлекеттік стратегия мен саяси курсқа қатынасы қандай

Е) Барлық жауап дұрыс

9 Саясаттың қатысушылары арасындағы қатынастардың нысаны бойынша саясаттың түрлері

А) Экономикалық, әлеуметтік, әкімгершілік саясат

В) Ақпараттық, аграрлық, құқықтық саясат

С) Ғылыми-техникалық, мәдени, демографиялық саясат

) Қаржылық, құрылымдық, аграрлық саясат

Е) Бөлушілік, реттеушілік, стратегиялық саясат

10. Бөлушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

11. Қайта бөлушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

12. Реттеушілік саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

13. Әкмгершілік-құқықтық саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

14. Стратегиялық саясаттың мәні неде?

А) Халықтың түрлі топтары арасындағы билік органдарының материалдық игіліктер мен пайдаларды бөлудегі іс-әрекеттерімен байланысты

В) Салық, тариф, трансферттердің көмегімен халықтың бір тобынан келесі бір тобына ресурстарды берумен анықталады

С) Түрлі қызметтерді реттеу әрекеттерінде

) Мемлекеттің нормативтік қызметімен байланысты

Е) Шетел мемлекеттермен арадағы қарым-қатынасты қамтиды және шетелдік қорғаныстық саясатты қосады

15. Мемлекеттік қызметтің мемлекеттік органдағы мемлекеттік биліктің міндеттері мен функцияларын іске асыруға бағытталған лауазымдық өкілеттігін атқару жөніндегі қызметі-бұл

А) Мемлекеттік лауазым

В) Лауазымды адам

С) Мемлекеттік қызметші

) Лауазымдық өкілеттік

Е) Мемлекеттік қызмет

16. Мемлекеттік қызмет туралы заңдағы 6 тарауда қандай мәселелер қаралады?

А) Мемлекеттік қызметшінің мемлекеттік қызметті тоқтатуы

В) Мемлекеттік қызметті өткеру және қызметтік мансап

С) Жалпы ережелер

) Мемлекеттік қызметке кіру

Е) Мемлекеттік қызметті қамсыздандыру

17. Мемлекеттік қызмет туралы заңдағы мемлекеттік қызметтегі қызмет түрлері

А) Саяси, әкімгершілік

В) Сенаттық, парламенттік

С) Саяси, экономикалық

) Коммерциялық, әкімгершілік

Е) Сенаттық, саяси

18. Арнайы теориялық білімді игерген мемлекеттік басқару жүйесінде жұмыс жасау қабілеті мен тәжірибесі бар маман

А) Мемлекеттік аппарат

В) Мемлекеттік саяси қызметші

С) Лауазыды адам

) Мемлекеттік қызметкер

Е) Мемлекеттік лауазым

19. Мемлекеттік қызмет әкімгершілік қызмет ретінде келесі функцияларды орындайды

А) Ақпараттық-талдаушылық

В) Ұйымдастырушылық-техникалық

С) Экперттік

) Қаржылық-шаруашылық

Е) Барлық жауаптар дұрыс

20. ҚР-сында мемлекеттік қызмет қандай принциптерге негізделедеі?

А) Қазақстандық патриотизм

В) Ұлтшылдық

С) Ұлтжандылық

) Саяси

Е) Барлық жауаптар дұрыс

21. Мемлекеттік қызметкерлердің 96-97 пайызын кімдер құрайды?

А) Саяси қызметкерлер

В) Әкімгершілік қызметкерлер

С) Әкімдер

) Министрлер

Е) Министрлердің орынбасарлары

22. Мемлекеттік қызметшінің кәсіпқойлығы мен құзыреттілігі-бұл

А) Мемлекеттік қызметшінің құқығы

В) Мемлекеттік қызметшінің міндеттері

С) Мемлекеттік қызметшіге қойылатын талаптар

) Мемлекеттік қызметшіге қойылатын шектеулер

Е) Мемлекеттік қызметтің принципі

23. Техникалық қызмет көрсететін, мемлекеттік органдардың қызметін қамтамасыз ететін тұлға бұл-

А) Мемлекеттік саяси қызметші

В) Мемлекеттік әкімшілік қызметші

С) Саяси қызметкер

) Мемлекеттік емес қызметші

Е) Әкім

24. Қоғамды басқару бойынша мемлекеттің міндеті мен функцияларын жүзеге асыру -бұл

А) Мемлекеттік қызмет критерийі

В) Мемлекеттік қызмет принципі

С) Мемлекеттік қызмет элементі

) Мемлекеттік қызмет функциялары

Е) Мемлекеттік қызмет міндеті

25. Мемлекеттік басқару функцияларын кәсіби орындау мен құзіретті жүзеге асыру-бұл

А) Мемлекеттік қызмет критерийі

В) Мемлекеттік қызмет принципі

С) Мемлекеттік қызмет элементі

) Мемлекеттік қызмет функциялары

Е) Мемлекеттік қызмет міндеті

26. Мемлекеттік қызметшілердің міндеттері

А) өзінің қызметтік іс-әрекетін қызметтік емес мақсатқа пайдалануға

В) Біліктілігін арттыруға

С) Мемлекеттік тәртіп пен еңбек тәртібін сақтауға

) Әлеуметтік және құқықтық қорғалуға

Е) Мемлекеттік қызметтен өз қалауы бойынша босауға

27. Мемлекеттік қызмет туралы заң қай кезден бастап күшіне енгізілді?

А) 1995ж. 26желтоқсан

В) 1997ж. 12 қаңтар

С) 2000ж. 1қаңтар

) 1999ж. 1қаңтар

Е) 2003ж. 2ақпан

28. Мемлекеттік қызметке қабылдауға болатын адамдар

А) Дансаулығы жарамсыз

В) сотталған

С) Тәртіппен жауапкершілікке тартылған

) Қабілеті шектеулі деп танылған

Е) Барлық жауаптар дұрыс емес

29. Мемлекеттік қызметке кіретін адамдар мынадай талаптарға жауап береді

А) Жасы 18-ден кем болмауға

В) ҚР азаматы болуға

С) Біліктілік талаптары сәйкес келуге

) Кәсіби даярлық деңгейінің болуына

Е) Барлық жауаптар дұрыс

30. Конституция бойынша мемлекеттің қызметінің принциптері мынадай

А) Мемлекеттік сұрақтарды демократиялық әдіспен шешу

В) Саяси қауіпсіздік

С) Қоғамдық қауіпсіздік

) Экономикалық принцип

Е) Ұлтжандылық

31. Мемлекеттік құрылым нысаны.

A) унитарлық, федеративтік, конфедерациялық;

B) деспоттық, либералдық, демократиялық;

президенттік, корольдік;

республика-автономия-округ-облыс;

E) жоғарғы, дербес, тәуелсіз.

32. Заң шығарушы орган басымдыққа ие басқару жүйесі?

А) Парламенттік монархия

В) Унитарлы мемлекет

С) Федерация

) Парламенттік республика

Е) Дуалистік монархия

33. Мемлекеттік органда заңдарда белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттен ақы төленетін қызметті атқаратын және мемлекеттік міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымды өкілеттік ті жүзеге асыратын Қ.Р. азаматы:

А) Мемлекеттік қызметші;

) Мемлекеттік лауазым;

С) Лауазымды адам;

) Мемлекеттік әкімшілік қызметші;

Е) Мемлекеттік қызмет;

34. Саяси басшылықтың шоғырланған көрінісін білдіретін шешім түрі:

Әлеуметтік

Әкімшілік

Экономикалық

Саяси

Саяси- әкімшілік

35. Мемлекеттік басқарудың мән:.

A) оның басқарушылық ықыласының басқарылатын обьектілерде басқаруға қажеттілік туындаған жағдайда жүзеге асырылады;

B) мемлекеттік органның ұйымдық құрылымын заңды түрде бекіту;

C) мемлекеттік органның ұйымдық басқару жүйесін, міндеттерін анықтау;

D) заңдылықпен тығыз байланысты әрі оның қамтамасыз ету қүралы болып табылады;

E) жоғары органның сәйкесінше төменгісін қадағалауы.

:

;

;

;

;

Қазақстанның Парламент Мәжілісінің құрамына қанша депутат кіреді:

;

;

;

;

.

Облыстың әкімі:

;

;

;

;

.

 

 

 

басқарудың теориялық аспектісі

ың қажеттілігі және пайда болуы

жіктелуі

ындағы бюрократиялық қатынастар

құралдарды негіздеу мақсаттары

саттың негізгі элементі ретінде

уына ықпал етуші негізгі фактор

ттері мен ұйымдардың қағидалары

дердің негізгі элементі ретінде

және оны жетілдіру қажеттілігі

ың өзін-өзі басқару тенденциясы

ттік басқарудың даму мәселелері

йымдар тиімділігінің мәселелері

ң өнімділігін көтеру мәселелері

н заңдармен қамтамасыз ету ролі

бағалау ретінде қоғамдық пікір

бъектісі ретінде қоғамдық пікір

және оларды жетілдіру бағыттары

рекеттерін жетілдіру мәселелері

Халықты экономикалық қылмыстармен күресу жөніндегі мемлекеттік органдар іс-әрекеттерін жетілдіру мәселелері

Мемлекеттік басқару жүйесіндегі жергілікті атқарушы органдардың қызмет атқаруы

Мемлекеттік басқару әдістері мен нысандары

Мәдениет пен идеология саласындағы мемлекеттік басқару

Әлеуметтік қатынастар жүйесіндегі мемлекеттік басқару

Жергілікті мемлекеттік және өзін — өзі басқару жүйесіндегі азамат

Қоғамдағы мемлекеттік билік және басқару

құқықтық нысандары

Қоғамдық еңбекті бөлу құрылымындағы мемлекеттік қызмет

мемлекетті басқару негізі

Мемлекетті басқару әдістерінің мәні және классификациясы

Қызметтік этика және оның персоналды басқару жұмысын ұйымдастырудағы рөлі

Ақпарат, оның басқарудағы рөлі және ерекшеліктері

Мемлекетті басқарудағы заңдылықты қамтамасыз ету әдістерінің жүйесі және ұғымы

этика

алары

билік органдарының ара қатынасын дамыту мүмкіндіктері мен мәселелері

Мемлекетті басқару жүйесін жетілдіру

Мемлекетті басқару механизмін ұйымдастыру ерекшеліктері

Унитарлы мемлекеттердегі мемлекеттік қызмет

Федеративті мемлекеттердегі мемлекеттік қызмет

Мемлекет қоғамдық үрдістерді басқару субьектісі ретінде

Мемлекетті басқару жүйесіндегі сыбайлас жемқорлықпен күрес мәселесі

Саяси жүйе және мемлекет

Мемлекеттік басқарудың ақпараттық жүйесі және оны жетілдіру қажеттіліктері

Азаматтық қоғамдағы мемлекеттік саясат.

Мемлекеттегі президенттік билік нысандарындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері.

Мемлекеттегі парламенттік билік нысандарындағы мемлекеттік басқару ерекшеліктері.

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

 

Политика как призвание и профессия //Избр. произведения. М.: Прогресс, 1990. С.665.

.

Гумплович. Л. Общее учение о государстве / СПб., 1910.- с.47.

права и государства. М., 1999. С. 78.

.

Государственная служба Германии // 12-й Международный конгресс. М., 1993. С. 35.

Вильсон В. Государство. Прошлое и настоящее конституционных учреждений. М, 1905. С. 508.

­сударство и право. 1992. № 1. С. 90—91.

Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента: Пер. с англ. М.: Дело, 1993. С. 66—67.

Гурней Б. Введение в науку управления. М.: Прогресс, 1969. С. 26.

Хилль В. Базисные концепции исследований в менеджменте //Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 33—34.

Управление — это наука и искусство /А. Файоль, Г. Эмерсон, Ф. Тейлор, Г. Форд. М.: Республика, 1992. С. 12.

Черниловский З.М. Правовое государство: исторический опыт // Советское государство и право. 1989. № 4. С. 55.

Таңдамалы, 1985, Алматы, 252-бет.

.

.

.

.

Остерло М. Влияние новой информационной технологии на управленческий процесс // Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 48—49.

­ский опыт) // США: экономика, политика, идеология. 1991. № 1. С. 92—93.

2004ж.

. –Алматы, «Жеті жарғы», 2007ж.

.

)

«Мемлекет және құқық теориясы» –Алматы, ҚазМу баспа орталығы. 2004 ж

1995ж.

2001 ж.

Тураби. 1/2007 ж.

рымдамасы, Егемен Қазақстан, 25 наурыз, 2000ж.

Хилль В. Базисные концепции исследований в менеджменте //Проблемы теории и практики управления. 1992. № 6. С. 33—34.

Сборник «Реформы местного управления в странах Западной Европы» — М., ИНИОН, 1993.

. Барабашев Г.В. Мунициальные органы современного капиталистического государства. – М, МГУ, 1971г.

. Елбасының «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Егемен Қазақстан, 1 наурыз, 2006ж.

. Казахстанская модель социально-экономического развития: научные основы построения и реализации / под ред. М.Б.Кенжегузина. – Алматы, ИЭ МОН РК, 2005, с.368.

.

).

. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан. Қазақстан халқына Жолдауы». Егемен Қазақстан. 28 ақпан, 2007ж.

ғылымдар», 2006.- № 2.- 12б.

ҚР Президентінің 2011 жылғы 21 шілдедегі № 119 Жарлығы / Егемен Қазақстан, 30 шілде, 2011ж.

Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1998 ж., N 15, 209-құжат

Халық, 2009.- 26 ақпан, № 12.

. «ҚР мемлекеттік қызметшілердің ар-намыс кодексі туралы» ҚР Президентінің Жарлығы / Егемен Қазақстан, 2005, мамыр.

2005 жылы 7 қаңтар.- (26.05. 2008 жылғы берілген өзгертулер мен толықтырулармен бірге).

44. Шайханова Н.К. Финансы: Учебное пособие.- Усть-Каменогорск, 2011.-185с.

№ 1471 Жарлығы

16.

.-2004.-№4.-С.59.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

ТГП Шпоры

ТПГ.

1)  теория государства и права изучает государство и право в целом и исследует наиболее общие закономерности возникновения, существования, дальнейшего развития и функционирования государства и права;2) разработка и изучение таких основных вопросов юридических и общественных наук, как сущность, тип, форма, функции, структура и механизм действия государства и права, правовая система.

Таким образом, предмет теории государства и права – это государственные и правовые явления, касающиеся:

1) возникновения, функционирования, развития государства и права;

2) развития правовой культуры и правосознания;

3) применения, соблюдения и исполнения норм права.

 

(классовых,общечеловеческих,религиозных,национальных) в пределах определенной территории.

теля всего народа, объединяемого в пределах его территориальных границ по признаку гражданства;

2) является единственным носителем суверенитета;

­лицией, службой безопасности и т.п.); 5) обладает специфическим набором материальных ценностей (государственная собственность, бюджет, валюта и т.д.).

 

3. Российское государство как субъект права.

права в гражданских правоотношениях (в том числе и самого государства как участника этих отношений). Однако в гражданских правоотношениях государство не пользуется властными полномочиями: оно выступает на равных началах со своими контрагентами. Государство выступает в гражданских правоотношениях через свои органы: федеральные органы исполнительной власти (министерства, ведомства и т.д.).

Государство участвует как в вещных, так и обязательственных правоотношениях. Так, государство является субъектом права собственности, в том числе субъектом исключительного права собственности (например, на недра). Управление и распоряжение государственной собственностью осуществляется через Федеральное агентство по управлению федеральным имуществом.

Государство участвует в следующих обязательственных правоотношениях:1) отношениях займа (при выпуске облигаций и других ценных бумаг);2) в отношениях по поставке продукции для федеральных государственных или муниципальных нужд;3) в отношениях подряда для государственных или муниципальных нужд;4) в отношениях дарения (когда имущество дарится государству).

В качестве субъектов гражданских правоотношений могут также выступать субъекты Российской Федерации: республики, края, области, автономная область, автономные округа, города федерального значения.

 

: понятие, классификация, характеристика основных методов.

Существует несколько подходов к пониманию методологии. Некоторые полагают, что методология – не только совокупность методов, но и наука, применяемая в действительности.

. Позитивистский – получение знаний из самого опыта, его изучения.

. З-ны: a)единства и борьбы противополож

Вот эти элементы применяются при изучении государства и правовой системы.

) Теория систем или системный анализ: a)элементы и структура (всякая система состоит из элементов, находящихся в структуре), где элемент – наименьшая дробная часть целого, сохраняющая качественные признаки целого (правовая норма, государственный институт)

инамическая устойчивость и надежность; они находятся в обратной зависимости. Динамическая устойчивость – способность системы приспосабли

ваться к изменениям среды, а надежность характе

) Сравнительное правоведение, которое нужно для сравнения положительного правового опыта других стран и выявление их сильных и слабых сторон и выработка рекомендаций по их улучшению, а вторая задача: постепенное сближение правовых систем разных стран (после подписания договора об общем рынке в 54 году)

автомоделирование юридических норм

 

5. Понятие и основные принципы правового государства.

характеризуется тем, что:

1) в отношении личности создаются все условия для его правовой свободы;

распоряжаться своими силами, способностями, имуществом;

3) в свою очередь, право, являясь формой и мерилом свободы, должно как можно больше раздвинуть границы ограничений личности, особенно в области экономики, а также в сфере внедрения научно-технического прогресса в производство.

государственная власть ограничена правом

Принципы правового государства:

– принцип, который является высшей формой организации и защиты свободы личности;

– принцип, фиксирующий разделение государственной власти на законодательную, исполнительную и судебную ветви власти, относительно самостоятельных, взаимно ограничивающих друг друга с помощью закрепленной законодательно системы «сдержек и противовесов»;

;

– принцип, который закрепляет равенство и справедливость в отношениях между государством и личностью;

5) соответствие внутригосударственного законодательства общепризнанным нормам и принципам международного прав.

 

6. Субъективное право и юридическая обязанность: понятие и структура.

– это системные элементы правоотношения, которые придают конкретному общественному отношению характерные особенности.

Субъективное право – это предоставляемая и охраняемая государством возможность субъекта по своему усмотрению удовлетворять те интересы, которые предусмотрены объективным правом.

Право субъекта называется субъективным потому, что лишь от воли самого субъекта зависит, как им распорядиться. Существуют три разновидности субъективного права:

1) в возможности положительного поведения владельца субъективного права для удовлетворения его интересов;

2) в возможности управомоченного потребовать установленного поведения от обязанных лиц для удовлетворения его законных интересов;

прежде всего идет о принудительной реализации права участника правоотношения.

, в отличие от субъективного права, заключается в необходимости согласовывать свое поведение с представленными к нему требованиями. Если содержание субъективного права формирует мера разрешенного поведения, то содержание его обязанности – мера должного поведения в правоотношении. Обязанному лицу предписывают меру должного поведения в целях удовлетворения интересов управомоченного лица.

Две разновидности юридической обязанности выражаются:

1) в необходимости совершать активные положительные действия в пользу других участников правоотношений;

2) необходимости воздержанности от поступков, запрещенных нормами права.

предполагает их воздействие на фактическое поведение участников правоотношений, реализацию заложенной в них меры должного и дозволенного поведения в действующих общественных отношениях.

 

Объектом правоотношения выступает то, на что направлены субъктивные права и юр. обязанности его участников, то ради чего возникает само правоотношение. Объект правоотношения — это те явления, по поводу которых возникает правовое отношение. Определение объекта правоотношений — очень трудная задача

 Существует два основных подхода к понятию объекта правоотношений:

объект правоотношений всегда один и тот же.

согласно данной теории объекты правоотношений различны и многообразны. Объектами правоотношений являются материальные и духовные блага, в целях обладания которыми граждане и иные лица вступают в конкретные правоотношения, и выделяет 5 основных групп таких объектов:

 1.материальные блага (вещи, имущество, ценности)

 2.нематериальные личные блага (честь, жизнь, здоровье)

 3.духовные блага (произведения литературы, искусства, живописи, музыки)

 4.услуги и их результаты (строительство дома, ремонт электроприборов, перевозка)

 5.ценные бумаги и официальные документы (облигации, акции, лотерейные билеты, деньги)

 Объект правоотношения не следует отождествлять с предметом правового регулирования. Предмет правового регулирования понимается как сфера общественных отношений, урегулированных нормами права.

 

 

:

Данная функция изучает государственно-правовые явления, анализирует их;

 

Данная функция характеризуется тем, что она решает вопросы по сбору идей, взглядов, представлений о государстве и праве для разработки научного обоснования объяснения государственно-правовых явлений;

функция состоит в научной интерпретации государственно-правовых явлений;

Эта функция призвана обеспечивать общетеоретическую подготовку по теории государства и права как учебного предмета

 

..

Толкование права — это выяснение точного смысла, содержания толкуемой правовой нормы. Деятельность по толкованию правовых норм имеет своей целью правильное и единообразное понимание юридических предписаний и их правильное и единообразное применение.

 Этапы толкования права тесно взаимосвязаны, уяснение всегда предшествует разъяснению, но иногда разъяснение может вообще не наступить.

 1. Толкование — уяснение: норма права толкуется субъектом для себя. Такое толкование это определенный мыслительный процесс, происходящий в сознании толкователя, и оно не получает какого-либо внешнего выражения, не фиксируется в каком-либо акте. Данный процесс не является юридическим процессуальным действием и не является обязательным для других.

 2. Толкование — разъяснения: не только осуществляется мыслительный процесс, но и совершается реальное юридическое действие, находящее выражение в специальных актах толкование. Данный процесс имеет документальное оформление, это толкование не только для себя, но и для других, имеющее обязательное значение для всех заинтересованных лиц. Разъяснение нормы права осуществляется только уполномоченным на то органом, или должностными лицами.

 

 

Необходимо выделить следующие значения, в которых возможно толкование термина право:

в виде юридических норм;

, субъективное право (например, конституционные права – право на труд, право на жилище и т. д.).

Таким образом, в науке правоведение право рассматривается как совокупность установленных государством общеобязательных норм, регулирующих общественные отношения, выраженных в официальной форме и обеспеченных государственным принуждением.

их исполнением принадлежит государству.

– находить социальный компромисс между различными слоями населения и обеспечивать общесоциальную направленность при выполнении государственных функций. Поэтому в сущности государства должны одновременно учитываться общечеловеческое и классовое начала.

 

:

 специально-юридические:

8) карательная функция – это функция, которая состоит в назначении наказания за совершенные правонарушения.

 

12. Юридические факты: понятие и виды.

2) формируются в гипотезах правовых норм. В результате наличия или отсутствия того или другого юридического факта влияют на признание или непризнание права или обязанности субъекта.

ного накопления элементов – юридические последствия наступают только в случае накопления элементов состава в определенном порядке.

13. Социальные нормы первобытного общества. Признаки права. Отличающие его от социальных норм первобытного общества.

— это исторически сложившиеся правила поведения, которые в результате многократного повторения вошли в привычку. Затем обычаи передавались из поколения в поколение.

оценивать свои собственные поступки и поступки других людей с точки зрения морали.

(иногда людей) на жертвенниках.

чего-то. Наожив запрет можно было управлть.

ной мести, мог дать обещание не появляться в родном доме, пока не отомстит за убитого родича.

ние, колдовские действия.

кие страдания и несчастья.

жащиеся в них нормы расцениваются как правовые.

силой государственного принуждения. Создается специальный аппарат принуждения, который следит за выполнением правовых предписаний и принимает меры к их нарушителям.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

рый устанавливает, изменяет или отменяет нормы права.

15. Понятие и формы реализации норм права.

Формы реализации права:

лиц. Последние выступают от имени государства, выполняя возложенные на них функции. Применять нормы права — значит применять власть, а нередко и принуждение, санкции, наказание.

16. Характеристика основных теорий происхождения государства и права.

происхождения государства принято считать следующие.

Это теория о божественном начале в происхождении государства. Согласно данной концепции государство было создано и существует в современном мире по воле Бога, при этом право считается божественной волей. Таким образом, считалось, что власть церкви имеет более высокое положение, находится над светской властью, монарх при вступлении на престол освящался церковью, почитался представителем Бога на земле. Сторонники теологической теории: Ф. Аквинский, Ф. Лебюфф, Д. Эйве и др.

. Согласно данной теории государство произошло в результате исторического развития семьи. Разросшаяся семья превратилась в государство. Поэтому монарх приходится отцом (патриархом) всем своим подданным, которые обязаны его слушаться и относиться к нему с большим почтением. Обязанность же монарха – забота о своих подданных и справедливое управление ими. Сторонниками патриархальной теории являются: Аристотель, Конфуций, Р. Филмер, Н.К. Михайловский и др.

воли Бога. В результате государство возникло вследствие заключения людьми общественного договора между собой, для того чтобы обеспечить общую пользу и интересы. Если же будут нарушены или не выполнены условия общественного договора, то народ вправе расторгнуть его, причем даже через революцию. Сторонники договорной теории: Т. Гоббс, Дж. Локк, Ж.Ж. Руссо, А.Н. Радищев и др.

В соответствии с этой теорией образование государства стало результатом трансформации общества под действием социально-экономических причин. Сторонники материалистической теории: К. Маркс, Ф. Энгельс, В.И. Ленин, Г.В. Плеханов.

Данная теория состоит в том, что возникновение государства связывается с особенными свойствами человеческой психики, а именно с тягой к власти одних над другими и потребностью одних подчиняться другим. Сторонники психологической теории: Л.И. Петражицкий, Д. Фрезер, 3. Фрейд и др.

. Сторонники теории насилия считают, что государство возникло как результат насилия, через завоевания более слабых и беззащитных народов более сильными и организованными племенами. Представители теории насилия: Е. Дюринг, К. Каутский и др.

. Согласно патримониальной теории государство образовалось от права собственности на землю и права владения ей теми лицами, которые проживают на этой земле. Сторонник патримониальной теории – А. Галлер.

, что государство появилось и развивалось дальше как биологический организм. Представители органической теории: Г. Спенсер, А.Э. Вормс и др.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ного решения, когда суд ссылается на норму обычая.

—   существует достаточно продолжительное время и известен достаточно широкому кругу лиц.

Сейчас признается обычай делового оборота — сложившееся и широко используемое в предпринимательской деятельности правило поведения, не предусмотренное законодательством, независимо от того, зафиксировано ли оно в каком-либо документе (Статья 5 ГК РФ);

 

18. Применение норм права в Российском государстве: понятие, необходимость и место в системе иных форм реализации норм права.

дарственной власти, должностных лиц. Применение норм права имеет место, к примеру, тогда, когда суд разрешает гражданский спор в связи с открытием наследства; когда руководитель предприятия издает приказ о приеме на работу гражданина и тп

завершается вынесением индивидуального юридического решения.

ных прав и юридических обязанностей, а также осуществление контроля со стороны государства в лице его специальных органов за законностью при реализации предписаний правовых норм.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

суверенитет);

лин и т. д. с физических и юридических лиц). Данное право составляет материальную основу государства;

6) наличие правовой системы и права осуществлять правотворчество.

– находить социальный компромисс между различными слоями населения и обеспечивать общесоциальную направленность при выполнении государственных функций. Поэтому в сущности государства должны одновременно учитываться общечеловеческое и классовое начала.

 

33. Толкование норм права по субъекту и объему.

которых в этой области не является официальной.

ветствующих норм.

денное – уяснение и разъяснение права гражданами, не являющимися специалистами в юриспруденции.

3) Ограничительное – смысл, который вложил законодатель в норму права уже смысла, вытекающего из текста нормы права.

большие группы: законы и подзаконные акты.

:

указы и распоряжения президента);

ными процессами;

петенции данной исполнительной структуры;

власти;

решения, распоряжения, постановления местных органов государственного управления;

нормативные акты муниципальных органов;

, учреждения и организации (например, правила внутреннего трудового распорядка).

 субъекта правотворчества все нормативные акты подразделяются на акты:

государственных органов;

иных социальных структур (муниципальных органов, профсоюзов, акционерных обществ, товариществ и т. п.);

совместного характера (государственных органов и иных социальных структур);

на референдуме.

Виды нормативно-правовых актов в зависимости от сферы действия:

общефедеральные;

субъектов федерации;

органов местного самоуправления;

локальные.

Виды нормативно-правовых актов в зависимости от срока действия

неопределенно-длительного действия;

временные.

, подлежащие прямому исполнению.

 

арактеризующее собой более рациональный уровень правовых оценок).

Можно выделить следующие стадии применения правовых норм:

1) установление фактических обстоятельств;

2) выбор и анализ юридической нормы;

3) вынесение правоприменительного решения.

говором суда, вступившим в законную силу.

4) устанавливается точный смысл, толкуется содержание и сопоставляется с другими нормами.

ледствия.

4) достаточность сведений, которые позволят разрешить возникший юридический спор.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ва к другому, более новому.

торического характера формирования государства.

Недостатки: 1) односторонность; 2) не учитываются духовные факторы.

ние типологии общества над типологией государства.

 

23. Договор нормативного содержания: понятие и виды.

Он не только устанавливает права и обязанности сторон на основе уже существующих норм права, но, в отличие от простого соглашения, направлен на установление норм права, которым обязуются в будущем подчиняться их участники.

ться нормативно-правовые акты.

 

 

 

 

 

 

 

 

правоприменительные акты имеют установленную законом форму и точное наименование.

дения о порядке его обжалования.

левой принадлежности); 5) в зависимости от характера общественных отношений и применяемых к ним норм права; 6) по способу принятия; 7) по характеру решения; 8) по юридическому значению; 9) в зависимости от действия во времени.

ствия (словесные – устные распоряжения начальника и конклюдентные – жесты постового милиционера).

нов местного самоуправления.

1) акты-регламентаторы; 2) правоприменительные акты.

вые; 3) акты уголовно-правовые; 4) акты применения материального и процессуального права.

нительные акты подразделяются: 1) на регулятивные;

за правонарушения (приговор суда).

2) принятые единолично.

3) управомочивающие.

ющие издание основных актов.

В зависимости от действия во времени различают: 1) акты однократного действия (наложение штрафа); 2) длящиеся акты (регистрация брака, назначение пенсии и др.).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

– это то, чем занимается государство.

Многообразные функции Российского государства можно классифицировать по разным основаниям:

висимости от сферы государственной деятельности – внутренние и внешние.

гическая функция — поддержка определенной идеологии, организация образования, поддержание науки, культуры и др.

 

, что и отличается от других видов идеологии.

с восприятием права и всех производных от него явлений. Психологические моменты пронизывают весь процесс реализации права, механизм правового регулирования, юр. практику. Субъекты права-люди, им свойственны все психологические состояния.

подразделяется на:

 -массовое, когда определенные правовые взгляды получают широкое распространение.

лоев населения (студенчества, школы)

или деформированными.

:

квалифицированно судят ученные, приводя аргументы, статистику, обоснование.

льности, компетентности, убедительности.

, первичный уровень правосознания, знания субъекта о праве формируются под влиянием повседневной жизни и деятельности, общения с окружающими, получаемой информации. В тоже время вырабатываются правовые привычки, субъект соблюдает законы потому, что так воспитан.

 

 

 

ны с решением задач внутреннего развития общества.

роф, массовых беспорядков, организованной преступности

 

.

.

30. Способы (приемы) толкования норм права.

ших при грамматическом толковании норм права.

предписаний нормативно-правового акта

основан на необходимости учета в процессе уяснения смысла нормы определенных условий и факторов, в которых действует и применяется конкретная норма права.

 

рганы.

;

:

;

торы).

 – функции, которые реализует государство за пределами своей территории для решения своих внешнеполитических задач.

жения реформ.

Можно выделить две основные внешние функции Российского государства.

венные и межнациональные противоречия.

ной и иных сферах деятельности отвечает интересам любого государства.

кой ответственности виновных лиц и т.п.

нения различных функций государства, связанная с разъяснением вновь изданных нормативных актов, формированием общественного мнения, обращением к населению и пр.

во, стимулировать социально полезную деятельность.

лассификация.

Толкование права – это особого рода деятельность, которая может приобретать формальную определенность, а также получать текстуальную формулировку в документах, которые носят название актов толкования права.

Акт толкования – это официальный документ, который принят уполномоченными на это государственными органами и должностными лицами. Он направлен на установление правильного смысла и содержания нормы права.

Акт толкования (интерпретационный акт) – это один из видов правовых актов, который имеет следующие особенности:

1) он не устанавливает новых норм права, а также не отменяет и не изменяет действующие правовые нормы;

2) интерпретационный акт конкретизирует предписания, ориентирует на то, как необходимо понимать и применять существующие нормы;

3) акт толкования не имеет самостоятельного значения и должен действовать в единстве с нормами, которые он толкует;

4) он обращается к правоприменительным органам, а не к субъектам, действия которых регулируют нормы права;

5) акт толкования имеет государственную обязательность, так как издающие его органы обладают государственно-властными полномочиями.

Акты толкования делят:

1) по отраслям права;

2) в зависимости от субъекта издания;

3) в зависимости от внешней формы;

4) по юридической значимости;

5) в зависимости от органов, дающих толкование;

6) в зависимости от характера толкуемых правовых норм;

7) по своей юридической природе;

8) по структурным элементам.

Так, по отраслям права можно выделить акты толкования: 1) конституционно-правовые; 2) уголовно-правовые; 3) административно-правовые.

толкует законы, которые принимает парламент).

В зависимости от внешней формы акты толкования могут быть: 1) письменными, которые имеют определенные реквизиты: кто издал акт, когда, к каким нормам права относится, когда вступает в действие; 2) устными.

По юридической значимости можно выделить акты:

1) нормативного толкования. Акты нормативного толкования имеют общеобязательный характер, так как распространяются на неопределенный круг субъектов и рассчитаны на неоднократное применение; 2) казуальные, которые относятся к конкретному случаю.

В зависимости от органов, дающих толкование, различают акты:

1) органов государственной власти;

2) органов управления;

3) судебных, прокурорских органов и т. д.

В зависимости от характера толкуемых норм интерпретационные акты могут быть:

1) материальные;

2) процессуальные.

По своей юридической природе различаются интерпретационные акты: 1) акты правотворчества; 2) акты правоприменения.

По структурным элементам можно разделить интерпретационные акты: 1) на акты толкования гипотезы; 2) акты толкования диспозиции; 3) акты толкования санкции; 4) комплексные акты толкования.

Акты толкования не имеют самостоятельного значения в процессе толкования правовых норм, хотя именно акты толкования вносят значительный вклад в единообразие практики реализации правовых норм.

 

 

 

 

37. Понятие формы государства и харарктеристика ее структурных элементов.

Форма государства – это совокупность его внешних признаков, порядка и способов организации высших органов власти, реализации политической и государственной власти.

На форму государства могут оказывать влияние следующие факторы:

1) социально-экономические, культурные;

2) исторические, национальные и религиозные традиции;

3) природные и климатические условия;

4) расстановка политических сил и т. д.

Чтобы иметь более полное представление о форме конкретного государства, необходимо проводить анализ его структурных элементов:

1) форма правления – организация высших государственных органов, порядок их образования, структура, полномочия, взаимодействие с населением, а также друг с другом. Основные формы правления: монархия и республика;

унитарные, федеративные, конфедеративные;

3) государственно-правовой (политический) режим – представляет собой совокупность приемов, способов, методов, средств осуществления власти. Основные типы политических режимов: авторитарный, демократический, тоталитарный.

Таким образом, форма государства определяет:

1) порядок формирования органов государственной власти;

2) структуру государственных органов;

3) особенность территориальной самостоятельности населения;

4) характер взаимоотношений органов государственной власти друг с другом;

5) специфику отношений государственных органов и населения;

6) приемы, способы, методы осуществления политической власти.

В соответствии с указанной выше классификацией элементов государства рассмотрим форму современного Российского государства.

Российская Федерация в соответствии с Конституцией (ст. 1) является демократическим федеративным правовым государством с республиканской формой правления.

В результате можно выделить характерные черты государственного строя Российского государства:

1) демократизм; 2) федерализм; 3) республиканская форма правления; 4) разделение властей; 5) политическое, идеологическое многообразие; 6) признание и гарантирование Основным Законом государства местного самоуправления; 7) государственный суверенитет, носитель которого – многонациональный народ Российской Федерации; 8) правовое государство; 9) социальный характер, в соответствии с ним политика государства сориентирована на создание условий, которые обеспечивают человеку достойную жизнь и свободное развитие.

Российская Федерация является полупрезидентской республикой.

По своему государственному устройству Российское государство является федерацией, которая построена на следующих характерных признаках федерализма:

1) добровольное вхождение в состав Федерации субъектов РФ; 2) равноправие субъектов Российской Федерации; 3) самоопределение народов, наций и национальностей; 4) государственная целостность; 5) разграничение полномочий между федеративными органами государственной власти РФ и органами власти субъектов Российской Федерации и др.

Государственно-правовым режимом Российской Федерации является демократический режим.

 

 

 

 

 

 

Виды законов по их юридической силе:

ные законы о Конституционном Суде РФ, о судебной системе, о референдуме, о Правительстве РФ и т.п.);

4) законы субъектов Федерации — издаются их представительными органами и распространяются только на соответствующую территорию (например, закон Саратовской области о муниципальной службе Саратовской области, о социальных гарантиях и т.п.).

объему регулирования (общие и специальные).

 

поведение обладает следующими признаками:

3) данное поведение имеет обеспечение и поддержку со стороны государства;

тельных действиях, и в положительном бездействии;

последствия.

1) по уровню его социальной значимости:

надлежащих ему по закону.

 

 

 

 

 

40. Форма правления: понятие и виды.

монархию и республику.

, приобретая свою власть в порядке наследия.

ность монарха за принимаемые решения.

.

 — это форма правления, при которой глава государства является выборным и сменяемым, а его власть считается производной от избирателей или представительного органа.

определенного срока.

преобладающая форма правления.

 

41. Стадии законотворческой деятельности.

ных субъектов, в результате которых создается закон.

, включающий в себя следующие стадии:

ния момента вступления закона в юридическую силу.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

42. Понятие и признаки правонарушения.

льное явление они обладают общими чертами.

ности и запреты.

– это внешне объективированный акт, который проявляется и воспринимается как отношение субъекта к реальной действительности, иным субъектам, государству и обществу. Вина является субъективным моментом деяния и необходимым признаком правонарушения.

Итак, правонарушения – это:

1) противоправные, виновные действия;

2) противоречащие нормам права деяния;

3) общественно опасные деяния;

4) нарушение общественных и личных интересов, общественного правопорядка и субъективных прав.

 

ущность, признаки, виды.

при которой глава государства (монарх) управляет государством пожизненно, приобретая свою власть в порядке наследия.

Признаки монархии:

1) единоличный характер власти;

2) власть передается по наследству;

3) пожизненное осуществление властных полномочий;

4) не зависит от воли населения;

5) юридическая безответственность монарха за принимаемые решения.

Монархия была преобладающей формой правления в рабовладельческих и феодальных государствах. Буржуазные революции часто сопровождались ликвидацией монархии, так как монарх обычно являлся крупнейшим феодалом.

абсолютные и ограниченные.

 отсутствуют органы или законы, которые могли бы ограничить власть монарха. Монарх контролирует все ветви власти. Фактически власть монарха ограничивается правящей семьей. (Саудовская Аравия)

дуалистические и парламентские.

(Иордания, Марокко)

 монарх царствует, но не правит, роль его номинальная. Правительство формируется парламентом из лидеров партий большинства и ответственно перед парламентом. Если монарху и принадлежит право вето или право роспуска парламента, то фактически монарх данными полномочиями не пользуется. Иногда акты монарха не могут вступить в силу без контрассигнации, т.е. без подписания премьер-министром либо соответствующим министром. (Великобритания, Япония)

 

 

 

 

 

7) локальные нормативные акты — это нормативные предписания, принятые на уровне конкретного предприятия, учреждения и организации и регулирующие их внутреннюю жизнь (например, правила внутреннего трудового распорядка).

 

меньшей степенью социальной опасности.

века духовную ценность).

.

определенного срока.

:

.

может путем голосования выразить вотум доверия либо недоверия деятельности правительства в целом, главы правительства. Президент является главой государства, который либо избирается парламентом, либо коллегией выборщиков, либо прямым голосованием народа. Президент занимает скромное место: его обязанности обычно ограничиваются представительными функциями, реальной же главой государства выступает руководитель правительства. Однако президент может распускать парламент или его нижнюю палату (Италия, Германия) Недостатками парламентский республик считаются нестабильность гос. политики, и ее зависимость от расстановки сил в парламенте, частая смена правительства вследствие вотумов недоверия.

, в данном типе смешаны признаки президентской и парламентской республик (Россия, Франция). Глава государства в таких республиках обычно не относиться не к одной ветви власти. В таких республиках президент и парламент избираются народом. Президент глава государства, он назначает главу правительства и министров. Президент председательствует на заседаниях кабинета министров, утверждает его решения. Парламент имеет возможность контролировать правительство путем утверждения ежегодного бюджета страны, а также посредством права вынесения правительству вотума недоверия.

 

47. Действие нормативных правовых актов во времени. Обратная сила закона.

Действие нормативных актов во времени обусловлено вступление его в силу и утратой силы.

 Нормативный акт может вступить в силу одним из следующих образов:

 1. При указании даты вступления

 2.При указании в акте соответствующих обстоятельств (с момента подписания, с момента опубликования)

 3. При применении общих правил. Так в России по общему правилу федеральные конституционные законы и федеральные законы вступают в силу по истечении 10 дней после их официального опубликования, указы президента по истечении 7 дней после официального опубликования

:

 1. его официальной отмены

 2.истечения срока, на который он был издан акт, если акт носил временный характер

 3.замены акта другим, регулирующим те же общественные отношения

 Интересной проблемой действий нормативных актов во времени является проблема обратной силы нормативных актов. Обратная сила закона — это распространение его действий на обстоятельства, возникшие до вступления закона в силу. В РФ по общему правилу обратная сила закона не допускается. Исключение составляют нормы, которым законодатель специально придает обратную силу, а также нормы, смягчающие или устраняющие наказание.

48. Состав правонарушения: понятие и характеристика его элементов.

2. Объект правонарушения — общественные отношения, охраняемые правом и нарушенные или поставленные под угрозу правонарушением. Различают общий объект (любые общественные отношения, охраняемые правом), родовой объект (группа сходных общественных отношений, поставленных под угрозу правонарушением — отношения собственности при краже) и непосредственный объект (конкретное общественное отношение, которое нарушено — отношение собственности гражданина Иванова на угнанный автомобиль марки «Шевроле»). Предмет правонарушения — это вещь материального мира, на которую направлено посягательство (украденная вещь).

 

 

49. Нетипичная форма правления.

Нетипичным формам правления присуще смешение черт монархии и республики.

 — формально существует республиканская форма правления, но реально народ не может повлиять на формирование высших органов власти, в частности глава государства не имеет ограничений по срокам полномочий, также возможна передача власти по наследству (Северная Корея, Туркменистан).

 — характеризуется тем, что главой государства является монарх, но он получает свою должность не путем наследования, а путем выборов, при этом имеет ограниченный срок полномочий. Характерно для федераций, субъекты которой являются наследственными монархиями, т.е. каждый субъект возглавляется монархом, глава же государства в целом выбирается из числа наследственных монархов (Малайзия, ОАЭ).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

— юридической силы акта

 Нормативные акты распространяют свое действие:

.

ностранные граждане не подпадают под действие некоторых нормативных актов (о гос.службе, о выборах)

носителя иммунитета от юридической ответственности, предусмотренной санкциями норм различных отраслей права.

какой либо специфической функции. Примером функционального иммунитета является иммунитет парламентеров в условиях перемирия воющих сторон.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

51. Причина и условия совершения правонарушений в российском государстве.

­ступникам в технике, средствах связи и защиты.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

. В зависимости от формы государственного устройства выделяют простые и сложные государства.

Такими государствами, в частности, являются Франция, Норвегия и др.

Признаки унитарного государства: 1) единство и суверенитет; 2) административные единицы не имеют политической самостоятельности; 3) единый, централизованный государственный аппарат; 4) единая законодательная система; 5) единая налоговая система.

1) централизованные (власть на местах формируется из представителей центра);

нами и администрацией.

это такое государство, которое формируется в результате завоевания чужих земель, составные части которого имеют различную зависимость от верховной власти.

 

53. Понятие и признаки норм права.

Норма права — это общеобязательное, формально-определенное, правило поведения, установленное или признанное (санкиционированное) гос-ом, регулирующее общественные отношения и обеспеченное возможностью госудраственного принуждения.

 К признакам нормы права относятся:

 1. Общеобязательность

рамки деяний субъектов.

 3. Выраженность в виде госудраственно-властного предписания устанавливает государственными органами либо общественными организациями и обеспечивается мерами государственного воздействия — принуждением, наказанием, стимулированием

 4. Неперсонифицированность — она воплощается в безличностное правило поведения, которое распространяется на большое количество жизненных ситуаций и большой круг лиц; государство адресует норму права не конкретному лицу, а всем субъектам — физическим и юридическим лицам.

 5. Системность

 6. Неоднократность или многократность действия

 7. Возможность государственного принуждения

 8. Представительно-обязательный характер

упорядоченность элементов правовой нормы: гипотезы, диспозици, санкции.

 

 

 

 

 

 

54. Государственное принуждение: понятие и виды.

· меры защиты или правовосстановительные (восстановление на прежней работе рабочих и служащих, ранее незаконно уволенных, взыскание алиментов, принудительный раздел общей собственности и др.).

 

55. Унитарное государство.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ми частными случаями.

поведения в обязывающих диспозициях: «обязан», «должен», «подлежит». Эти диспозиции характерны для норм административного и уголовного права.

ют воздерживаться от совершения определенных противоправных действий. Для этого пользуются операторами волевого поведения: «запрещается», «не допускается», «не может», «не вправе».

Санкцией называется такая часть правовой нормы, которая указывает на неблагоприятные последствия физического, имущественного, морального, психологического характера, которые возникают в случае нарушения диспозиции данной нормы.

 

ледствий, ущемлением или ограничением его личных, имущественных и других интересов.

необходимо наличие ряда условий: вина правонарушителя, противоправность его поведения, причиненный вред, причинная связь между его поведением и наступившим противоправным результатом.

представляющих собой лишения личного, организационного либо имущественного характера;

воплощается в процессуальной форме.

 

4) двойная система налогов и сборов;

вается федеральная власть.

вителей субъектов.

ются «сверху» путем издания официального акта верховной власти, чаще всего конституции (ФРГ)

и ассиметричные.

В симметричных федерациях субъекты равноправны (

В ассиметричных не равноправны. Асимметрия может быть связана с наличием в составе федерации не субъектов, а федеральных округов, федеральных территорий, владений.

Крупнейшей по числу субъектов федерацией является РФ, включающая 83 субъекта. В РФ входят республики, края, области, автономная область, автономные округа, города федерального значения.

 

Содержанием правового воспитания является приобщение людей к знаниям о государстве и праве, законности, правах и свободах личности, выработка у граждан устойчивой ориентации на законопослушное поведение.

 

 

 

 

 

 

 

 

Существует три варианта соотношения нормы права и статьи нормативно-правового акта, или три способа изложения юридических норм в статьях нормативных актов: прямой, отсылочный и бланкетный.

При прямом способе все три элемента нормы права заключаются в статье нормативно-правового акта. Это типичный вариант, при котором норма права и статья закона или другого нормативно-правового акта совпадают. При этом полнота изложения структурных элементов нормы права может быть различной. Таким образом, бывают простой и развернутый способы изложения:

1) при простом способе изложения отсутствуют развернутые определения, а также квалификационные признаки, которые раскрывают содержание элементов правовой нормы ввиду их явной очевидности;

2) при развернутом способе изложения, наоборот, делается акцент на признаки и понятия, с помощью которых раскрывается содержание гипотезы, диспозиции и санкции. Большинство норм уголовного права излагается именно этим способом.

Отсылочным способом пользуются тогда, когда в статье нормативно-правового акта заключаются не все структурные элементы правовой нормы и делается отсылка к другой статье (статьям) этого же нормативного акта.

Изложение юридической нормы бланкетным способом предполагает обращение не к конкретной статье данного нормативного правового акта, а к другому нормативному акту в целом или части или к определенному виду каких-то нормативных актов, правил. Этот способ популярен при изложении конституционных норм. Например, согласно ч. 2 ст. 65 Конституции РФ принятие в РФ и образование в ее составе нового субъекта осуществляется в порядке, установленном федеральным конституционным законом.

чтобы вместить максимум содержания в минимум «сигналов».

 

64. Демократические государственно – правовые режимы: общая характеристика.

Демократический режим – политеский режим, основанный на фактическом признании народа в качестве источника власти, на его праве участвовать в решении государственных и общественных дел и наделении граждан достаточно широким кругом прав и свобод.

Признаки демократического режима:

методы государственной власти позволяют преодолеть возникающие социальные противоречия;

9. Государственный режим базируется на законах, которые отражают объективные потребности личности и общества.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ния до удаления из зала судебного заседания, от штрафа до принудительного привода и, может быть, ареста, допустим, за дачу свидетелем ложных показаний.

 

ственная власть формируется и функционирует на принципе подчинения меньшинства большинству;

 

 

 

 

 

 

 

 

62. Виды норм права.

:- уголовные;

.

:

— запрещающая (накладывает на субъекта пассивную обязанность, т.е. обязанность воздержаться от определенного поведения).

ния, а защиту и восстановление нарушенных прав (например, принудительное взыскание долга, принудительное взыскание алиментов и т.д.);

— дефинитивные — нормы, которые содержат определение какого-либо юридического термина (легальную дефиницию).

:

— диспозитивные — воздействуют на субъект путём управомачивания и позитивного обязывания, предписывает субъекту определенную линию поведения, но одновременно предоставляет возможность установить иное правило самостоятельно, однако если субъект этого не сделал, то будет действовать правило, установленное самой нормой.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

казус (случай) и т. д.

истечение срока давности;

применение к несовершеннолетнему принудительных мер воспитательного воздействия.

уже осужденный, и только судом.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

65. Предмет и метод правового регулирования как основания деления системы права на отрасли.

2) метод правового регулирования.

Предмет правового регулирования – это сфера качественно однородных общественных отношений, регулируемых определенной отраслью права. Это основной критерий, поскольку общественные отношения объективно существуют, их определенный характер требует и соответствующих правовых форм. Например, трудовые отношения являются предметом регулирования трудового права.

Предмет правового регулирования не является единственным критерием деления права на отрасли, поскольку:

1) составляющие его общественные отношения весьма разнообразны;

2) одни и те же общественные отношения регулируются различными отраслями и способами.

В связи с этим вспомогательным критерием выделения отраслей права является метод правового регулирования.

Таким образом, метод правового регулирования – это совокупность юридических способов, средств, приемов правового воздействия на общественные отношения, составляющие предмет отрасли.

Выделяют следующие основополагающие методы правового регулирования:

1) диспозитивный метод равноправия сторон, основан на дозволениях, т. е. предоставление права на определенное поведение, у субъектов отношений есть возможность относительно самостоятельно выбирать вариант поведения;

2) императивный метод является методом властного воздействия на участников общественных отношений, основанным на запретах, обязанностях, наказаниях;

3) рекомендательный метод является методом совета осуществления конкретного желательного для общества поведения;

4) поощрительный метод представляет собой метод вознаграждения за определенное поведение, он стимулирует социально полезное, активное поведение. Способы правового регулирования обусловливаются характером предписаний, которые зафиксированы в нормах права: управомочивающих, обязывающих или запрещающих. Дозволение является возможностью альтернативного поведения, связывание побуждает к активному поведению, а запрет предполагает воздержание от определенных действий, т. е. пассивность, предусмотренную законом. Ведомственные акты, которые содержат нормы права, свободы и законные интересы граждан, гарантии их осуществления, затрагивающие права, устанавливающие вновь или изменяющие механизм реализации этих прав (или носящие межведомственный характер), подлежат обязательной государственной регистрации в Министерстве юстиции.

Государственная регистрация подразумевает под собой проведение правовой экспертизы указанных ведомственных актов. Нормативные акты, которые прошли государственную регистрацию, подлежат официальному опубликованию. Обычно тексты нормативных правовых актов могут являться примером довольно экономного изложения социальной информации. При этом должно быть взвешено каждое слово и предложение с той целью, чтобы вместить максимум содержания в минимум «сигналов». Однако и в этом случае порог понимания заставляет употреблять некоторую избыточность, которая выражается, например, в объяснении, расшифровке отдельных терминов в расчете на «среднего» получателя информации. Точность, понятийность и краткость языка закона основывают благоприятные условия для его толкования, понимания, исполнения, соблюдения и применения.

 

 

 

 

 

 

 

 

   Правовое государство — это не только одна из высших социальных ценностей, призванных утвердить гуманистические начала, но и практическое обеспечение и защита нрав и свобод, чести и достоинства личности.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

67. Антидемократические государственно – правовые режимы: общая характеристика.

Форма политического режима — совокупность приемов и способов, при помощи которых осуществляется государственная власть.

Антидемократический режим – такой политический режим, при осуществлении которого государственными органами власти не учитываются интересы населения и не соблюдаются права и свободы граждан.

9. Отсутствие политического плюрализма.

Антидемократический режим бывает:

– разновидность антидемократического режима, при котором политическая власть осуществляется контролирующим лицом или группой лиц при минимальном участии населения;

— тоталитарный — разновидность антидемократического режима, при которой осуществляется абсолютный контроль над различными сторонами жизни человека и всего общества в целом.

Тоталитарное государство – государство, в котором административное управление строится на началах всевластия, оно не определяется законом. Из жизни общества исключаются независимое правосудие и права человека, оно попадает под тотальный контроль административного аппарата, вооруженных сил и карательных учреждений, осуществляется беспрепятственное подавление личности.

Тоталитарное государство беспредельно расширяет свое вмешательство в жизнь граждан, включая всю их деятельность в объем своего управления и принудительного регулирования. Тоталитарное всеобъемлющее управление осуществимо при диктатуре, основанной на структурной нерасчлененности власти, на монополии работодательства, на однопартийности.

 

77. Кодификация в Российском государстве: понятие и виды.

Кодификация — это деятельность правотворческих органов государства по созданию нового, сводного, систематизированного нормативно — правового акта, которая осуществляется путём глубокой и всесторонней переработки действующего законодательства и внесения в него новых существенных изменений. Кодификация сопровождается нормативных актов обработкой с целью придать нормативным материалам стройность, последовательность, непротиворечивость, полноту и т.п.

Кодификация — это наиболее сложная и совершенная форма систематизации законодательства, имеющая правотворческий характер.

Обычно в юридической литературе и практике различают несколько видов кодификации.

1. Первый вид — это всеобщая кодификация, под которой понимается принятие целой серии кодификационных актов по всем основным отраслям законодательства и, как следующий этап, создание объединенной, внутренне согласованной системы таких актов типа «кодекса кодексов» (например, свод законов того или иного государства)

2. Отраслевая кодификация, охватывающая законодательство той или иной отрасли (например, уголовный или гражданский кодексы)

Специальная (комплексная) кодификация — это издание актов, регулирующих тот или иной правовой институт (например, таможенный кодекс, кодекс торгового мореплавания, кодекс об административных правонарушениях, и т.д.).

 

 

 

 

 

цессуальное, гражданско-процессуальное право и др.).

тному единству отрасли делятся:

и восходят к древности;

 они складывались в разное время в рамках фундаментальных отраслей (семейное, выделившееся из гражданского права, уголовно-исполнительное, выделившееся из уголовного права). Методы правового регулирования вторичных отраслей сохраняют черты преемственности с методами основных отраслей права;

Комплексные отрасли состоят из норм и институтов, входящих в различные отрасли права. У таких отраслей отсутствует собственный метод правового регулирования.

 

т.е. существование не на словах, а на деле.

еждународные (наднациональные) гарантии (например, деятельность Европейского суда по правам человека );

нутригосударственные (национальные) гарантии: экономические, политические, юридические, организационные, культурные(духовные).

Экономические гарантии предполагают наличие эффективной и стабильной национальной экономики, уменьшение внешнего долга страны, рост национального дохода, количества рабочих мест, материальной обеспеченности граждан и т. п.

Политические гарантии предполагают наличие демократической политической системы общества, ее многопартийность, активность политической оппозиции, учет общественного мнения, ответственность перед избирателями и т.п.

обуславливающих надлежащее отправление правосудия по уголовным и гражданским делам, служащих обеспечению реальности прав, свобод человека и гражданина, защищаемых в уголовном и гражданском процессе.

Организационные гарантии предполагают, в частности, разработку и проведение в жизнь программ, направленных на повышение уровня занятости населения, снижение уровня преступности, смертности, наркотизации населения, загрязнения окружающей среды.

Культурные (духовные) гарантии предполагают наличие в стране соответствующего уровня развития общей и правовой культуры.

 

 

 

 

 

 

 

 

70. Понятие и структура механизма государства.

ципов, призванную реализовывать государственную власть, выполнять функции и решать задачи государства.

Структуру механизма государства составляют следующие виды (группы, подразделения) государственных органов:

1) государственные органы, которые связаны между собой отношениями соподчинения и наделены правами совершать действия от имени государства:

– органы представительной власти;

– органы исполнительной власти;

– судебные органы;

– контрольно-надзорные органы;

2) государственные учреждения, которые не обладают властными полномочиями и специально не исполняют функции по управлению, но на основании государственной собственности, а также властных распоряжений вышестоящих органов они осуществляют функции в области производства, культуры, науки, образования, здравоохранения и т. д.:

1) государственные учреждения и организации, осуществляющие организационно-распорядительные и социально-культурные функции в областях здравоохранения, образования, культуры, науки;

2) государственные предприятия и организации, сформированные для производства разной продукции, а также для оказания услуг населению страны;

3) государственные гражданские служащие – те лица, которые профессионально занимаются управлением государства, поэтому занимают назначенную государственную должность;

4) здания, сооружения и различное оборудование, которое обеспечивает в соответствии с научно-техническим уровнем действительное функционирование механизма государства.

Механизм государства действует на основе принципа разделения властей, который заключается в том, что государственная власть делится на следующие ветви власти:

1) законодательная – власть, которая имеет верховный характер, так как формируется напрямую и непосредственно народом и определяет правовую базу государственной, а также общественной жизни;

2) исполнительная – та власть, которая представляет, которая занимается непосредственной реализацией, проведением в жизнь принятых законодательными органами нормативных документов;

3) судебная – власть, которая действует самостоятельно от исполнительной и законодательной, посредством судебных органов осуществляет охрану прав и свобод граждан, защищает правовые устои государственной и общественной жизни от каких-либо посягательств независимо от того, кто совершил данное нарушение.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

71. Понятие и виды институтов права.

Правовые институты делятся по отраслям права:

1) на гражданские;

2) уголовные;

3) административные;

4) финансовые и т. д.

отраслевые и межотраслевые (или смешанные), простые и сложные (или комплексные), регулятивные, охранительные и учредительные (закрепительные).

Внутриотраслевой институт состоит из норм одной отрасли права, а межотраслевой – из норм двух и более отраслей.

Регулятивные институты направлены на регулирование соответствующих отношений, охранительные – на их охрану, защиту (типичны для уголовного права), учредительные закрепляют, учреждают, определяют положение (статус) тех или иных органов, организаций, должностных лиц, а также граждан (характерны для государственного и административного права).

Институт права – это совокупность правовых норм, образующая обособленную часть отрасли права. Эти правовые нормы обладают самостоятельностью и автономией, так как регулируют независимые друг от друга, но возникающие в одной отрасли права самостоятельные вопросы.

Система права представляет собой сложное, полиструктурное динамическое образование, в котором четко выделяются четыре ступени:

1) структура отдельного нормативного предписания;

2) структура правового института;

3) структура правовой отрасли;

4) структура права в целом.

Все эти уровни скоординированные, логически и функционально предполагают существование друг друга. Вместе они составляют очень сложную конструкцию, которая формирует отрасль права и наполняет ее необходимым для регулирования содержанием, дающим возможность решить задачи, встающие в процессе урегулирования отношений.

 

и субъективное в праве.

В юридической науке и практике традиционно различают право в объективном и субъективном смысле. Объективное право — это система общеобязательных, формально определенных юридических норм, устанавливаемых и обеспечиваемых государством и направленных на урегулирование общественных отношений. Объективное право — это законодательство, юридический обычай, юридические прецеденты и нормативные договоры данного периода в конкретном государстве. Оно объективно в том смысле, что непосредственно не зависит от воли и сознания отдельного лица, его субъективной оценки закрепляемого нормой объективного права властного предписания. Субъективное право — это мера юридически возможного поведения, призванная удовлетворять собственные интересы лица. Субъективными правами выступают конкретные права и свободы личности (право на жизнь, свободу, труд, образование и т.п.), которые субъективны в том смысле, что связаны с субъектом, принадлежат ему и зависят от его воли и сознания. Если объективное право — это юридические нормы, выраженные в тех или иных формах, то субъективное право — это те конкретные юридические возможности, которые возникают на основе и в пределах права объективного. Субъективные права закрепляются в нормах объективного права и обеспечиваются системой государственных гарантий (в том числе, принудительного характера).

 

 

труктура.

Структура госаппарата может быть представлена следующими основными видами органов:

1) органы законодательной власти – т.е. «первичные», органы государственной власти в собственном смысле слова, непроизводные от других и основа для иных органов;

2) органы исполнительной власти – исполнительно-распорядительные органы, ведущие повседневную оперативную работу по государственному управлению общественными процессами в интересах общества или его части; они располагают вспомогательными государственными учреждениями (аппаратом управления, т.е. организационным и материальным аппаратом подготовки, принятия и реализации актов управления);

3) правоохранительные органы обеспечивают и поддерживают стабильность, неприкосновенность складывающихся под воздействием государства и права общественных отношений, включая организационный и материальный аппарат принуждения (армия, полиция, разведка, службы безопасности, тюрьмы).

 

Основной задачей инкорпорации является создание собраний, сборников или свода законов государства. Выделяют следующие виды инкорпорации:

Свод законов – это собрание всего действующего законодательства без какого-либо исключения. Это сведение в одно целое всех нормативных актов в государстве.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

механизма, которая наделена государственно-властными полномочиями и имеет все необходимые средства для реализации задач и функций государства в пределах своих полномочий. Орган государства формируется на основе нормативно-правовых документов, которые определяют принципы его организации и сферу деятельности как одного из подразделений государственного аппарата.

7) обладание правом на издание юридических актов; 8) наличие нужных материальных средств; 9) реализация деятельности на базе нормативных правовых актов; 10) близкое взаимодействие с иными государственными органами.

2) производные – органы, которые формируются первичными органами государства (например, правительство).

органы субъектов Федерации и т. п.

В зависимости от широты компетенции различают:

2) органы специальной компетенции – это министерства, различные службы и агентства.

В зависимости от числа государственных гражданских служащих существуют органы:

1) коллегиальные – те, которые принимают решение большинством голосов, например правительство;

2) единоличные – где решения принимаются единолично руководителем, например президентом.

В зависимости от характера организационно-правовых форм деятельности различают:

1) законодательные;

2) исполнительные;

3) судебные;

4) контрольно-надзорные органы.

В зависимости от времени функционирования: 1) постоянные органы – составляют большинство государственных органов, рассчитаны на функционирование в нормальных условиях; 2) временные, которые создаются в чрезвычайных условиях, а также для реализации каких-либо крупномасштабных задач.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

78. Юридическая практика.

и влиянии на нее различных факторов действительности.

Элементами юридической практики являются:

6) формы юридической практики – это способы организации, существования и внешнего выражения содержания.

и другие типы практики. Характерной чертой этих типов считают то, что изменения общественных отношений происходят здесь посредством правотворческих, правоприменительных, распорядительных и праворазъяснительных средств и способов.

Кроме того, каждый вид юридической практики обычно подразделяют на определенные виды и подвиды.

законодательную; 2) судебную; 3) следственную; 4) нотариальную и др.

Функции юридической практики представляют собой относительно обособленные направления ее однородного воздействия на объективную и субъективную реальность, в которых проявляются социально-правовое назначение и творческая, преобразующая роль в жизни общества.

Функция – это целенаправленное влияние юридической практики на общественную жизнь. Функции напрямую связаны с целями практики.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Законодательный (представительный) орган государственной власти субъекта РФ – постоянно действующий высший и единственный орган законодательной власти субъекта РФ, правой статус которого закрепляется законодательством.

Законодательные органы формируются на основе всеобщего равного и прямого избирательного права при тайном голосовании.

Структура и порядок формирования представительных органов субъектов РФ устанавливается конституцией (уставом) соответствующего субъекта РФ. В структуру законодательного (представительного) органа государственной власти субъекта РФ могут входить постоянно действующие депутаты (их число устанавливается законами соответствующего субъекта РФ), которые формируют из своего состава рабочие группы по разрешению вопросов организационного, правового, информационного, материально-технического и финансового обеспечения характера.

Порядок формирования представительных органов власти субъектов РФ: по единому избирательному округу избирается не менее 50 % депутатов законодательного (представительного) органа государственной власти субъектов РФ, а в двухпалатном законодательном (представительном) органе государственной власти субъекта РФ – не менее 50 % депутатов одной из палат указанного органа пропорционально числу голосов, поданных за списки кандидатов в депутаты, выдвинутые избирательными объединениями, избирательными блоками.

На депутатов представительных органов власти субъектов РФ распространяется статус депутатов, включая депутатский иммунитет.

Депутатами представительного органа власти субъекта РФ могут быть избраны в установленном субъектом РФ порядке граждане РФ, достигшие определенного законом субъекта РФ возраста и не признанные судом ограниченно дееспособными или недееспособными.

соблюдением и исполнением законов субъекта РФ, исполнением бюджета субъекта РФ, исполнением бюджетов территориальных государственных внебюджетных фондов субъекта РФ, соблюдением установленного порядка распоряжения собственностью субъекта РФ; 4) иные полномочия, установленные Конституцией РФ, федеральными законами, конституцией (уставом) и законами субъекта РФ.

Представительный (законодательный) орган власти субъекта РФ вправе принимать на своих заседаниях законы субъекта РФ и постановления.

Акты законодательного (представительного) органа государственной власти субъекта РФ считаются принятыми, если в этот орган на момент вынесения актов избрано не менее 2/3 от установленного числа депутатов, а на заседании присутствовало не менее установленного законами субъекта РФ числа депутатов.

Финансирование законодательных (представительных) органов государственной власти субъектов РФ и их деятельности осуществляется из бюджета соответствующих субъектов РФ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Любые отношения приобретают характер правоотношений лишь в том случае, если они возникают на основе и в соответствии с нормами права и не противоречат воле государства.

1) материальные (общие) – те, которые необходимы для возникновения и существования любого отношения, а именно: а) не менее двух субъектов; б) интересы, потребности людей, под влиянием которых они вступают в разнообразные правоотношения; в) ценность, благо;

2) юридические (специальные) – общих предпосылок недостаточно, чтобы в конкретных случаях практически возникали и действовали реальные правовые отношения, для этого нужны юридические (норма права, праводееспособность субъектов, юридический факт).

 

81. Романо – германская правовая семья.

именно романо-германской правовой семье.

высокий уровень нормативных обобщений достигается при помощи кодифицированных нормативных актов;

дятся не обязанности, а права человека и гражданина;

особое значение имеет юридическая доктрина, разработавшая и разрабатывающая в университетах основные принципы (теорию) построения данной правовой семьи.

равительство РФ руководит работой федеральных министерств и иных федеральных органов исполнительной власти и контролирует их деятельность.Федеральные министерства и иные федеральные органы исполнительной власти подчиняются Правительству РФ и ответственны перед ним за выполнение порученных задач.

В систему федеральных органов исполнительной власти входят федеральные министерства, федеральные службы и федеральные агентства.

 является федеральным органом исполнительной власти, осуществляющим функции по контролю и надзору в установленной сфере деятельности, а также специальные функции в области обороны, государственной безопасности, защиты и охраны Государственной границы РФ, борьбы с преступностью, общественной безопасности. Федеральную службу возглавляет руководитель (директор) федеральной службы.

орядок взаимоотношений федеральных министерств и находящихся в их ведении федеральных служб и федеральных агентств, полномочия федеральных органов исполнительной власти, а также порядок осуществления ими своих функций устанавливаются в положениях об указанных органах исполнительной власти.

В соответствии с Конституцией РФ федеральные органы исполнительной власти и органы исполнительной власти субъектов РФ образуют единую систему исполнительной власти в РФ. Правительство РФ в пределах своих полномочий координирует деятельность органов исполнительной власти субъектов РФ. Структура исполнительных органов государственной власти субъекта РФ определяется высшим должностным лицом субъекта РФ (руководителем высшего исполнительного органа государственной власти субъекта РФ) в соответствии с конституцией (уставом) субъекта РФ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

83. Виды правоотношений.

 – общественное отношение, урегулированное нормой права. По существу, это норма права в ее реальном бытии.

Состав (структура) правоотношения:

воотношения (то благо, по поводу которого возникло правоотношение).

возникновения, изменения или прекращения правоотношения является юридический факт или совокупность таких фактов (юридический состав).

Для правоотношения характерно воздействие государственной воли на волю его участников.

выделяются по разным критериям.

правоотношения могут быть гражданско-правовые, уголовно-правовые и др.

правоотношения можно разделить на относительные (где праву управомоченного субъекта корреспондирует обязанность конкретного индивидуально-определенного субъекта, напр. обязательственные правоотношения в гражданском праве), абсолютные (где праву управомоченного субъекта корреспондирует обязанность неопределенного круга лиц, напр. правоотношения собственности в гражданском праве)

различают материальные (основные) и процессуальные (производные) правоотношения.

правоотношения бывают регулятивные и охранительные. Охранительные возникают в момент правонарушения и направлены на восстановление правопорядка. Все остальные являются регулятивными, они регулируют правомерное поведение.

правоотношения делятся на статические, имеющие целью закрепление сложившихся общественных отношений (напр., правоотношения собственности), и динамические, призванные вызвать прогрессивные изменения в общественных отношениях (напр., обязательственные правоотношения).

выделяют простые правоотношения (где одному праву соответствует одна обязанность) и сложные, которые состоят из основного правоотношения и дополнительных правоотношений (напр., уголовно-процессуальное отношение).

 

84. Англасаксонская правовая семья.

Англосаксонская правовая семья (семья общего права) — исторически сложилась в Англии, США и страна: британского доминиона (Канаде, Австралии, Новой Зеландии и т.д.). Специфика англосаксонского (общего) права состоит в отсутствии отраслей, урегулированных кодифицированными нормативными актами и наличии в качестве источников права громадного количества судебных (административных) решений — прецедентов, являющихся образцами для последующих аналогичных дел, рассматриваемых другими судами (административными органами). Кроме прецедентов источниками права в англосаксонской правовой семье являются юридические обычаи, законы (статуты), юридические доктрины. Нормы англосаксонского (общего) права носят казуистический (индивидуальный) характер и представляют собой «модель» конкретного решения, а не результат законодательного абстрагирования от отдельных случаев. В рамках данной правовой семьи приоритетное значение придается процессуальным нормам, формам судопроизводства, источникам доказательств, так как они составляют одновременно и механизм правообразования, и механизм реализации правового предписания. Важным признаком англосаксонской правовой семьи выступает автономия судебной власти от любой иной власти в государстве.

 

 

 

 

 

 

 

 

85. Органы судебной власти.

три ветви:

в соответствии со ст. 125 Конституции решает вопросы о соответствии законов, нормативных актов центральных и местных органов Конституции, разрешает споры о компетенции между органами государственной власти различных уровней, дает толкование Конституции.

как по существу, так и по кассационной и надзорной инстанции.

Военные суды также относятся к судам общей юрисдикции. Они создаются по территориальному принципу по месту дислокации войск и флотов и осуществляют судебную власть в войсках, органах и формированиях, где федеральным законом предусмотрена военная служба. К ним относятся военные суды округов (флотов) и военные суды гарнизонов. Военные суды в пределах своей компетенции рассматривают дела в качестве суда первой и второй инстанции, в порядке надзора и по вновь открывшимся обстоятельствам.

Высший Арбитражный Суд РФ; федеральные арбитражные суды арбитражных округов; арбитражные апелляционные суды; арбитражные суды субъектов РФ (республик, краев, областей). Основу деятельности арбитражных судов составляет рассмотрение и разрешение хозяйственных споров.

 

86. Субъекты права: понятие и классификация.

Субъекты права — это потенциальные участники правоотношений, это лица, которые могут быть носителями юридических прав и обязанностей.

Виды субъектов:

1)физические лица — граждане, иностранцы, лица без гражданства, лица с двойным гражданством 2)организации (коллективные субъекты права):

1. государство

2. государственные организации – можно выделить государственные органы

3. негосударственные организации (общественные, коммерческие)

. Партии, профсоюзы независимо от факта их организации, религиозные организации.

3)субъект права социального образования (избирательный округ – корпус избирателей, муниципальные образования, трудовые коллективы)

им для участия в гражданском обороте. Имеет обособленное имущество и отвечает по своим обязательствам этим имуществом. Может от своего имени приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права, нести обязанности. Быть истцом и ответчиком в суде. Юридическое лицо — это обозначение разновидности правосубъектности как общественно-юридического свойства этих субъектов. Так, в качестве юридического лица может выступить, например, и само государство. Субъект правоорганизации и юр. Лицо – не одно и то же, это категория сугубо гражданско-правовая.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

87. Семья религиозного права.

на идее обязанностей, а не прав человека (как это имеет место в романо-германской и англосаксонской правовых семьях).

 

88. Понятие и основные элементы политической системы общества.

 — это совокупность взаимодействующих между собой норм, идей и институтов, организующих политическую власть, а также взаимосвязь граждан и государства.

истемы общества считаются Парсонс, Д.Истон, который выделил пять разновидностей действий, которые являются необходимыми элементами любой полит.системы. Это законодательство, управление, правосудие, требование, поддержка (солидарность).

В отечественной литературе выделяют следующие элементы политической системы:

1) политическая организация общества, включающая в себя государство, политические партии и движения, общественные объединения.

истемы.

ласти

еятельности и совокупности полит. опыта.

Функции политической системы общества:

сферой распределения ценностей.

2) интеграция общества, разрешение или смягчение общественных противоречий.

бновления либо стабилизации.  4) вовлечение граждан в политическую жизнь (полит. рекрутирование)

5) извлечение из гражданского общества его ресурсов для достижения целей и задач.

6) обеспечение политической власти определенной социальной группы или большинства членов данного общества.

Субъектами политической системы общества являются: государство, партии, политические движения, общественные объединения и т.п.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

89. Личность как субъект права. Правосубъектьность. Правовой статус личности.

­зательно должны быть закреплены в юридических нормах.

Правовой статус личности — это система признанных и гарантируемых государством в законодательном порядке прав, свобод и обязанностей, а также законных интересов человека как субъектов права.

Виды правового статуса личности:

1. Общий правовой статус — это статус физического лица как гражданина государства и члена общества, определяемый Конституцией государства, характеризующийся относительной статичностью, общеобязательностью и единством для всех граждан.

2. Специальный статус (родовой)  — это статус физического лица, который отражает особенности положения отдельных категорий граждан.

3. Индивидуальный статус — это статус физического лица, который отражает положение конкретного субъекта права. Он подвижен и динамичен, так как изменяется в соответствии с происходящими в жизни индивида событиями.

Элементы правового статуса личности:

1) правовые нормы

2) правосубъектность

3) основные права и обязанности

4) законные интересы

5) гражданство

6) юридическая ответственность

7) правовые принципы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

90. Правовая культура: понятие и структура.

 

Правовой культурой считают особое юридическое достояние общества, которое можно воспринимать как качественное правовое состояние общества, личности или социальной группы.

В связи с данным определением можно выделить следующие виды правовой культуры:

1) правовая культура общества – это доля общей культуры, которая передает степень правового сознания и правовой активности общества;

2) правовая культура личности – это культура отдельного члена общества, человека;

3) правовая культура социальной группы – это специфичная культура для таких социальных групп, как профессиональная группа, молодежь и т. д.

Правовая культура личности состоит из следующих элементов:

1) знание, а вместе с этим и понимание права;

2) отношение человека к праву, т. е. привычка, проявляющаяся в законопослушном и правомерном поведении человека;

ава с целью осуществления субъективных прав и свобод или для достижения своих личных целей;

4) правовая психология;

5) правовая идеология.

В правовой культуре личности также выделяют три категории, которые находятся в неразрывной связи, представляют единое целое, такие как: 1) идейно-теоретические правовые представления. Это система мнений на реальное или желаемое право, его явления, на правовую жизнь в целом; 2) позитивные правовые чувства, которые представляют собой правовое чувство, которое наряду с настроением, психологическим настроем, а также традициями в сфере действия права представляют социально-правовую психологию. Положительное ее проявление и выступает элементом правовой культуры; 3) творческая деятельность человека в области права.

правовая культура выражается в формировании правовых качеств личности, а также организации самовоспитания и правового обучения, юридической помощи населению; 5) коммуникативная, реализуемая через общение граждан в юридической сфере.

 

Творческое соглашение

визажистов

LOOK

весна/лето 2017

 

здание ярких и стильных образов, которые можно было бы использовать для рекламной компании профессиональной декоративной марки EVAGARDEN на территории РФ.

studio-estetista.ru .

По итогам зрительского голосования, будет выбран участник, набравший максимальное число голосов

При подаче работы для оценки, Участник обязан подписать свою работу и указать свой личный идентификационный номер.

2Обязательным требованием к фотографии является наличие в кадре продуктов (продукта) EVAGARDEN, а так же лица модели (моделей) женского пола с выполненным макияжем.

3. При выполнении Конкурсного задания (фотографии) должен быть виден логотип продукта.

4. На фотографии не должно присутствовать изображение продуктов других марок.

5в фотографию с помощью фотошопа. Продукт должен являться неотъемлемой частью композиции.

6 Adb.il)

7.Стилистика, характер, интерьер, концептуальное решение съемки не регламентируется.

9. Визажист, принимающий участие в данном Конкурсе,

10. Количество участников – не ограничено. Возраст, стаж работы, профессиональный уровень – не регламентирован.

и проводится зрительское голосование.

2.05.17 – 31.05.17.

: 1.06.17

всем участникам Конкурса размещение их работ на своем официальном сайте и на своих страницах в социальных сетях.

Ознакомлен:

ФИО____________________________________________________________________________

Тел.__________________________________эл.почта____________________________________

Подпись_____________________________

 

ТГП списки

Юридическая наука, правовые системы: вопросы теории и методологии

№ п/п

ФИО

ВУЗ

1

Алиментьева

Ксения Игоревна

УрГЮУ

2

Баширов

Рауфанович

УрГЮУ

3

Бланарович

Анастасия Яновна

УрГЮУ

4

Буйный

Михаил Валерьевич

УрГЮУ

5

Веревкин

Иван Евгеньевич

УрГЮУ

6

Ветров

Никита Евгеньевич

УрГЮУ

7

Гарманова

Анастасия Вячеславовна

Казанцева

Надежда Андреевна

Сибирский федеральный университет

8

Виктор Эдуардович

УрГЮУ

9

Зиина

Виктория Андреевна

УрГЮУ

10

Киль

Юлия Эдуардовна

УрГЮУ

11

Лифанов

Дмитрий Максимович

УрГЮУ

12

Назарькова

Евгения Олеговна

УрГЮУ

13

Некрасова

Елизавета Сергеевна

Скрябина

Анастасия Вячеславовна

УрГЮУ

14

Пальшина

Юлия Владимировна

УрГЮУ

15

Светлана Анатольевна

УрГЮУ

16

Петряков

Игорь Владимирович

УрГЮУ

17

Пиликина

Екатерина Георгиевна

УрГЮУ

18

Репина

Ксения Васильевна

УрГЮУ

19

Сапанцева

Евгения Юрьевна

УрГЮУ

20

Спиридонова

Владлена Владиславовна

УрГЮУ

21

Чебан

Владислав Александрович

УрГЮУ

Особенности изменения правовых режимов